मुलुकमा विभिन्न समयमा सरकारका कदम तथा अन्य विभिन्न विषयमा नागरिकले पटक–पटक आफ्नो असन्तुष्टि पोख्दै आएका छन् । शान्तिपूर्ण धर्ना, प्रदर्शन र आन्दोलनमार्फत नागरिकले आफ्ना असहमतिहरू व्यक्त गर्नु अनौठो पनि होइन ।
यही क्रममा गत भदौ २३ र २४ गते मुलुकमा जेनजी प्रदर्शन भयो । तर, जेनजी प्रदर्शन हामी जस्ता निजी क्षेत्रका मानिसका लागि अन्य आन्दोलन र प्रदर्शनभन्दा निकै फरक रह्यो ।
हुन त जेनजी प्रदर्शनका क्रममा व्यक्तिगत रूपमा मेरो व्यवसायमा भौतिक तथा आर्थिक क्षति भएन । आफ्नो निजी सम्पत्तिमा पनि क्षति भएन । तथापि, त्यसको मनोवैज्ञानिक असर भने झेल्नुपर्यो । व्यक्तिगत रूपमा भन्दा जेनजी प्रदर्शनले मेरो मनोबलमा नै ठूलो असर पारेको छ । जेनजी आन्दोलनपछि मेरो मात्रै नभएर समग्र लगानीको वातावरणमा पनि धेरै असर पुर्याएको कुरामा हामी सबै जानकार नै छौं ।
अहिले लगानीको हिसाबमा लगानीकर्ताको मनोबल निकै कमजोर भएको त छ नै, निजी क्षेत्र थप लगानीको लागि ‘पर्ख र हेर’ को अवस्थामा छ । हामी त्यही अवस्थामा छौं । नयाँ लगानी गर्न अहिले कोही पनि उत्साहित छैन ।
जेनजी आन्दोलनको क्रममा होनहार भाइबहिनीले सहादत प्राप्त गरे । देश, समाज र निजी क्षेत्र सबैमा अपूरणीय क्षति पुग्यो । २०८२ भदौ २४ गते समाजसेवाको नाममा लुटी खानेहरूको उक्साहटमा लागेर व्यवसाय गरी राज्यलाई कर तिरिरहेका र देश विकासमा महत्त्वपूर्ण योगदान गरेका निजी क्षेत्रका व्यवसायीहरूको सम्पत्तिमा अकल्पनीय भौतिक क्षति भयो ।
यसले गरिखाने वा व्यवसाय सञ्चालन गरिरहेका र गर्न चाहनेलाई सोच्न बाध्य बनाएको छ । निजी क्षेत्रमा यसले भौतिक, आर्थिक र मानसिक क्षति गराएको छ र त्यसलाई सहजै बिर्सन सकिने अवस्था छैन । अर्थात्, हामी भदौ २२ गतेको जस्तो स्थितिमा फर्कन निकै समय लाग्ने देखिन्छ ।
लगानीको हिसाबमा भन्दा जेनजी प्रदर्शनले सिर्जित गरेको अनिश्चितताले सुदृढ हुँदै गरेको हाम्रो लगानीको वातावरणमा गम्भीर धक्का दिएको छ । जेनजी प्रदर्शनपछि लगानीकर्ता, कर्मचारी र व्यवसायीले एक किसिमको राज्यविहीन अवस्था महसुस गरिरहेका छन् । देशमा नागरिकले शासन गर्न पठाएका व्यक्तिहरू नै असुरक्षित भएपछि अरूको सुरक्षा गर्ने कुरा गफ सिवाय केही होइन । मुलुकमा शासकहरू नै सुरक्षित नभएपछि अन्यले सुरक्षाको प्रत्याभूति गर्न पाउने स्थिति पनि रहेन ।
