ट्रम्पको कर नीति: अमेरिकामा मन्दीको सम्भावना कति ?

एजेन्सी । प्रमुख आर्थिक नीतिमा छिमेकी राष्ट्रहरू, वित्तीय बजारमा हलचल र आफ्नै समर्थकहरूको चेतावनीका बावजुद अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्प निर्णयबाट पछि हटेनन् ।

उनले बुधबार अमेरिकाका सहयोगी र विपक्षी देशहरूमाथि ‘प्रतिशोधात्मक’ भन्सार शुल्क (ट्यारिफ) लगाएका छन् । ट्रम्पले यो कदम अमेरिकामा उत्पादन बढाउन र व्यापारमा न्याय ल्याउनका लागि चालेको दाबी गरेका छन् ।

चीनबाट आउने सामानहरूमा अहिले कम्तीमा १०४ प्रतिशत भन्सार लागेको छ । ट्रम्पले चीनले बदला स्वरूप ३४ प्रतिशत भन्सार लगाउने बताएपछि पूर्वघोषितभन्दा अझ बढी दर थपेका हुन् ।

यी ‘प्रतिशोधात्मक’ दरहरू वास्तवमा पूर्ण रूपमा बराबरी होइनन् । ती दरहरू अमेरिकी व्यापार घाटालाई सम्बन्धित देशले अमेरिका निर्यात गर्ने वस्तुहरूको परिमाणमा भाग गरेर त्यसलाई १/२ ले गुणा गरेर निकालिएको हो । दरहरू ११ प्रतिशतदेखि ५० प्रतिशतसम्म छन् ।

मेक्सिको र क्यानाडालाई छाडेर अरू मुख्य व्यापारिक साझेदार देशहरू पनि यसपटक जोगिन सकेनन् । युरोपेली संघलाई २०प्रतिशत, चीनलाई ३४ प्रतिशत, जापानलाई २४ प्रतिशत, भियतनामलाई ४६ प्रतिशत र दक्षिण कोरियालाई २५ प्रतिशत भन्सार लगाइएको छ ।

यसअघि ट्रम्पले मेक्सिको र क्यानाडालाई बाहेक सबै देशका वस्तुहरूमाथि १० प्रतिशत भन्सार घोषणा गरिसकेका थिए । तर प्रतिशोधात्मक भन्सार लागू गरिएका देशहरूमा यो १० प्रतिशत छुट्टै थपिएको छैन । जस्तै, जापानमा पहिले नै १० प्रतिशत लागेकाले बुधबार थप १४ प्रतिशत मात्र थपिएको हो ।

‘पछिल्ला ५० वर्षदेखि हाम्रो देश र करदातालाई लुटिएको छ । अब त्यो दोहोरिँदैन,’ ट्रम्पले गत साता भनेका थिए । उनी भन्छन्, ‘यो भन्सार अमेरिका इतिहासकै सबैभन्दा ठूलो कर वृद्धिको रूपमा रहनेछ ।’

मंगलबार भन्सार लागू हुनु अघिको अन्तिम घण्टामा ट्रम्पले भने, ‘चीन लगायत धेरै देशहरूले हामीलाई मर्नु भइसकेको जस्तो व्यवहार गरे ।’

अब अमेरिकनहरू र विश्वभरका उपभोक्ताहरूले यसको ठूलो मूल्य चुकाउनु पर्नेछ । भन्सार देशहरूले होइन अमेरिका भित्रका आयातकर्ताले तिर्छन् जसको भार व्यापारी, खुद्रा विक्रेता हुँदै अन्ततः उपभोक्तामाथि पर्छ । तर विदेशी कम्पनीहरू पनि जोगिँदैनन्, किनभने अमेरिकीहरू अब कम भन्सार लाग्ने देशतर्फ झुक्नेछन् ।

यो अवस्थामा व्यापार युद्ध झनै चर्किने खतरा बढेको छ । चीनले प्रतिक्रिया स्वरूप थप कदम चाल्ने चेतावनी दिँदै ‘अन्तिमसम्म लड्ने’ बताइसकेको छ ।

ट्रम्पले ट्रुथ सोसलमा लेखेका छन्, ‘चीन सम्झौता गर्न चाहन्छ, तर कसरी थाल्ने थाहा छैन ।’

आर्थिक संकटको सम्भावना

अप्रिल २ को ‘लिबरेसन डे’ पछिका केही दिनमै अमेरिकी सेयर बजारबाट खर्बौं डलर हराएपछि वैश्विक आर्थिक मन्दीको सम्भावना बढेको छ । जेपी मोर्गन बैंकले वर्षअन्त्यसम्म वैश्विक मन्दीको सम्भावना ४० प्रतिशत बाट बढाएर ६० प्रतिशत पुर्‍याएको छ।

