अर्थतन्त्र उकास्न जापानलाई ६ करोड पर्यटकको खाँचो, पठाउन तयार छैन चीन

एजेन्सी । जापानले एउटा नयाँ निर्यात उद्योग फेला पारेको छ र यो कुनै कारखानाको उत्पादन लाइनबाट तयार हुँदैन । यो विमानबाट आउँछ, खुलस्त खर्च गर्छ र टोकियोले आफ्नो आर्थिक भविष्यको ठूलो हिस्सा यसैमा केन्द्रित गरिरहेको छ ।

गत वर्ष ४ करोड २७ लाख विदेशी पर्यटकहरू जापान पुगे जुन अघिल्लो वर्षको रेकर्डभन्दा झण्डै १६ प्रतिशतले बढी हो । अब टोकियो यो वृद्धिलाई दीर्घकालीन बनाउन चाहन्छः आधुनिक जापान निर्माण गर्ने उद्योगहरूसँग प्रतिस्पर्धा गर्ने वा तीभन्दा पनि लामो समय टिक्ने विकासको एउटा स्थायी स्तम्भ ।

यो महत्त्वाकांक्षा पूरा गर्न सरकारले सन् २०३० सम्ममा वार्षिक ६ करोड पर्यटक भित्र्याउने लक्ष्य राखेको छ र आवश्यक पूर्वाधार निर्माणमा अर्बौं रकम लगानी गरिरहेको छ । टोकियोको मुख्य अन्तर्राष्ट्रिय प्रवेशद्वार नारिता एयरपोर्टमा कर्मचारीहरूले दोस्रो धावनमार्गलाई २५ सय मिटरमा विस्तार गर्दैछन् र ३५ सय मिटरको एउटा पूर्ण रूपमा नयाँ तेस्रो धावनमार्ग निर्माण गरिरहेका छन् । यो बहुवर्षीय विस्तारको उद्देश्य वार्षिक उडान क्षमता ३ लाख ४० हजारबाट बढाएर ५ लाख पुर्याउनु हो ।

यसैबीच रेल योजनाकारहरू सन् २०३० को सुरुसम्ममा नारिता र मध्य टोकियोबीच चल्ने रेलको संख्या झण्डै दोब्बर बनाउन काम गरिरहेका छन् । राजधानीको दक्षिणमा रहेको हानेडा एयरपोर्टसँग दुईवटा रेल लाइनलाई सिधै जोड्ने नयाँ विस्तारहरूको लक्ष्य आन्तरिक स्थानान्तरणलाई सहज बनाउनु हो ।

निजी क्षेत्रले पनि सरकारको पदचापलाई पछ्याएको छ । सस्तो ब्याकप्याकर होस्टेलदेखि विलासी रिसोर्टसम्मका होटलहरू सबै मूल्य श्रेणीमा खुलिरहेका छन् र उनीहरूलाई सेवा दिन नयाँ पुस्ताका ट्राभल कम्पनीहरू उदाइरहेका छन् । फुजित्सुको ग्लोबल मार्केट इन्टेलिजेन्स युनिटका प्रमुख नीतिगत अर्थशास्त्री मार्टिन शुल्जले भने, ‘पर्यटन जापानी अर्थतन्त्रको सबैभन्दा तीव्र गतिमा बढिरहेको क्षेत्रमध्ये एक हो ।’

उनले थपे, ‘यसले होटल र रेस्टुरेन्ट जस्ता आन्तरिक सेवाहरूमा बलियो प्रभाव पारेको छ र समग्र अर्थतन्त्रलाई ठूलो सहयोग पुर्याइरहेको छ । पर्यटन एक मात्र ठूलो इन्जिन नहुन सक्छ तर श्रम शक्ति र अन्य क्षेत्रमा पर्ने प्रभावका कारण यो निकै महत्त्वपूर्ण छ ।’

सरकारी तथ्यांक अनुसार, आन्तरिक र बाह्य पर्यटनले अहिले जापानको कुल गार्हस्थ्य उत्पादनको करिब ५.६ प्रतिशत हिस्सा ओगटेको छ जसको मूल्य वार्षिक करिब ३४.३ ट्रिलियन येन रहेको अनुमान गरिएको छ । यसले पर्यटनलाई देशको दोस्रो ठूलो निर्यात आम्दानीको स्रोत बनाएको छ ।

यो अटोमोबाइल उद्योगभन्दा मात्र पछाडि छ जुन अहिले अमेरिकी भन्सार शुल्कको दबाब र विशेषगरी इलेक्ट्रिक सवारी साधनमा बढ्दो चिनियाँ प्रतिस्पर्धाको चपेटामा परिरहेको छ ।

टोकियोको पर्यटन वृद्धिको योजना पछाडि एउटा स्पष्ट तर्क छ । कुनै समय इलेक्ट्रोनिक्स, भारी इन्जिनियरिङ, वित्तीय सेवा र कार बजारमा विश्वभर प्रभुत्व जमाएका जापानी कम्पनीहरूले अहिले आफ्नो पकड गुमाउँदैछन्, विशेषगरी चिनियाँ प्रतिस्पर्धीहरूले लामो समयदेखि जापानी पकड रहेको क्षेत्रमा हस्तक्षेप गरिरहेका छन् । यसैबीच, पुराना उद्योगहरूले आफ्नो चमक गुमाइरहेका बेला पर्यटनले विकासको एउटा दुर्लभ कथा प्रस्तुत गरेको छ ।

