अमेरिका पछि नहट्ने देखेपछि झन् आक्रामक बन्यो इरान

एजेन्सी । इजरायली स्रोतहरूका अनुसार, युद्ध सुरु भएदेखि इरानले इजरायलतर्फ करिब ४०० वटा ब्यालिस्टिक मिसाइल प्रहार गरेको छ ।

हर्मुज जलयोजकबाट हुने आवतजावत सम्बन्धी वार्ताले समुद्री परिदृश्यलाई पुनः आकार दिन थालेको छ । इरानले केही भारतीय जहाजहरूलाई जान दिएपछि भारतले प्रतिबन्ध अन्तर्गत नियन्त्रणमा लिएका तीनवटा इरानी तेल ट्यांकरहरूलाई मुक्त गरेको छ । त्यसले तेहरान र सुरक्षित पारवहन चाहने देशहरूबीच द्विपक्षीय सम्झौता भइरहेको संकेत गर्छ ।

अन्य राष्ट्रहरूले पनि इरानसँग यस्तै प्रकारको व्यवस्था गर्न सक्ने सम्भावना यसले बढाएको छ । धेरै देशहरूले सिधै पारवहन सम्झौता गरे भने यसले हर्मुज जलयोजकमा इरानको प्रभुत्वलाई वास्तविक रूपमा मान्यता दिएको ठहरिनेछ । यसलाई अमेरिकाको डोनल्ड ट्रम्प प्रशासनले कडा विरोध गर्छ ।

इरानले आफ्नो आर्थिक लक्ष्यको सूची विस्तार गरिरहेको छ । इस्लामिक रिभोलुसनरी गार्ड कर्प्स (आईआरजीसी) ले अमेरिकी संलग्नता वा स्वामित्व भएका यस क्षेत्रका उद्योगहरू वैध निशाना बन्न सक्ने चेतावनी दिएको छ । यसले प्रभावकारी रूपमा अमेरिकासँग जोडिएका बहुराष्ट्रिय कम्पनीहरू अमेरिकी हितको हिस्सा भएको र बदलामा तिनीहरूलाई निशाना बनाउन सकिने तर्क गरेको छ ।

अमेरिकी सैन्य अभियानहरूले बढ्दो लजिस्टिक अवरोधहरूको सामना गरिरहेको इरानी विश्लेषकहरूले दाबी गरेका छन् । यी मूल्यांकनहरूका अनुसार, क्षेत्रीय आधार शिविरहरूमा भएको क्षतिका कारण अमेरिकाले युरोपबाट लामो दूरीका बमवर्षा मिसनहरू सञ्चालन गर्न र हवाई इन्धन भर्ने कार्यमा धेरै निर्भर हुन बाध्य भएको छ । विशेषगरी, विगत केही दिनमा कम्तीमा सातवटा इन्धन भर्ने विमानहरू गुमाएपछि यसले परिचालन लागत बढाएको छ ।

इरानका कट्टरपन्थीहरूले हर्मुज जलयोजकमा स्थायी प्रभाव जमाउनका लागि थप ठोस प्रस्तावहरू अघि सारिरहेका छन् । जहाजहरूमा पारवहन शुल्क लगाउने, अमेरिकी र सहयोगी राष्ट्रका जहाजहरूलाई प्रवेश रोक्ने, इजरायलसँग जोडिएका जहाजहरू कब्जा गर्ने वा अमेरिकी सेना फिर्ता नभएसम्म र क्षतिपूर्ति नदिएसम्म जलयोजक बन्द राख्ने प्रस्तावहरू राखिएका छन् ।

इरानले इजरायल विरुद्धको आक्रमणमा क्लस्टर–वारहेड मिसाइलहरूमा धेरै भर परिरहेको छ । यी वारहेडहरूले धेरै साना बमहरू छर्ने गर्छन् जसले गर्दा इजरायली हवाई रक्षा प्रणालीलाई हरेक क्षेप्यास्त्र रोक्न धेरै गाह्रो बनाउने इरानी विश्लेषकहरूको तर्क छ ।
युद्धले बढ्दो रूपमा लजिस्टिक पूर्वाधारलाई निशाना बनाइरहेको छ । हालैका दिनहरूमा पर्सियाली खाडी क्षेत्रमा रहेका १४ भन्दा बढी अमेरिकी सैन्य आधार शिविरहरूमा आक्रमण गरिएको इरानी स्रोतहरूले दाबी गरेका छन् । इरान विरुद्धको कारबाहीका लागि आवश्यक लजिस्टिक सपोर्ट नेटवर्कलाई कमजोर पार्नु त्यसको उद्देश्य हो ।

इजरायलभित्र इरानी स्रोतहरूले हाइफा नजिकैका लजिस्टिक केन्द्रहरूमा आक्रमण भएको दाबी गरेका छन् भने समुद्रमा विमानवाहक युद्धपोत अब्राहम लिंकन दुर्घटनामा परेको र यसको सञ्चालन प्रभावित भएको रिपोर्टहरू छन् । तर, विवरणहरू अझै स्पष्ट छैनन् ।