‘ट्रम्प प्रशासनको सुरुदेखिका भन्सार वृद्धिहरू पछिल्ला ६० वर्षको सबैभन्दा ठूलो कर वृद्धिका रूपमा रहेको’ भन्दै बैंकले भनेको छ, ‘यसले उपभोक्ता र व्यवसाय खर्चमा असर गर्छ र बदला स्वरूप अरू देशहरूको कदम, विश्वासमा गिरावट र आपूर्ति सञ्जालमा अवरोध निम्त्याउँछ ।’

ट्रम्पको भन्सारका कारण अमेरिकी उपभोक्ताले वार्षिक औसत २ हजार १०० डलर बढी खर्च गर्नु पर्ने कर सम्बन्धी अनुसन्धान संस्था ट्याक्स फाउन्डेसनले जनाएको छ।

ट्रम्पले पुनः राष्ट्रपति बनेपछि पहिले नै चिनियाँ वस्तुहरूमा २० प्रतिशत र इस्पात, गाडी, एल्युमिनियममा २५ प्रतिशत भन्सार घोषणा गरिसकेका थिए।

यसैबीच, गोल्डम्यान स्याच्स बैंकले पनि आगामी १२ महिनामा अमेरिकामा मन्दीको सम्भावना ४५ प्रतिशत पुगेको जनाएको छ । उनीहरूले भने, ‘हामीले सुरुमा ट्रम्पबाट आक्रामक भन्सार घोषणा हुने र पछि केही कम गरिने अपेक्षा गरेका थियौं ।’

बोस्टन कलेजका अर्थशास्त्र प्राध्यापक ब्रायन बेथ्युन भन्छन्, ‘यदि यी सबै भन्सारहरू यथावत् रहे, अमेरिका दोस्रो त्रैमासभित्र मन्दीमा जान्छ,’ उनले थपे, ‘स्ट्यागफ्लेसन (आर्थिक मन्दी र महँगी एकसाथ) को सम्भावना त १०० प्रतिशत छ।’ उनका अनुसार मे महिनाभित्र मूल्यवृद्धिमा यसको असर देखिन थाल्नेछ ।

तर सबैले मन्दीको भविष्यवाणी गरेका छैनन् । मोर्गन स्ट्यान्लीले ट्रम्पले अन्ततः सम्झौता गरेर भन्सार घटाउने भएकाले मन्दी नआउने बताएको छ । ट्रम्पका प्रमुख व्यापार सल्लाहकार पिटर नवारोले पनि मन्दी आउने सम्भावनालाई अस्वीकार गरेका छन्।

यद्यपि धेरै देशहरूले अमेरिकी वस्तुमाथि ०प्रतिशत भन्सार लगाउने प्रस्ताव दिँदै वार्ता गर्न चाहेका छन् । ट्रम्प प्रशासनले कर प्रणाली, श्रम शोषण र मुद्रा हेरफेरलाई भन्सारभन्दा ठूलो मुद्दा मानेर तिनको प्रस्ताव अस्वीकार गरेको छ ।

चीनमाथि सबैभन्दा ठूलो असर

यी भन्सारहरूले सबैभन्दा बढी असर चीनमा परेको छ । अहिले अमेरिका र चीन खुला व्यापार युद्धमा छन् । ट्रम्पको पहिलो कार्यकालको अन्त्यमा अमेरिकी भन्सार दर चिनियाँ सामानहरूमा औसत १९.३ प्रतिशत थियो। बाइडेन प्रशासनले त्यसमा केही थप गरेपछि यो दर २०.८ प्रतिशत पुगेको थियो।

तर पछिल्ला वर्षहरूमा अमेरिका चीनभन्दा अन्य देशहरूतिर झुक्न थालेको छ । २०२३ मा अमेरिका सबैभन्दा धेरै वस्तु मेक्सिकोबाट आयात गर्न थाल्यो र भियतनाम, दक्षिण कोरिया, ताइवानबाट आयात पनि बढ्यो।

तर अझै पनि चीन दोस्रो ठूलो आयात गर्ने मुलुक बनेकै छ । २०२४ मा चीनले अमेरिका पठाएको सामानको मूल्य ४३९ अर्ब डलर थियो, जबकि अमेरिकाले चीनलाई १४४ अर्ब डलरको सामान पठाएको थियो।

यी पारस्परिक भन्सारहरूले उद्योगहरूमा घाटा ल्याउने र रोजगारी गुम्ने अवस्था सिर्जना गर्ने खतरा छ ।

यदि ट्रम्पले यी भन्सारहरू हटाउने निर्णय गरे भने आर्थिक क्षति केही हदसम्म कम हुन सक्ने अर्थशास्त्री कोलिन ग्राबो भन्छन्, ‘तर पूर्ण रूपमा ठीक हुने सम्भावना छैन,’ उनी भन्छन्, ‘ट्रम्पको निर्णयले अमेरिका व्यापारमा अस्थिर देखिएको छ, जसले दीर्घकालीन नोक्सानी पुर्‍याउँछ ।’