अंकारामा जब विश्वको घडी डोनल्ड ट्रम्पको समय र मुड अनुसार चल्न थाल्यो

एजेन्सी । टर्कीको राजधानी अंकारामा नेटोको शिखर सम्मेलन चलेको ४८ घण्टाहरू बिताउँदा सम्पूर्ण विश्व नै अमेरिकाका राष्ट्रपति डोनल्ड ट्रम्पको समयतालिका र उनको मुड अनुसार चलिरहेको छ ।

ती दुई दिनमा विश्व बजारमा ठूलो उतारचढाव आयो, नेटोका सहयोगी राष्ट्रहरू सम्भावित मुठभेडका लागि मानसिक रूपमा तयार भए, युक्रेनले आफ्नो अस्तित्वका लागि आश्वासन खोजिरह्यो र इरानले सम्पूर्ण एजेन्डालाई नै उल्ट्याइदिने धम्की दियो ।

एक क्षणमा विश्वका नेताहरू ठूलो कूटनीतिक संकटको तयारी गरिरहेका देखिन्थे भने अर्को क्षणमा उनीहरू त्यही राष्ट्रपतिसँगको प्रेमपूर्ण सम्बन्ध वा लभ–इनको चर्चा गरिरहेका थिए जसले यस गठबन्धनलाई पहिलेभन्दा धेरै विभाजित बनाएर छाड्नेछन् भन्ने डर सबैमा व्याप्त थियो ।

अंकारामा भएको नेटो शिखर सम्मेलनमा जस्तो नाटकीय मोड र यति धेरै विश्वव्यापी खेलाडीहरूको भाग्यमा आएको तीव्र परिवर्तन कहिल्यै देखिएको थिएन । मात्र ४८ घण्टाको छोटो अवधिमा भूराजनीतिक परिदृश्य कसरी पूर्ण रूपमा बदलिन सक्छ भन्ने कुराको यो एक जीवन्त र अविस्मरणीय प्रदर्शन थियो । विशेषगरी, डोनाल्ड ट्रम्प त्यसको केन्द्रविन्दुमा हुन्छन् ।

सामान्यतया अमेरिका संलग्न हुने ठूला शिखर सम्मेलनहरू वाशिङटनकै वरिपरि घुम्ने गर्छन् तर यसपटकको दृश्य अलि फरक र विशेष थियो । यो सम्मेलन एउटा शक्तिशाली देशको वरिपरि मात्र घुमेन, बरु यो एक व्यक्तिको व्यक्तिगत स्वभाव र निर्णयको वरिपरि केन्द्रित रह्यो । त्यहाँ इरानको आणविक मुद्दा थियो, युक्रेनमा रुसको जारी युद्ध थियो, ग्रिनल्यान्डको रणनीतिक महत्त्व थियो र युरोपेली सुरक्षाको गम्भीर चिन्ता थियो ।

साथै, स्पेनले नेटोको सैन्य खर्चको लक्ष्य पूरा गर्न अस्वीकार गरेको विषय पनि उत्तिकै तातो थियो । युक्रेनका राष्ट्रपति भोलोदिमिर जेलेन्स्की वाशिङटनसँगको आफ्नो सम्बन्ध र भविष्यलाई लिएर अनिश्चित देखिन्थे । यी सबै जटिल मुद्दाहरू एउटै सम्मेलनमा आएर ठोकिए र अन्ततः ती सबैको समाधान वा संकट अमेरिकी राष्ट्रपतिकै वरिपरि घुमिरह्यो ।

सम्मेलनको सुरुवात निकै तनावपूर्ण थियो । क्यानडा लगायत हरेक युरोपेली नेटो सदस्य राष्ट्रहरू एक किसिमको कठघरामा उभिएका थिए । ट्रम्प र उनका रक्षामन्त्री पिट हेगसेथले इरानको मुद्दामा सहयोग नगरेको र आफ्नो सुरक्षाका लागि पर्याप्त पैसा खर्च नगरेको भन्दै नेटो सहयोगीहरूको कडा आलोचना गरिरहेका थिए ।

