हर्मुजलाई पूर्ण बन्द गर्ने सोच बनाउँदै इरान, बलजफ्ती खोल्ने अमेरिकाको रणनीति

एजेन्सी । इरान युद्धको समुद्री आयाम झन् खतरनाक चरणतर्फ अघि बढिरहेको छ ।

रिपोर्टहरूका अनुसार, इजरायलले हर्मुज जलयोजक वरपरका सैन्य कारबाहीहरू विस्तार गर्न अमेरिकालाई साथ दिन सक्ने देखिन्छ जबकि इरानी छलफलहरूले दबाब बढेमा छनोटपूर्ण अवरोधबाट पूर्ण रूपमा बन्द गर्नेतर्फ संकेत गरिरहेका छन् । बन्द गर्ने क्रममा समुद्री बारुदी सुरुङहरूको प्रयोग समेत हुन सक्छ ।

यसैबीच अमेरिकी आक्रमणहरू इरानको समुद्री अवरोध गर्ने क्षमतालाई कमजोर बनाउनमा बढी केन्द्रित हुन थालेका छन् ।

सेन्ट्रल कमान्डले हर्मुज जलयोजक नजिकै रहेका इरानी एन्टी–शिप मिसाइल साइटहरू विरुद्ध भारी बंकर–बस्टिङ हतियारहरूको प्रयोग भएको पुष्टि गरेको छ जसले आवश्यक परेमा बल प्रयोग गरेर जलमार्ग पुनः खोल्ने प्रयासलाई जोड दिन्छ ।

इरानले तनाव अन्य थप रणनीतिक जलमार्गहरूसम्म फैलिन सक्ने संकेत दिइरहेको छ । हुती विद्रोहीहरू तयारी अवस्थामा रहेको दोस्रो मोर्चाका रूपमा रहेका छन् । उनीहरूले हर्मुजमा दबाब बढेमा बाब अल–मान्डेबमा जहाजहरूलाई निशाना बनाउन सक्छन् जसले गर्दा अमेरिकालाई विभिन्न समुद्री क्षेत्रहरूमा एकैसाथ अपरेशन चलाउन बाध्य पार्न सक्छ ।

खाडी मुलुकहरूमाथिको आक्रमण जारी छ जसमा संयुक्त अरब अमिरात (यूएई) ले अहिलेसम्मकै सबैभन्दा ठूलो आक्रमणको सामना गरिरहेको छ । इमिरेट्सका अधिकारीहरूले युद्ध सुरु भएदेखि हजारौं ड्रोन र मिसाइल आक्रमणहरू भएको रिपोर्ट गरेका छन् जसले अबु धाबी इरान विरुद्धको अमेरिकी अभियानलाई समर्थन गर्न अझ सक्रिय भूमिकामा अघि बढ्न सक्ने सम्भावना बढाएको छ ।

यसले इरान र यूएईबीचको टकराव अझ कडा हुने जोखिम बढाएको छ । युद्धमा यूएईको भूमिका र पर्सियाली खाडीका विवादास्पद टापुहरूप्रति उसको सम्भावित महत्त्वाकांक्षाका बारेमा इरानी चिन्ताहरू पुनः सतहमा आएका छन् जसले यो मोर्चा अझै चर्किन सक्ने संकेत गर्छ ।

इरानले अन्य क्षेत्रीय देशहरूलाई पनि आफ्नो चेतावनी विस्तार गरेको छ । जोर्डन र अजरबैजानलाई लक्षित गर्दै दिइएका बयानहरूमा अमेरिका वा इजरायली सैन्य कारबाहीलाई सहयोग पुर्याउने जुनसुकै देशलाई पनि वैध निशाना मान्न सकिने दाबी गरिएको छ ।

इरानभित्र इजरायली सैन्य कारबाहीहरू बढ्दो रूपमा आन्तरिक सुरक्षा संरचनाहरूमा केन्द्रित देखिन्छन् । तेहरानभरिका बसिज सुरक्षाबल र प्रहरी एकाइहरूमाथि गरिएका आक्रमणहरूले इरानको परम्परागत सैन्य क्षमतालाई मात्र नभई शासनको आन्तरिक नियन्त्रण संयन्त्रलाई पनि कमजोर बनाउने प्रयास भएको संकेत गर्छ ।

यसले तेहरानमा आन्तरिक अस्थिरताको डर बढाएको छ । अधिकारीहरूले पक्राउ, सम्पत्ति जफत, र स्टारलिंक जस्ता सञ्चारमाध्यमहरूमा प्रतिबन्ध लगायतका दमनकारी कदमहरू तीव्र पारेका छन् । साथै, अशान्तिलाई रोक्न आफ्ना समर्थकहरूलाई सार्वजनिक रूपमा परिचालन गरिरहेका छन् ।