इरानले खाडी क्षेत्रका पूर्वाधारहरूमा पनि दबाब बढाएको छ । संयुक्त अरब अमिरात (यूएई) को फुजैराह बन्दरगाहमा ड्रोन आक्रमण भएको खबर छ । यो हर्मुज जलयोजकलाई छलेर तेल निर्यात गर्न सकिने एक प्रमुख क्षेत्र हो । यसले वैकल्पिक ढुवानी मार्गहरूलाई रोकेर आफ्नो प्रभाव कमजोर हुन नदिने तेहरानको प्रयासलाई झल्काउँछ ।

इरानी तेल सुविधाहरूमा आक्रमण गरियो भने उनीहरूको ऊर्जा पूर्वाधारहरू पनि निशाना बन्न सक्ने इरानले खाडी राष्ट्रहरूलाई चेतावनी दिएको छ । इरानी सञ्चारमाध्यमले साउदी अरब, यूएई, कतार, कुवेत र बहराइनका प्रमुख ऊर्जा टर्मिनलहरूको सूची सार्वजनिक गरेको छ जुन बदलाको निशाना बन्न सक्छन् । विशेषगरी खार्ग टापुमा रहेको इरानको तेल पूर्वाधारलाई अमेरिकाले निशाना बनायो प्रतिशोधात्मक कारवाही हुन सक्छ ।

इरान समर्थित इराकी मिलिसियाहरूले युद्धको मैदान विस्तार गर्न जारी राखेका छन् । बगदादको ग्रीन जोनमा रहेको अमेरिकी दूतावास परिसरमा मिसाइल आक्रमण भएको छ । यसले अमेरिकाको हवाई रक्षा प्रणालीको एक भागमा क्षति पुर्याएको बताइएको छ ।

हुती विद्रोहीहरू चाँडै द्वन्द्वमा प्रवेश गर्न सक्ने संकेतहरू बढ्दै गएका छन् । इरानी सरकारी टेलिभिजनमा एक हुती अधिकारीले इरानलाई सैन्य रूपमा सहयोग गर्ने निर्णय भइसकेको बताएका छन् । यसले बाब अल–मान्डेब जलयोजक मार्फत हुने ढुवानी पनि दबाबमा पर्न सक्ने सम्भावना बढाएको छ ।

त्यसो भयो भने यस द्वन्द्वले एसिया, युरोप र मध्य पूर्वलाई जोड्ने दुवै प्रमुख समुद्री मार्गहरूलाई असर गर्नेछ । हर्मुज र बाब अल–मान्डेबमा एकैसाथ दबाब पर्दा अमेरिका र यसका साझेदारहरूले आफ्ना जलसेना स्रोतहरूलाई विभिन्न क्षेत्रमा विभाजन गर्न बाध्य हुनुपर्नेछ ।

युद्धले क्षेत्रीय रणनीतिक सोचलाई पनि पुनः आकार दिइरहेको छ । जीसीसी (खाडी सहयोग परिषद्) भित्रको छलफलमा अमेरिकामाथिको निर्भरता कम गर्ने र टर्की वा पाकिस्तान जस्ता देशहरूलाई समावेश गरी नयाँ क्षेत्रीय सुरक्षा व्यवस्थाहरू खोज्ने कुरामा बढी ध्यान केन्द्रित हुन थालेको छ ।

कूटनीतिक मध्यस्थताका प्रयासहरू जारी छन् । तर, तत्काल युद्धविराम हुने कुनै संकेत देखिएको छैन । तेहरान र वाशिङटन दुवै वर्तमान परिस्थितिमा युद्ध रोक्न इच्छुक देखिएका छैनन् ।

तेहरानको दृष्टिकोणमा यो द्वन्द्व अब तत्कालको बदला मात्र नभएर नयाँ रणनीतिक समीकरण लागू गराउने विषय बनेको छ । इरानी अधिकारीहरूले कुनै पनि दिगो सम्झौता सम्भव हुनु अघि प्रतिबन्धहरू फुकुवा, क्षतिपूर्ति र नयाँ सुरक्षा ग्यारेन्टी आवश्यक पर्ने तर्क गर्न थालेका छन् ।

समग्रमा, द्वन्द्वको मार्गले दुवै पक्ष तनाव बढाउने दिशामा अघि बढिरहेको संकेत गर्छ । क्षेत्रीय पूर्वाधार, समुद्री मार्गहरू र मध्य पूर्वभरिका अमेरिकी स्थानहरूमा एकैसाथ दबाब बढ्दै जाँदा युद्ध बढ्दो रूपमा मुख्यतया द्विपक्षीय भिडन्तबाट व्यापक क्षेत्रीय रणनीतिक प्रतिस्पर्धामा परिवर्तन हुँदैछ ।