इरान वार्तामा नआए पुल र पावर प्लान्ट ध्वस्त पार्ने ट्रम्पको धम्की, खाडी क्षेत्रमा तनाव उत्कर्षमा

एजेन्सी । अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले इरान वार्तामा नआए अर्को हप्ता त्यहाँका पुल र पावर प्लान्टहरूमा आक्रमण गर्ने धम्की दिएका छन् ।

फक्स न्यूजको अन्तर्वार्तामा आएका यी टिप्पणीहरू दुवै देशबीच लगातार चौथो दिनसम्म गोली हानाहान भइरहेको बेला आएका हुन् ।

ट्रम्पले यसअघि ‘स्ट्रेट अफ हर्मुज’ बाट हुने सबै कार्गो ढुवानीमा २० प्रतिशत शुल्क लगाउने धम्की फिर्ता लिएका थिए, तर इरानी बन्दरगाहहरूको नाकाबन्दी भने पुनः सुरु गरेका छन् ।

‘अर्को हप्ता उनीहरूका लागि स्थिति वास्तवमै खराब हुनेछ,’ ट्रम्पले भने, ‘यदि उनीहरू वार्ताको टेबुलमा आएर सम्झौता गर्दैनन् भने हामी उनीहरूका सबै पावर प्लान्ट र पुलहरू ध्वस्त पार्नेछौं ।’

उनले यसअघि पनि यस्तै धम्की दिएका थिए, जसको संयुक्त राष्ट्र संघका अधिकारीहरूले निन्दा गरेका थिए ।

गत अप्रिलमा ट्रम्पले पुल र पावर प्लान्ट लगायत इरानका नागरिक पूर्वाधारमा बमबारी गर्ने धम्की दिएपछि संयुक्त राष्ट्र संघका मानवअधिकार प्रमुख भोल्कर टर्कले भनेका थिए, ‘अन्तर्राष्ट्रिय कानुन अनुसार जानाजानी नागरिक र नागरिक पूर्वाधारमा आक्रमण गर्नु युद्ध अपराध हो।’

युद्धमा मानवीय आचरण सम्बन्धी सन् १९४९ को जेनेभा महासन्धिले नागरिकका लागि अत्यावश्यक मानिने स्थलहरूमा आक्रमण गर्न निषेध गरेको छ ।

‘म ऊर्जा लक्ष्यहरू अन्तिमका लागि बचाएर राख्नेछु, तर अन्ततः हामी ऊर्जा लक्ष्यहरूमा प्रहार गर्नेछौं,’ ट्रम्पले मंगलबार राति प्रसारित ‘स्पेशल रिपोर्ट विथ ब्रेट बायर’ मा भने ।

उनले अमेरिकी वार्ताकारहरूले मंगलबार साँझ इरानी समकक्षीहरूलाई सन्देश पठाएको जानकारी दिँदै भने, ‘तिमीहरूले छिट्टै सम्झौता गर्नु राम्रो हुन्छ, नत्र तिमीहरूसँग केही पनि बाँकी रहने छैन ।’

यो उत्तेजक बयान ट्रम्पले हर्मुज जलमार्गमा लगाउने भनिएको २० प्रतिशत शुल्कको सट्टा खाडी राष्ट्रहरूसँग ‘ठूलो’ व्यापार र लगानी सम्झौता गरिने बताएपछि आएको हो ।

उनको यो घोषणा अमेरिकाले इरानी बन्दरगाहहरूको नाकाबन्दी पुनः सुरु गर्नुभन्दा केही घण्टा अघि आएको थियो ।

अमेरिका र इरानबीचको नयाँ आक्रमणका कारण तेलको मूल्यमा तीव्र वृद्धि भएको छ किनभने हर्मुज जलमार्ग भएर हुने ट्याङ्कर यातायात लगभग ठप्प भएको छ ।

अमेरिकी सेन्ट्रल कमाण्ड (सेन्टकम)ले मंगलबार ढिलो गरी भन्यो कि यसका ‘बलहरूले इरानी सैन्य क्षमतालाई थप कमजोर बनाउन इरान विरुद्ध थप आक्रमणहरू सुरु गरेका छन्, जुन क्षमताहरू मुख्य जलमार्गमा व्यापारिक जहाजहरूमा आक्रमण गर्न प्रयोग भइरहेका थिए।’

मंगलबार राति एक बयान जारी गर्दै अमेरिकी एडमिरल ब्राड कुपरले इरानले सातवटा व्यापारिक जहाजहरूमा आक्रमण गरेर यस क्षेत्रका ‘नागरिकहरूलाई जानाजानी निशाना बनाएको’ बताए । उनका अनुसार यसको परिणामस्वरूप ‘लगभग एक दर्जन नागरिक चालक दलका सदस्यहरू मारिएका, हराएका वा घाइते भएका छन् ।’

संयुक्त अरब इमिरेट्स (युएई) ले सोमबार राति इरानी क्रुज मिसाइलले दुईवटा राष्ट्रिय ट्याङ्करहरूलाई निशाना बनाएको, जसमा एक भारतीय चालक दलका सदस्यको मृत्यु भएको र अन्य आठ जना घाइते भएको बताएको छ ।

इरानको ‘इस्लामिक रिभोलुसनरी गार्ड कप्र्स’ (आईआरजीसी) ले पछि टेलिग्राममार्फत एक बयान जारी गर्दै ती आक्रमणहरूको पुष्टि गर्‍यो।

