काठमाडौं । आजका दिनमा विश्वकप फुटबलका सबै खेल फिफाले तोकेको एउटै आधिकारिक ‘म्याच बल’बाट खेलिन्छन् । बलको आकार, तौल, बनावट र गुणस्तरदेखि प्रविधिसम्म सबै कुरा एउटै मापदण्डअनुसार हुन्छ।
तर विश्वकपको इतिहासमा एउटा यस्तो फाइनल पनि छ, जहाँ पहिलो हाफ एउटा देशले ल्याएको बलबाट र दोस्रो हाफ अर्को देशले ल्याएको बलबाट खेलिएको थियो । यो घटना अहिलेसम्म विश्वकप इतिहासकै एकमात्र उदाहरण मानिन्छ ।
यो अनौठो घटना सन् १९३० मा उरुग्वेमा आयोजित पहिलो फिफा विश्वकपको फाइनलमा भएको थियो । उपाधिका लागि आयोजक उरुग्वे र अर्जेन्टिना आमनेसामने थिए । तर खेल सुरु हुनुअघि नै दुवै टोलीबिच कुन बल प्रयोग गर्ने भन्ने विषयमा विवाद चर्कियो ।
त्यतिबेला विश्वकपका लागि कुनै आधिकारिक म्याच बल तोकिएको थिएन । अर्जेन्टिनाले आफूले ल्याएको ‘टिएन्टो’ बल प्रयोग गर्नुपर्ने अडान राख्यो भने उरुग्वेले आफ्नै ‘टी–मोडेल’ बलबाट खेल्नुपर्ने माग गर्यो ।
दुवै टोली आफ्नो अडानबाट पछि नहटेपछि बेल्जियमका रेफ्री जाँ लान्जेनसले सम्झौताको उपाय निकाले । निर्णयअनुसार पहिलो हाफ अर्जेन्टिनाले ल्याएको बलबाट र दोस्रो हाफ उरुग्वेले ल्याएको बलबाट खेलाइयो ।
पहिलो हाफमा अर्जेन्टिनाले २–१ को अग्रता बनाएको थियो । तर मध्यविरामपछि उरुग्वेको बल प्रयोग हुन थालेपछि खेलको लय बदलियो । दोस्रो हाफमा उरुग्वेले लगातार तीन गोल गर्दै ४–२ को ऐतिहासिक जित निकाल्यो र विश्व फुटबलको पहिलो विश्वकप उपाधि जित्ने राष्ट्र बन्यो ।
फिफाले आफ्नो आधिकारिक अभिलेखमा यस घटनालाई विश्वकप इतिहासको सबैभन्दा रोचक र दुर्लभ घटनामध्ये एकका रूपमा उल्लेख गरेको छ । अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यमहरूले पनि यसलाई ‘बलको लडाइँ’ भनेर वर्णन गरेका छन् ।
खेल इतिहासकारहरूका अनुसार त्यस समय अर्जेन्टिनाको ‘टिएन्टो’ र उरुग्वेको ‘टी–मोडेल’ बलको बनावट, तौल र खेल्ने अनुभवमा केही फरक थियो । यद्यपि उरुग्वेको जितको कारण बल परिवर्तन मात्र थियो भन्ने कुनै प्रमाण छैन । घरेलु समर्थकको उत्साह, टोलीको प्रदर्शन र खेल रणनीतिले पनि निर्णायक भूमिका खेलेको विश्लेषण गरिएको छ ।
सन् १९३० को उक्त घटनापछि फिफाले विश्वकपमा एउटै मापदण्डको बल प्रयोग गर्ने व्यवस्था क्रमशः लागू गर्न थाल्यो । सन् १९७० देखि एडिडास विश्वकपको आधिकारिक म्याच बल आपूर्तिकर्ता बनेपछि सबै खेल एउटै आधिकारिक बलबाट खेलिन थाले । त्यसयता विश्वकपमा कुनै पनि खेलको पहिलो र दोस्रो हाफ फरक–फरक देशले ल्याएका बलबाट खेलिएको इतिहास दोहोरिएको छैन ।
यसरी, विश्वकप फुटबलको झण्डै एक शताब्दी लामो इतिहासमा एउटै खेलमा पहिलो हाफ एउटा देशले ल्याएको बलबाट र दोस्रो हाफ अर्को देशले ल्याएको बलबाट खेलिएको घटना सन् १९३० को उरुग्वे–अर्जेन्टिना फाइनलमै सीमित रहेको छ ।
फुटबल इतिहासमा यो घटना आज पनि विश्वकपका सबैभन्दा अनौठा र स्मरणीय प्रसङ्गमध्ये एकका रूपमा सम्झिने गरिन्छ ।
जारी विश्वकपमा दुई विश्वकप विजेता उरुग्वे समूह चरणबाटै बाहिरिएको छ भने अर्जेन्टिमा ग्रुपमा शतप्रतिशत जित निकाल्दै अन्तिम ३२ मा प्रवेश गरेको छ। यस पटकको विश्वकपमा उरुग्वे एक पनि खेल नजिति बाहिरिने पूर्व विश्वविजेता बनेको छ ।
प्रतिक्रिया