हर्मुज संकटका बेलामा पनि किन बढेन सुनको मूल्य ?

एजेन्सी । विश्व राजनीति र अर्थतन्त्र यतिबेला एउटा अत्यन्तै जटिल मोडमा आइपुगेको छ ।

पछिल्लो समय अमेरिकाले इरानमाथि पुनः हवाई आक्रमण गरेपछि र त्यसको प्रतिशोधमा इरानले विश्वकै सबैभन्दा संवेदनशील तेल मार्ग हर्मुज जलयोजक सबै प्रकारका ढुवानीका लागि बन्द गर्ने घोषणा गरेपछि अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा नयाँ तरंग उत्पन्न भएको छ ।

सामान्यतया युद्ध वा यस्ता गम्भीर भूराजनीतिक संकटको समयमा कच्चा तेल र सुन दुवैको मूल्य एकसाथ बढ्नुपर्ने हो । तर, यसपटक बजारले अनौठो र विरोधाभासपूर्ण व्यवहार देखाएको छ ।

एकातिर कच्चा तेलको मूल्य प्रति ब्यारल ९५ डलर नाघेको छ भने अर्कोतर्फ सुरक्षित लगानी मानिने सुनको मूल्यमा ४ प्रतिशतको भारी गिरावट आएको छ । यस घटनाक्रमले के संकेत गर्छ भने वर्तमान बजार अब मिसाइल र युद्धको खबरले मात्र नभई केन्द्रीय बैंकहरूको नीतिगत कडाइ र मुद्रास्फीतिको तथ्यांकबाट बढी त्रसित छ ।

तथ्यांकलाई हेर्ने हो भने इरानी सैन्य कमान्डले हर्मुज जलयोजक तत्काल प्रभावकारी हुने गरी बन्द गरिएको र कुनै पनि जहाजले उक्त क्षेत्र पार गर्न खोजेमा आक्रमण गरिने चेतावनी दिएको छ । इरानको रिभोलुसनरी गार्ड (आईआरजीसी) ले त दुईवटा जहाजमाथि आक्रमण भइसकेको दाबी समेत गरेको छ ।

तर, अमेरिकाको सेन्ट्रल कमान्डले भने व्यापारिक जहाजहरूको आवतजावत अझै जारी रहेको जिकिर गरिरहेको छ । यो दुई सरकारका दुई फरक कथाहरू बीचको द्वन्द्व हो । तर, बजारले वक्तव्यभन्दा बढी यथार्थलाई हेरिरहेको छ ।

कच्चा तेलको मूल्य ९५ डलर पुग्नु आफैंमा चिन्ताजनक भए तापनि यो युद्धको सुरुवाती चरणमा देखिएको १२६ डलरको बिन्दुभन्दा अझै तल छ । यसको मुख्य कारण चीनले आफ्नो आयातमा गरेको कटौती र विभिन्न देशहरूले संकटका लागि राखिएको आपतकालीन मौज्दातको प्रयोग गर्नु हो ।

ऊर्जा क्षेत्रका विश्लेषक संस्था रायस्टाड इनर्जीका अनुसार, यो तनाव वास्तविक युद्धमा परिणत भएमा तेलको मूल्य प्रति ब्यारल १५० डलरसम्म पुग्न सक्छ ।

यस बीचमा अमेरिकाको मुद्रास्फीतिको तथ्यांकले आगोमा घिउ थप्ने काम गरेको छ । मे महिनामा अमेरिकाको मुद्रास्फीति ४.२ प्रतिशत कायम भएको छ जुन विगत तीन वर्षयताकै उच्च हो । तर, यसको गहिरो विश्लेषण गर्ने हो भने महँगी बढ्नुमा ऊर्जा क्षेत्रको मात्रै ६० प्रतिशतभन्दा बढी योगदान छ । वार्षिक रूपमा ऊर्जाको मूल्य २३.५ प्रतिशत र ग्यासोलिनको मूल्य ४०.५ प्रतिशतले बढेको छ ।

यसले के स्पष्ट पार्छ भने अमेरिकी अर्थतन्त्र अत्यधिक तातेर महँगी बढेको नभई २१ माइल मात्र चौडा भएको जलयोजक बन्द हुँदा त्यसको असर अमेरिकाको इन्धनको बिलमा सिधै देखिएको हो ।

आजको समयमा भूगोल नै मौद्रिक नीति बनेको छ । हर्मुजको साँघुरो बाटोमा हुने अवरोधले वाशिङटनमा बसेका नीतिनिर्माताहरूको निर्णयलाई प्रत्यक्ष प्रभाव पारिरहेको छ ।

