इरानसँग धैर्य गुमाउँदै गएको ट्रम्पको भनाइ

एजेन्सी । अमेरिकाका राष्ट्रपति डोनल्ड ट्रम्पले इरानसँगको आफ्नो धैर्य टुट्दै गएको बताएका छन् ।

चिनियाँ राष्ट्रपति सी चिनपिङसँग महँगो र अलोकप्रिय युद्धबारे छलफल गरेपछि र संयुक्त अरब अमिरात (यूएई) को तट नजिकै इरानी अधिकारीहरूले एउटा जहाज कब्जा गरेको खबर आएपछि ट्रम्पको यो भनाइ आएको हो ।

ट्रम्प र सीले बेइजिङमा भएको वार्ताका क्रममा हर्मुज जलयोजकको ढुवानी मार्ग खुला राख्नुपर्ने आवश्यकतामा सहमति जनाएको ह्वाइट हाउसले बताएको छ । फेब्रुअरी २८ मा सुरु भएको अमेरिका–इजरायल आक्रमणको जवाफमा इरानले यो जलमार्ग प्रभावकारी रूपमा बन्द गरिदिएको छ जसले विश्वव्यापी ऊर्जा आपूर्तिमा अभूतपूर्व अवरोध पुर्याएको छ ।
चीन इरानसँग नजिक छ र यसको तेलको मुख्य खरिदकर्ता हो ।

अमेरिकाले गत महिना इरानमाथिको आक्रमण रोकेको थियो तर त्यस देशका बन्दरगाहहरूमा नाकाबन्दी सुरु गरेको थियो । इरानले आफ्नो आणविक कार्यक्रम अन्त्य गर्न वा संवर्धित युरेनियमको भण्डार त्याग्न अस्वीकार गरेपछि द्वन्द्व अन्त्य गर्ने उद्देश्यका वार्ताहरू रोकिएका छन् ।

‘म अब धेरै धैर्यवान हुने छैन,’ ट्रम्पले बिहीबार राति फक्स न्युजको ह्यानिटी कार्यक्रममा प्रसारित अन्तर्वार्तामा भने, ‘उनीहरूले सम्झौता गर्नुपर्छ ।’

इरानको संवर्धित युरेनियमको लुकेको भण्डारको मुख्य मुद्दामा यो केवल जनसम्पर्क प्रयोजनका लागि अमेरिकाले सुरक्षित गर्न आवश्यक रहेको ट्रम्पले सुझाव दिए ।

‘मलाई लाग्दैन यो जनसम्पर्कको दृष्टिकोण बाहेक आवश्यक छ,’ ट्रम्पले अन्तर्वार्तामा भने, ‘वास्तवमा मैले यो प्राप्त गरें भने मलाई राम्रो लाग्नेछ । तर मलाई लाग्छ यो अन्य थोक भन्दा पनि जनसम्पर्कका लागि बढी हो ।’

व्यापारिक मार्गमा भएका पछिल्ला घटनाहरूमा अफ्रिकाबाट यूएईतर्फ पशुधन बोकेको एउटा भारतीय मालवाहक जहाज बुधबार ओमानको तट नजिकैको पानीमा डुबेको छ । भारतले यस आक्रमणको निन्दा गरेको छ र सबै १४ चालक दलका सदस्यहरूलाई ओमानको तटरक्षकले उद्धार गरेको बताएको छ ।

ब्रिटिश सामुद्रिक सुरक्षा सल्लाहकार फर्म भ्यानगार्डले उक्त जहाजलाई मिसाइल वा ड्रोनले प्रहार गरेको र त्यसले विस्फोट गराएको विश्वास गरिएको बताएको छ । छुट्टै रूपमा, ब्रिटिश सामुद्रिक सुरक्षा एजेन्सी यूकेएमटीओले बिहीबार रिपोर्ट गरेअनुसार यूएईको फुजैराह बन्दरगाहको तटमा लंगरमा रहेको एउटा जहाजमा अनधिकृत व्यक्तिहरू चढेको र उनीहरूले यसलाई इरानतर्फ लैजाँदै गरेको जानकारी दियो ।

भ्यानगार्डले एक कम्पनी सुरक्षा अधिकारीलाई उद्धृत गर्दै बताएअनुसार, जहाज लंगरमा रहेको बेला इरानी अधिकारीहरूले नियन्त्रणमा लिएका थिए ।

अमेरिका र चीनका राष्ट्रपतिहरू जलयोजक खुला हुनुपर्छ भन्नेमा सहमत भएको र सीले जलयोजकको सैन्यीकरण र यसको प्रयोगको लागि शुल्क लिने कुनै पनि प्रयासको विरुद्ध चीनको विरोध स्पष्ट पारेको बिहीबार ट्रम्प र सीबीचको वार्तापछि ह्वाइट हाउसले जनायो ।

सीले इरानलाई सैन्य उपकरण नपठाउने वाचा पनि गरेको ट्रम्पले बताए । ‘उनले सैन्य उपकरण नदिने बताएका छन्, यो एक ठूलो भनाइ हो,’ ट्रम्पले ह्यानिटीमा भने ।

सीले भविष्यमा जलयोजकमाथिको निर्भरता कम गर्न थप अमेरिकी तेल खरिद गर्न चासो व्यक्त गरे र दुवै नेता इरानले कहिल्यै आणविक हतियार प्राप्त गर्नु हुँदैन भन्नेमा सहमत भए । तेहरानले यस्ता हतियार खोजेको कुरा अस्वीकार गर्दै आएको छ ।