उनीहरूले दाबी गरे कि ती दुई ट्याङ्करहरूले चेतावनीलाई बेवास्ता गरेका थिए, नेभिगेसन प्रणाली बन्द गरेका थिए र बारुद बिछ्याइएको मार्गबाट जान खोजेका थिए ।

सेन्टकमको बयानले अन्य कुन आक्रमणहरूलाई संकेत गरेको हो भन्ने स्पष्ट छैन । आईआरजीसीले यसबारे तुरुन्तै कुनै टिप्पणी गरेको छैन ।

बुधबार बिहानै कुवेतको सेनाले इरानी ड्रोन आक्रमणहरूलाई रोकिरहेको बताएको छ भने बहराइनले हवाई आक्रमणको साइरन बजाएको छ।

कुवेती सेनाले भन्यो, ‘कुवेती हवाई सुरक्षाले हाल इरानी आक्रामकता पछिको शत्रुतापूर्ण ड्रोन आक्रमणहरूको सामना गरिरहेको छ ।’

बहराइनको गृह मन्त्रालयले नागरिक र बासिन्दाहरूलाई शान्त रहन र नजिकैको सुरक्षित ठाउँमा जान आग्रह गरेको छ।

तेहरानले मंगलबार युएईका दुई ट्याङ्करहरूमा आक्रमण गरेपछि बहराइन र जोर्डनमा रहेका अमेरिकी सैन्य सुविधाहरूलाई निशाना बनाएको बताएको थियो ।

जारी आक्रमणहरूले हर्मुज जलमार्गको रणनीतिक महत्त्वलाई थप उजागर गरेको छ। इरानले हर्मुजको व्यवस्थापनमा अमेरिकाले हस्तक्षेप गरेको आरोप लगाएको छ, तर यसलाई नियन्त्रण गर्नुको अर्थ तेहरानले विश्व अर्थतन्त्रलाई पनि संकटमा पार्न सक्छ भन्ने हो ।

ट्रम्पले सोमबार अमेरिका अब हर्मुज जलमार्गको ‘अभिभावक’ भएको घोषणा गरे र यसको सुरक्षा खर्च बेहोर्न उक्त जलमार्गबाट ढुवानी हुने सबै कार्गोमा २० प्रतिशत शुल्क लगाउने बताएका थिए ।

जोखिमलाई अझ बढाउँदै ट्रम्पले इरानको संकटग्रस्त अर्थतन्त्रलाई थप दबाब दिन अमेरिकाले पुनः नौसैनिक नाकाबन्दी लगाउने घोषणा गरे ।

ट्रम्पले आफ्नो ‘ट्रुथ सोशल’ पोस्टमा लेखेका छन्, ‘मैले २०% शुल्कको सट्टा विभिन्न खाडी देशहरूले अमेरिकामा गर्ने ठूला व्यापार र लगानी सम्झौताहरू ल्याउने निर्णय गरेको छु ।’

उनले थपे, ‘ती लगानीहरू विशाल हुनेछन् र उनीहरूको भविष्यका लागि पनि असाधारण रूपमा राम्रो हुनेछन् ।’ यद्यपि, अमेरिकी राष्ट्रपतिले यसबारे थप विवरण भने दिएनन् ।

उनले यो पनि भने कि यो जलमार्ग ‘इरान बाहेक सबै जहाज यातायातका लागि खुला छ’ र ‘अमेरिकी सेनाको अद्भुत शक्तिका कारण तेल पहिले कहिल्यै नभएको गतिमा प्रवाहित भइरहेको छ।’

वाशिंगटनमा इराकका नयाँ प्रधानमन्त्री अली अल-जैदीसँगको वार्तापछि बोल्दै ट्रम्पले भने, ‘मलाई शुल्क लगाउने कुरा मन पर्दैन, तर हामीले सम्पूर्ण विश्वका लागि यो जलमार्गको रक्षा गरिरहनु न्यायोचित छैन ।’

खाडी देशका नेताहरूबाट धेरै फोन आएपछि आफूले प्रारम्भिक शुल्क योजना परिवर्तन गरेको उनले बताए।

ट्रम्पको घोषणाको जवाफमा इरानले हर्मुज जलमार्ग आफ्नै नियन्त्रणमा रहने बताएको छ।

एएफपी समाचार एजेन्सीका अनुसार इरानका उप-परराष्ट्रमन्त्री काजेम गरिबाबादीले ट्रम्पको नाकाबन्दीको निर्णयले पहिलेको युद्धविराम सम्झौतालाई ‘भत्काएको’ बताए ।

रोयटर्सका अनुसार गरिबाबादीले सरकारी टेलिभिजनमा भने, ‘यदि अमेरिकाले कडा कदम, सैन्य कारबाही र आर्थिक नाकाबन्दी गरेर हामी वार्तामा फर्कनेछौं भन्ने सोच्छ भने, ऊ भ्रममा छ ।’

अमेरिकाले तेहरानमाथि दबाब बढाउन पहिलो पटक अप्रिलमा इरानी बन्दरगाहहरूको नौसैनिक नाकाबन्दी गरेको थियो। करिब पाँच हप्ता पछि, अमेरिकी सेनाले उक्त नाकाबन्दी अन्तर्गत १०० वटा व्यापारिक जहाजहरूको मार्ग परिवर्तन गरेको र चारवटालाई नियन्त्रणमा लिएको बताएको थियो।

जुन महिनामा दुई देशबीच भएको एक समझदारी पत्रको आधारमा अमेरिकाले नाकाबन्दी हटाएको थियो, तर अहिले हर्मुज जलमार्गको विषय पुनः विवादको मुख्य केन्द्र बनेको छ।