अमेरिकाको केन्द्रीय बैंक फेडरल रिजर्भ यतिबेला सबैभन्दा कठिन मोडमा छ । मुद्रास्फीति लगातार पाँच वर्षदेखि फेडको २ प्रतिशतको लक्ष्यभन्दा माथि रहनुले यसको विश्वसनीयतामाथि प्रश्न उठाएको छ । बजारले अब ब्याजदर कटौतीको सम्भावनालाई पूर्णतया नकारेको छ र बरु डिसेम्बरसम्ममा ब्याजदरमा थप वृद्धि हुनसक्ने अनुमान गर्न थालेको छ ।

यही अनुमानका कारण सुनको मूल्यमा ४ प्रतिशतको गिरावट आएको हो । लगानीकर्ताहरू यतिबेला हर्मुज जलयोजकमा खस्ने मिसाइलभन्दा फेडेरल रिजर्भले बढाउन सक्ने ब्याजदरसँग बढी डराएका छन् । ब्याजदर बढ्ने सम्भावना हुँदा डलर बलियो हुन्छ र सुन जस्ता ब्याज नदिने सम्पत्तिहरूको आकर्षण घट्छ ।

वार प्रिमियमको आशामा सुन किनेका मानिसहरूले एकै दिनमा ठूलो घाटा बेहोर्नुपरेको छ । बजारमा कुनै कथा आम मानिससम्म पुग्दा त्यसको मूल्य पहिले नै समायोजन भइसकेको हुन्छ भन्ने कुरा यसले प्रमाणित गर्छ ।

एसियाली बजारमा पनि यसको प्रभाव देखिन थालेको छ । विशेषगरी जापान यतिबेला निकै जोखिमपूर्ण अवस्थामा छ । ऊर्जाका लागि पूर्णतया आयातमा निर्भर रहने जापानको मुद्रा ‘येन’ प्रति डलर १६० को नजिक पुगेको छ ।

त्यसमाथि बैंक अफ जापानका गभर्नर स्वास्थ्य समस्याका कारण अस्पताल भर्ना हुनु र आगामी नीतिगत बैठकमा उनको अनुपस्थिति हुनुले जापानी अर्थतन्त्रमा एउटा ठूलो नेतृत्व रिक्तता सिर्जना गरेको छ ।

कमजोर मुद्रा, ऊर्जाको संकट र नेतृत्वविहीन केन्द्रीय बैंकको यो मिश्रण जुनसुकै बेला विस्फोट हुन सक्छ ।

अर्कोतर्फ, भारतको रुपैयाँ ९५.२ मा स्थिर रहनु र भारतीय सेयर बजार सकारात्मक देखिनु केही हदसम्म आश्चर्यजनक छ । शायद भारतीय बजारले यस द्वन्द्वलाई क्षणिक आवेगका रूपमा लिएको छ वा अझै पनि कुनै अप्रिलको युद्धविरामको आशामा अडिएको छ जुन अब अस्तित्वमा छैन ।

यी भूराजनीतिक उथलपुथल र बजारको उतारचढावले कुनै पनि राम्रो व्यवसायको दीर्घकालीन कमाउने क्षमतालाई परिवर्तन गर्दैन । यसले केवल तपाईंले उक्त व्यवसायका लागि तिर्ने मूल्यलाई मात्र केही समयका लागि तलमाथि गराउँछ ।

वित्तीय बजारमा उतारचढाव भनेको प्रवेश शुल्क जस्तै हो । जो धैर्यवान रहन सक्छ, उसैले मात्र लाभ लिन सक्छ । इतिहास साक्षी छ, सन् १९७० को दशकको ऊर्जा संकट होस् वा सन् १९९० को खाडी युद्ध, बजारले सुरुमा ठूलो धक्का बेहोरे पनि दीर्घकालमा यो सधैं वास्तविक आर्थिक वृद्धि र कम्पनीहरूको नाफा कमाउने क्षमतामा नै फर्किएको छ ।

तसर्थ, यस्तो समयमा हल्लाको पछि लाग्नुभन्दा अनुशासन कायम राख्नु र आधारभूत तथ्यांकहरूमा ध्यान दिनु नै बुद्धिमानी हुन्छ । विश्वसनीय संस्था र विश्लेषकहरूका अनुसार, यस्ता संकटका बेला ‘विश्वसनीयता’ नै त्यस्तो सम्पत्ति हो जसलाई केन्द्रीय बैंकले छाप्न सक्दैन र लगानीकर्ताले गुमाउनु हुँदैन ।