एजेन्सी । विगत करिब एक दशकदेखि इलोन मस्कको स्पेसएक्सले पुनः प्रयोगयोग्य रकेटको क्षेत्रमा आफ्नो एकाधिकार कायम राखेको थियो । रकेटको बुस्टरलाई सटीक रूपमा पुनः अवतरण गराउने कार्यलाई स्पेसएक्सले लगभग सामान्य प्रक्रिया जस्तै बनाइसकेको छ ।
तर, हालै चीनको तटमा भएको एउटा सफल प्रक्षेपणले यो प्रतिस्पर्धा अब नयाँ चरणमा प्रवेश गरेको संकेत दिएको छ ।
चीनको पुनः प्रयोगयोग्य लङ मार्च १०बी रकेटले आफ्नो पहिलो उडानमै सफलतापूर्वक कक्षमा पुग्नुका साथै यसको पहिलो चरणको बुस्टरलाई समुद्री प्लेटफर्ममा सुरक्षित रूपमा फर्काउन सफल भएको छ । यो चीनका लागि ठूलो प्राविधिक फड्को मात्र नभई पुनः प्रयोगयोग्य प्रक्षेपण प्रणालीमा स्पेसएक्सको वर्षौंदेखिको नेतृत्वका लागि सिधै चुनौती पनि हो ।
स्पेसएक्सले आफ्नो फाल्कन ९ रकेटका बुस्टरहरूलाई जमिन वा समुद्रमा अवतरण गराउँछ र अहिले स्टारशिप प्रणालीका लागि प्रक्षेपण टावरमै रकेटलाई पक्रने प्रविधिको विकास गरिरहेको छ ।
चिनियाँ इन्जिनियरहरूले भने अलि फरक रणनीति अपनाएका छन् । उनीहरूले तल झरिरहेको बुस्टरलाई समुद्रमा रहेको एउटा विशाल जालो जडान गरिएको रिकभरी प्लेटफर्ममार्फत पक्रने गरेका छन् । यस उपलब्धिले चीनको पहिलो सफल कक्षीय–स्तरको पुनः प्रयोगयोग्य रकेट बुस्टर रिकभरीलाई चिन्हित गरेको छ र बेइजिङले सस्तो अन्तरिक्ष यात्राका लागि आवश्यक प्रविधिहरूमा तीव्र गतिमा प्रगति गरिरहेको देखाएको छ ।
लङ मार्च १०बीले हेनान टापुको वेनचाङ व्यावसायिक अन्तरिक्ष प्रक्षेपण स्थलबाट उडान भरेको थियो । उडान सुरु भएको करिब तीन मिनेटमा यसको पहिलो चरणको बुस्टर छुट्टिएको थियो । प्रक्षेपणको करिब ६ मिनेटपछि बुस्टरले समुद्रमा प्रतीक्षा गरिरहेको विशेष रिकभरी जहाजमा अवतरण गर्नका लागि नियन्त्रित उडान सुरु गर्यो ।
फाल्कन ९ रकेटमा जस्तो अवतरणका लागि खुट्टाहरू प्रयोग गर्नुको साटो चिनियाँ बुस्टरले चारवटा विशेष हुकहरू प्रयोग गर्यो जसले समुद्री प्लेटफर्ममा टाँगिएको जालोमा आफूलाई अड्कायो । चीनको लन्च भेहिकल टेक्नोलोजी एकेडेमीका अनुसार, अवतरणका लागि खुट्टाहरू नराख्दा रकेटको वजन कम हुन्छ । यसले गर्दा रकेटले धेरै भार बोक्न सक्छ र उडानहरू बीचको मर्मत प्रक्रियालाई पनि सरल बनाउँछ ।