अली लारिजानी र बसिज कमान्डर गुलामरेजा सोलेमानी लगायतका वरिष्ठ व्यक्तित्वहरूको लक्षित हत्याका रिपोर्टहरूसँगै आन्तरिक सुरक्षाको आयाम अझ गम्भीर बन्दै गएको छ ।

यसैबीच इराकमा पनि तनाव बढ्दै गएको छ । अमेरिकी कूटनीतिक र सैन्य स्थलहरूमा आक्रमणहरू बढिरहेका छन् जबकि इरान समर्थित सशस्त्र समूहहरूमाथि अमेरिकी आक्रमणले तनावको चक्रलाई बढावा दिइरहेको छ जसले इराकलाई द्वन्द्वको भुमरीमा थप तानिरहेको छ ।

इराक–सिरिया सञ्जाल अझ बढी अस्थिर बन्दै गएको छ । हेजबुल्लाह विरुद्ध सिरियाको सम्भावित संलग्नताका बारेमा रोयटर्सको रिपोर्ट र अन्बार प्रान्तमा पीएमएफका ठेगानाहरूमा तीव्र अमेरिकी आक्रमणका साथै अल–काइम सीमा नाका नजिकै भएका अघिल्ला आक्रमणहरूले यस करिडोरमा इरान समर्थित बलहरूलाई कमजोर बनाउने बृहत्तर प्रयासबारे चिन्ता बढाएको छ ।

आणविक जोखिमहरू पनि यस परिदृश्यमा थपिएका छन् । बुशहर आणविक केन्द्र नजिकै भएको भनिएको आक्रमणले आणविक पूर्वाधारमा हुनसक्ने कुनै पनि प्रत्यक्ष प्रहार र त्यसबाट उत्पन्न हुने क्षेत्रीय प्रदूषणको जोखिमका बारेमा चिन्ता बढाएको छ ।

इरानले हर्मुज जलयोजकलाई छनोटपूर्ण रूपमा प्रयोग गरिरहेको छ । अधिकांश जहाजहरूको आवतजावत अवरुद्ध भए पनि मुख्यतया चीनतर्फ हुने इरानी तेल निर्यात जारी छ । दैनिक करिब १४० मिलियन डलर राजस्व संकलन भइरहेको अनुमान छ जसले जलयोजक पूर्ण रूपमा बन्द गर्नुको सट्टा नियन्त्रित आर्थिक दबाब दिने रणनीतिलाई उजागर गर्छ ।

यसैबीच तेहरानले युद्ध अन्त्यका लागि आफ्ना शर्तहरूका बारेमा झन् स्पष्ट रूपमा बताइरहेको छ । इरानी अधिकारीहरूले जलयोजक पुनः खोल्न युद्धविराम मात्र नभई क्षतिपूर्ति, प्रतिबन्धहरूमा सहुलियत र हेजबुल्लाह लगायत आफ्ना क्षेत्रीय सहयोगीहरू विरुद्धको सैन्य कारबाहीको अन्त्य हुनुपर्ने बताएका छन् ।

यो दृष्टिकोण द्विपक्षीय सम्झौताका नयाँ शैलीहरूले थप सुदृढ बनाउँदै लगेको छ । भारत र टर्की जस्ता देशहरूले जलयोजकमा पहुँचका लागि सिधै इरानसँग वार्ता गरिरहेको रिपोर्टहरू आएका छन् जसले भविष्यमा झन् खण्डित र लेनदेनमा आधारित समुद्री व्यवस्थाको संकेत गर्छ ।

इरानी सञ्चारमाध्यमहरूले अमेरिकी आन्तरिक राजनीतिक घटनाक्रमलाई पनि युद्धकै भागको रूपमा चित्रण गरिरहेका छन् । वाशिङटनमा देखिएका आन्तरिक असहमति र डोनल्ड ट्रम्पमाथिको राजनीतिक दबाबलाई इरानको लागत थोपर्ने रणनीतिले प्रभाव पारिरहेको संकेतको रूपमा व्याख्या गरिएको छ ।

समग्रमा, इरानले हर्मुज जलयोजकमाथिको नियन्त्रणलाई आफ्नो फाइदाको रूपमा प्रयोग गरिरहेको देखिन्छ जबकि अमेरिका र इजरायलले त्यस रणनीतिलाई थप प्रत्यक्ष रूपमा चुनौती दिने तयारी गरिरहेको संकेतहरू बढ्दै गएका छन् ।

इरानले जलयोजक पूर्ण रूपमा बन्द नगरी अवरोध जारी राखिरहँदा तटीय मिसाइल साइटहरूमा भएका हालैका आक्रमणहरू र विस्तारित सैन्य कारबाहीका बारेमा भएका छलफलहरूले वाशिङटन र यसका सहयोगीहरू समुद्री मार्गहरू पुनः खोल्न थप बलियो कदम चाल्नेतर्फ अघि बढिरहेको संकेत गर्छ ।