ट्रम्प नोभेम्बरमा हुने महत्त्वपूर्ण अमेरिकी मध्यावधि चुनाव नजिकिँदै गर्दा लम्बिएको यो युद्ध अन्त्य गर्न चिनियाँ समर्थन प्राप्त गर्न उत्सुक छन् । तर, विश्लेषकहरूले शंका व्यक्त गरेअनुसार सीले इरानलाई कडा दबाब दिने वा यसको सेनालाई दिइँदै आएको समर्थन बन्द गर्ने सम्भावना छैन किनकि यो अमेरिकाको विरुद्ध रणनीतिक सन्तुलनको रूपमा रहेको छ ।

बेइजिङबाट सीएनबीसीसँगको अन्तर्वार्तामा अमेरिकाका अर्थमन्त्री स्कट बेसेन्टले चीनले जलयोजक खोल्न मद्दत गर्न आफूले सक्ने काम गर्ने किनकि यो पूर्ण रूपमा उनीहरूको हितमा रहेको विश्वास रहेको बताए । युद्धअघि विश्वव्यापी तेल र तरल प्राकृतिक ग्यास आपूर्तिको करिब पाँचौं हिस्सा यही जलमार्गबाट जान्थ्यो ।

तर, गत सातादेखि इरान र अमेरिका दुवैले एकअर्काका पछिल्ला प्रस्तावहरू अस्वीकार गरेपछि कूटनीति रोकिएको छ । फुजैराह यूएईको एक मात्र तेल बन्दरगाह हो जुन हर्मुज जलयोजकको ठीक बाहिर ओमानको खाडीमा अवस्थित छ र यसले केही ढुवानीहरूलाई मुख्य अवरोध मार्ग प्रयोग नगरी बजारमा पुग्न सक्षम बनाउँछ ।

इरानले केही देशहरूसँग सम्झौता गरिरहेको देखिन्छ ताकि उनीहरूका जहाजहरू जलयोजकबाट पार हुन सकून् । तर, उनीहरूले तेहरानका शर्तहरू स्वीकार गर्नुपर्छ । जापानी प्रधानमन्त्रीले इरानी राष्ट्रपतिसँग सहयोगको अनुरोध गरेपछि बुधबार एउटा जापानी ट्यांकर पार भयो । एउटा ठूलो चिनियाँ ट्यांकर पनि बुधबार पार भयो र इरानको फार्स न्यूज एजेन्सीले बिहीबार रिपोर्ट गरेअनुसार केही चिनियाँ जहाजहरूलाई जान दिने सम्झौता भएको छ ।

इरानी रिभोलुसनरी गार्ड्सले बुधबार साँझदेखि ३० वटा जहाजहरू जलडमरूमध्यबाट पार भएको बताएका छन् जुन युद्धअघिको सामान्य दिनको १४० को तुलनामा धेरै कम हो । तर, पुष्टि भयो भने यो एक उल्लेख्य वृद्धि हो ।

ढुवानी विश्लेषण कम्पनी केप्लरका अनुसार, पछिल्लो २४ घण्टामा करिब १० वटा जहाजहरू जलयोजकबाट यात्रा गरेका छन् जबकि हालैका हप्ताहरूमा दैनिक ५ देखि ७ वटा मात्र पार हुने गरेका थिए ।

युद्धको पहिलो हप्ताहरूमा अमेरिका र इजरायली हवाई आक्रमणमा हजारौं इरानीहरू मारिएका थिए र युद्धले इजरायल र इरान समर्थित समूह हिजबुल्लाहबीचको लडाइँलाई पुनः ब्युँताएपछि लेबननमा हजारौं मारिएका छन् । लेबननी र इजरायली अधिकारीहरूबीच बिहीबार वाशिङटनमा भएको वार्ता फलदायी र सकारात्मक रहेको एक वरिष्ठ अधिकारीले बताएका छन् ।

ट्रम्पले युद्ध सुरु गर्नुका आफ्ना उद्देश्यहरू इरानको आणविक कार्यक्रम नष्ट गर्ने, छिमेकीहरूलाई आक्रमण गर्ने क्षमता अन्त्य गर्ने र इरानीहरूलाई उनीहरूको सरकार ढाल्न सजिलो बनाउने भएको बताएका थिए । एक वरिष्ठ अमेरिकी एडमिरलले बिहीबार अमेरिकी सिनेटको समितिलाई बताएअनुसार, छिमेकीहरू र अमेरिकी क्षेत्रीय हितहरूलाई खतरामा पार्ने इरानको क्षमता उल्लेख्य रूपमा कमजोर भएको छ । एडमिरल ब्राड कुपरले भने, ‘उनीहरूले पहिलेको जस्तै कुनै पनि क्षेत्रमा क्षेत्रीय साझेदारहरू वा अमेरिकालाई खतरामा पार्न सक्दैनन् ।’

तर, कुपरले इरानसँग अझै पनि महत्त्वपूर्ण मिसाइल र ड्रोन क्षमताहरू बाँकी रहेको रिपोर्टहरूलाई सीधा सम्बोधन गर्न अस्वीकार गरे ।

सन् २०२५ को सुरुमा सरकारविरोधी प्रदर्शनहरूलाई दबाउन बल प्रयोग गरेका इरानका शासकहरूले युद्ध सुरु भएदेखि कुनै संगठित विरोधको सामना गरेका छैनन् । र जलयोजक बन्द गर्नाले उनीहरूलाई वार्तामा थप बल मिलेको छ । तेहरानले युरेनियम हस्तान्तरण गरोस् र थप संवर्धन त्यागोस् भन्ने वाशिङटन चाहन्छ । इरानले भने प्रतिबन्धहरू हटाउन, युद्धको क्षतिको क्षतिपूर्ति र जलयोजकमा आफ्नो नियन्त्रणको मान्यता खोजिरहेको छ ।