अहिले पनि व्यवसायीहरू डर, अनिश्चितता र तनावकै अवस्थामा छन् । उक्त तनावलाई निजी क्षेत्र तथा हामीजस्ता व्यवसायीले समाजलाई देखाउन नसकेको मात्र हो । जेनजी प्रदर्शनपछि हालसम्म व्यावसायिक वातावरण जोगाउन कसैले पनि खास किसिमको प्रभावकारी काम गरेको देखिँदैन ।
हुन त यो कामचलाउ र चुनावी सरकार हो । यस सरकारमाथि निजी क्षेत्रले खासै भरोसा गरेको छैन । निर्वाचन गराउने मुख्य म्यान्डेट सहितको सरकार भएकाले यो सरकार निर्वाचनमै केन्द्रित हुनुपर्छ । तोकिएको समयमा निर्वाचन गरी देशलाई निकास दिने बाटोमा सरकार अगाडि बढ्नुपर्छ ।
संविधानसम्मत छन् भने जेनजी भाइबहिनीका जायज मागहरू पूरा गरेर निर्वाचन गरेमा नै सबैका लागि उचित हुने देखिन्छ । यद्यपि, भविष्यमा निजी क्षेत्रमाथि आक्रमण हुन नदिन वा यस्ता प्रदर्शनको प्रभावबाट निजी क्षेत्रलाई टाढै राख्ने वातावरण बनाउन आवश्यक छ । कलकारखाना, उद्योगधन्दा नखुली मुलुक धनी हुन सक्दैन । व्यापार व्यवसाय गरेर रोजगारी सृजना गर्नेहरूलाई थप उत्साहित गराउँदै नेता, कर्मचारी र समाजले हेर्ने नजर बदल्नुपर्ने आवश्यकता छ ।
आम्दानी कमाउनका लागि व्यापार गरिन्छ । आफू र आफ्नो परिवारका लागि आर्थिक रूपमा सक्षम भएका मानिसले मात्र साँचो अर्थमा समाजसेवा गर्न सक्छन् भन्ने कुरा पनि त्यति अनुचित देखिँदैन । त्यसैले, राजनीतिका नाममा लुटेर खाइरहेकाले यो कुरा बुझे भने व्यापारी तथा व्यवसायीलाई हेर्ने सर्वसाधारणको नकारात्मक मनोवृत्ति पनि बदलिन सक्छ ।
सरकार सबैको अभिभावक भएकाले लगानीमैत्री वातावरण बनाउन ऐन, कानुन, नीति, नियमावली र निर्देशिकाहरू सहज बनाउनुपर्छ । सरकार (नेता र कर्मचारी) ले कसले कति पैसा कमायो, कति ठूला गाडी चढ्यो भनेर हेर्ने होइन । कमाएको पैसाको कर ति¥यो कि तिरेन भनेर हेर्न जरुरी छ ।
यस्तै, वैधानिक ढंगबाट पैसा कमाएको छ वा छैन भन्ने विषयलाई पनि नियाल्नुपर्छ । उद्योग खोल्ने, रोजगारी सृजना गर्ने र निश्चित अवधिपश्चात् सरकारकै हुने जलविद्युत् आयोजना निर्माण गर्नेहरूलाई सरकार र समाजले इज्जत दिनुपर्छ । यसको लागि सरकारले नै भूमिका खेल्न सक्नुपर्छ ।
(प्रस्तुत लेख ‘जेनजी विद्रोहपछि लगानीकर्ताको आत्मविश्वास र व्यावसायिक वातावरण’ अध्ययन प्रतिवेदन निर्माणका क्रममा सोधिएका प्रश्नहरुमा इप्पानका वरिष्ठ उपाध्यक्ष डाँगीले दिएको जवाफका आधारमा तयार पारिएको हो।)
जेनजी विद्रोहपछि लगानीकर्ताको आत्मविश्वास र व्यावसायिक वातावरण’ अध्ययन प्रतिवेदन तयार गर्ने क्रममा उत्तरदाताले दिएको प्रश्नहरूको आधारमा तयार गरिएको सामग्री अध्ययनका लागि यहाँ क्लिक गर्नुहोस् ।
प्रतिक्रिया