यति मात्र होइन, राष्ट्रपति ट्रम्पले डेनमार्कलाई फेरि एकपटक निशाना बनाए किनकि डेनमार्कले व्यापक हितका लागि ग्रिनल्यान्ड अमेरिकालाई सुम्पिन अस्वीकार गरेको थियो । यद्यपि त्यो व्यापक हित कसको हो भन्ने विषय आफैंमा विवादास्पद थियो । त्यस्तै, सैन्य खर्चको मामिलामा अन्य ३० साझेदारहरूभन्दा पनि कमजोर रहेको भन्दै स्पेनले ट्रम्पको कडा प्रहार झेल्नुपर्याे ।

यसैबीच राष्ट्रपति जेलेन्स्की नेटोको थप समर्थन जुटाउन अंकारा पुगेका थिए । तर, इमानदारीपूर्वक भन्ने हो भने उनलाई यो कुराको कहिल्यै हेक्का हुँदैन कि स्वतन्त्र विश्वको नेताबाट उनले कस्तो किसिमको स्वागत वा प्रतिक्रिया पाउनेछन् ।

त्यसपछि ट्रम्पले एउटा यस्तो बम पड्काए जसले सबैलाई स्तब्ध बनायो । उनले इरानसँगको समझदारी पत्र र युद्धविराम अब समाप्त भएको घोषणा गरिदिए । यो समाचार सार्वजनिक हुनेबित्तिकै विश्व बजारमा हलचल मच्चियो । सेयर बजार ओरालो लाग्यो भने तेलको मूल्य आकासियो । त्यो क्षणमा लाग्थ्यो, यो शिखर सम्मेलन अब कूटनीतिक समाधानतर्फ नभई ठूलो मुठभेडतर्फ अघि बढिरहेको छ ।

तर, अचम्मको कुरा त के भयो भने केही समयमै दृश्य र परिस्थिति पूर्ण रूपमा बदलियो । तनावको वातावरण अचानक सौहार्द्रतामा परिणत भयो र लाग्न थाल्यो त्यहाँ प्रेमको वर्षा भइरहेको छ । ट्रम्पको अन्तिम पत्रकार सम्मेलन हुनुभन्दा अगाडि नै विश्वका कैयौं नेताहरूले ट्रम्पसँगको बैठक निकै फलदायी र उत्कृष्ट रहेको बताएका थिए ।

उनीहरूका अनुसार, ट्रम्प निकै खुसी देखिएका थिए र उनले बन्द कोठाभित्र भएको छलफलमा हरेक नेताका कुरा निकै ध्यान दिएर सुनेका थिए । उनी सम्मेलनबाट निकै सकारात्मक मुडमा बाहिरिएका थिए ।

यो सुन्दा विश्वास गर्न गाह्रो भइरहेको थियो, के यी तिनै डोनल्ड ट्रम्प हुन् जसले केही घण्टा अगाडि मात्र आफ्ना साझेदारहरूलाई गाली गरिरहेका थिए ?

हो, वास्तवमा उनी त्यही व्यक्ति थिए । सम्मेलनको समापनमा आयोजित पत्रकार सम्मेलनमा एक हजारभन्दा बढी पत्रकारहरूको अगाडि उभिँदा ट्रम्पले त्यहाँको लभ–इन वास्तविक भएको बताए । विदेशमन्त्री मार्को रुबियो, अर्थमन्त्री स्कट बेसेन्ट, हेगसेथ र डेपुटी चिफ अफ स्टाफ स्टिफन मिलरको साथमा उभिँदै राष्ट्रपतिले नेताहरूको बैठकमा अत्यधिक प्रेम रहेको चर्चा गरे ।

उनले भने, ‘त्यहाँको एकता अद्भुत थियो, त्यो प्रेम साँच्चै नै अनौठो र गहिरो थियो ।’ केही घण्टा अगाडि मात्र सार्वजनिक रूपमा आलोचना खेपेका सहयोगीहरूका लागि ट्रम्पको यो बोली अविश्वसनीय हृदय परिवर्तन जस्तै थियो ।