यो रिकभर गरिएको बुस्टर यसै वर्षको अन्त्यसम्ममा फेरि उडानका लागि तयार हुने अपेक्षा गरिएको छ । यो चीनका लागि पुनः प्रयोगयोग्य प्रक्षेपण प्रणाली स्थापना गर्ने दिशामा एउटा महत्त्वपूर्ण खुड्किलो हुनेछ ।
कुनै पनि अन्तरिक्ष मिसनमा रकेट प्रक्षेपण सबैभन्दा महँगो हिस्सा हुने गर्छ किनकि परम्परागत रकेटका बुस्टरहरू एकपटकको प्रयोगपछि नष्ट हुन्छन् । स्पेसएक्सले फाल्कन ९ का पहिलो चरणका बुस्टरहरूलाई पुनः प्रयोग गरेर अन्तरिक्ष यात्राको अर्थतन्त्रलाई नै परिवर्तन गरिदिएको छ ।
यसले प्रक्षेपण लागत नाटकीय रूपमा घटाउनुका साथै प्रक्षेपणको फ्रिक्वेन्सी बढाउन मद्दत गरेको छ ।
आज स्पेसएक्सले आफ्नो स्टारलिंक उपग्रह नेटवर्क विस्तार गर्न र अन्य मिसनहरूका लागि वर्षमा सयौंपटक प्रक्षेपण गरिरहेको छ ।
चीनले पनि अहिले यही लक्ष्य पछ्याइरहेको छ । लङ मार्च १०बी रकेटलाई करिब १६ टन वजन पृथ्वीको तल्लो कक्षसम्म पुर्याउन र आफ्नो पहिलो चरणलाई पुनः प्राप्त गर्न सक्ने गरी डिजाइन गरिएको छ । यो व्यावसायिक उपग्रह प्रक्षेपण र भविष्यको अन्तरिक्ष पूर्वाधारका लागि उपयुक्त छ । पुनः प्रयोगयोग्य रकेट प्रविधिले यसै दशकको अन्त्यतिर चीनले योजना बनाएको मानवसहितको चन्द्रमा अभियानलाई पनि ठूलो सहयोग पुर्याउने अपेक्षा गरिएको छ ।
पछिल्ला केही वर्षहरूमा चीनले यस क्षेत्रमा निरन्तर प्रयास गरिरहेको थियो । यसअघि गरिएका केही प्रयोगहरूमा मिश्रित नतिजा आए पनि अहिलेको सफलताले ती अनुभवहरूबाट चीनले पाठ सिकेको प्रमाणित गरेको छ ।
चीनको व्यावसायिक अन्तरिक्ष उद्योग पनि तीव्र गतिमा विस्तार भइरहेको छ । सरकारी र निजी कम्पनीहरूले स्पेसएक्सको स्टारलिंक नेटवर्कलाई चुनौती दिन र आफ्नै विशाल उपग्रह सञ्जाल निर्माण गर्न पुनः प्रयोगयोग्य प्रक्षेपण प्रणालीमा भारी लगानी गरिरहेका छन् ।
यति ठूलो सफलताका बावजुद स्पेसएक्स अझै पनि चीनभन्दा धेरै अगाडि छ । स्पेसएक्सले सयौंपटक सफलतापूर्वक फाल्कन ९ को अवतरण गराइसकेको छ र अहिले ऊ स्टारशिप जस्तो विश्वकै सबैभन्दा ठूलो रकेटलाई चन्द्रमा र मंगल ग्रहका मिसनहरूका लागि पूर्ण रूपमा पुनः प्रयोगयोग्य बनाउन केन्द्रित छ ।
चीनको लङ मार्च १०बी यो यात्राको प्रारम्भिक चरण मात्र हो । पहिलो उडानमै कक्षीय–स्तरको बुस्टर सफलतापूर्वक रिकभर गर्नु आफैंमा एउटा ठूलो उपलब्धि हो । यसले पुनः प्रयोगयोग्य प्रक्षेपण प्रविधिमा चीनले गरिरहेको तीव्र प्रगतिलाई विश्वसामु उजागर गरेको छ ।
प्रतिक्रिया