यस शिखर सम्मेलनले केही स्पष्ट विजेता र पराजितहरू खडा गरेको छ । टर्कीका राष्ट्रपति रेसेप तैयप एर्दोआन यसपटक थप शक्तिशाली भएर निस्किएका छन् । उनले सम्मेलनको सफल आयोजना मात्र गरेनन्, बरु अमेरिकाबाट एफ–३५ लडाकु विमानको खरिदका लागि स्वीकृति पाउने सम्भावनालाई पनि निकै नजिक पुर्याएका छन् ।

नेटोका महासचिव मार्क रुट्टले पनि ट्रम्पको निरन्तर प्रशंसा गरेर अमेरिकालाई नेटोसँग जोडिराख्न सफल भए, कम्तीमा अहिलेका लागि । सुरुमा ट्रम्पको प्रहार खेपेका स्पेन र डेनमार्कले पनि समापनसम्म आइपुग्दा कुनै ठूलो हप्की खानुपरेन जुन उनीहरूका लागि राहतको कुरा थियो ।

यसपटकको अर्को ठूलो विजेता जेलेन्स्कीलाई मान्न सकिन्छ । युद्धको मैदानमा उनी र उनको सेनाले देखाएको साहस र रुसको भित्री भागसम्म पुगेर गरेको प्रतिकारले ट्रम्पको नजरमा जेलेन्स्कीको छवि सुध्रिएको देखिन्छ । युक्रेनी नेताले शायद पेट्रियट मिसाइल प्रणाली उत्पादन गर्ने सम्झौता पनि सुनिश्चित गरेका छन् जुन किएभका लागि लामो समयदेखिको प्राथमिकता थियो ।

अर्कोतर्फ, पराजितहरूको सूचीमा भ्लादिमिर पुटिनको नाम अग्रपंक्तिमा आउँछ । नेटोले देखाएको यो अभूतपूर्व एकता, रक्षा खर्चमा भएको उल्लेख्य वृद्धि र ट्रम्पले जेलेन्स्कीलाई दिएको न्यानो स्वागतले पक्कै पनि पुटिनलाई खुसी तुल्याएको छैन ।

तर, इरानको विषयमा भने अझै पनि ठूलो अन्योल कायमै छ । ट्रम्पलाई प्रश्न गरियो, ‘तपाईंले वास्तवमै युद्धविराम त्याग्नुभएको हो भने अब के हुन्छ ?’ उनको जवाफ भने निकै अस्पष्ट थियो । उनले केवल यति मात्र दोहोर्याए कि उनको कार्यकालमा इरानले कहिल्यै पनि आणविक हतियार प्राप्त गर्ने छैन ।

सम्भवतः अंकारामा बिताएको ४८ घण्टाको सबैभन्दा ठूलो र गम्भीर निष्कर्ष यही नै हो । नेटोभित्रको वातावरण नाटकीय रूपमा बदलिए पनि सबैभन्दा ठूला प्रश्नहरू अझै अनुत्तरित छन् ।

इरानसँगको आगामी सम्बन्ध कस्तो होला ? के ट्रम्प र नेटो सहयोगीहरूबीचको यो सुधारिएको सम्बन्ध यो बैठकभन्दा पछि पनि टिकिरहला ? र अन्ततः यसले युक्रेनको भविष्यका लागि के अर्थ राख्ला ?

यी प्रश्नहरू कुनै पनि राजनीतिक नाटक वा थिएटरभन्दा धेरै महत्त्वपूर्ण छन् । तर यस शिखर सम्मेलनले केही कुरा प्रमाणित गरेको छ भने त्यो हो जब डोनल्ड ट्रम्प केन्द्रमा हुन्छन्, भूराजनीतिक परिदृश्य आँखा झिम्काउन नपाउँदै परिवर्तन हुन सक्छ ।

सहयोगीहरू, विरोधीहरू र विश्व बजार सबैले अब यही नयाँ र अनपेक्षित वास्तविकतासँग जुध्न र आफूलाई समायोजन गर्न सिक्नुपर्नेछ । अंकाराका ती ४८ घण्टाले देखाए कि भविष्यको राजनीति अब स्थिर सिद्धान्तमा नभई शक्तिको केन्द्रमा रहेका व्यक्तिको तत्कालीन मुड र निर्णयमा निर्भर हुनेछ ।