शुल्जले यस परिवर्तनको जड सन् १९९० को दशक र जापानको गुमेको दशकसँग जोडेका छन् । घरजग्गाको बबल फुटेपछि र उत्पादकहरूले उत्पादन विदेशमा सार्न थालेपछि बैंकहरू खराब ऋणको पहाडले थिचिएका थिए । शुल्जका अनुसार, पुनःसंरचना मात्र पर्याप्त नहुने कुरा चाँडै स्पष्ट भयो । जापानलाई आम्दानीका नयाँ स्रोतहरू आवश्यक थियो र उसले दुईवटा क्षेत्र फेला पार्योः डिजिटल सेवा र पर्यटन ।

उनले भने, ‘युरोपका अन्य विकसित राष्ट्रहरूसँग बलियो पर्यटन क्षेत्र थियो जहाँ विदेशबाट लगानी र आम्दानी भित्रिरहेको थियो भनी जापानले देख्न सक्थ्यो ।’ यो परिवर्तन भिसा नीतिबाट सुरु भयो । केवल युरोप र उत्तर अमेरिकाका साना र धनी बजारहरूलाई मात्र आकर्षण गर्नुको सट्टा जापानले छिमेकी एसियाली देशहरूका विशाल जनसंख्याका लागि आफ्ना ढोकाहरू खोल्यो ।

यस यात्रामा केही अवरोधहरू पनि आए । सन् २०११ को तोहोकु भूकम्प, सुनामी र आणविक संकटले पर्यटक आगमनलाई घटाएको थियो जुन पछि बिस्तारै लयमा फर्कियो । त्यसपछि सन् २०२० आयोः रेकर्ड तोडेको २०१९ पछि कोभिड–१९ महामारीले विश्वव्यापी यात्रालाई रातारात ठप्प बनायो ।

हरेकपटक जापानले पुनरागमन गर्यो र गत वर्षको तथ्यांकले यो रिकभरी महामारी पूर्वको लक्ष्यभन्दा पनि माथि पुगेको देखाउँछ । सन् २०२५ मा पर्यटकहरूले ९.५ ट्रिलियन येन खर्च गरे जुन अर्को रेकर्ड हो । कमजोर जापानी मुद्राका कारण जापान विश्वकै सबैभन्दा राम्रो मूल्यको गन्तव्यमध्ये एक बनेको छ ।

यस वर्षको गति केही मत्थर भएको छ । सन् २०२६ को पहिलो पाँच महिनामा पर्यटक आगमन १.१ प्रतिशतले घटेर १ करोड ७९ लाख ४० हजार पुगेको छ तर अधिकारीहरूले ६ करोडको लक्ष्य अझै पनि पहुँचभित्रै रहेको दाबी गरेका छन् ।

तर, यस सफलताले आफ्नै जटिलताहरू पनि ल्याएको छ । जापानको वाकायामा विश्वविद्यालयका पर्यटन प्रोफेसर कुमी कातोले भने, ‘पर्यटनलाई देशका विभिन्न भागहरूमा विविधीकरण गर्न आवश्यक छ तर जानकारीको क्षमता धेरै सीमित छ ।’

विदेशी पर्यटकहरूले बिताउने करिब ७० प्रतिशत समय केवल पाँचवटा प्रिफेक्चरहरूः टोकियो, ओसाका, क्योटो, होक्काइडो र ओकिनावामा मात्र केन्द्रित छ । क्योटोमा मात्र गत वर्ष ६ करोड ३० लाख आन्तरिक र अन्तर्राष्ट्रिय पर्यटक पुगे जसले गर्दा यसको ऐतिहासिक सडक र मन्दिरहरूमा ठूलो चाप परेको छ ।

कातोका अनुसार, यसले गर्दा एउटै प्रकारको पर्यटन संस्कृति मौलाएको छः परिचित मार्गहरू, परिचित दृश्यहरू र झण्डा बोकेका गाइडहरूलाई पछ्याउँदै एउटै स्थानमा थुप्रिने विदेशी पर्यटकहरूको लाइन ।

उनले भने, ‘जापान अहिले सस्तो भएको छ र पहिलोपटक भ्रमण गर्ने धेरै पर्यटकहरू आइरहेका छन् तर उनीहरू देशका विभिन्न भागहरूमा गइरहेका छैनन् । हामी क्योटो र टोकियोका एउटै ठाउँहरूमा गाइडलाई पछ्याउने पर्यटकका समूहहरू मात्र देखिरहेका छौं ।’

शुल्जले यो भव्य पर्यटन योजनामा अर्को एउटा त्रुटि पनि औंल्याए जसलाई आन्तरिक लगानीले मात्र समाधान गर्न सकिँदैन । त्यो हो, भूराजनीति । उनले भने, ‘सैद्धान्तिक रूपमा जापानले तनावपूर्ण सम्बन्धका बेला चिनियाँ अर्थतन्त्रबाट आफूलाई टाढा राख्ने प्रयास गरिरहेको छ । तर, चिनियाँ सरकार अझै पनि दबाब दिन सक्षम छ । उसले आफ्ना नागरिकहरूलाई जापान नजान आदेश दिएको छ ।’

नोभेम्बरमा सम्बन्ध अझ बिग्रियो जब जापानी प्रधानमन्त्री सानाए ताकाइचीले संसदमा ताइवानको संकटमा सैन्य प्रतिक्रिया आवश्यक पर्न सक्ने बयान दिइन् । यस टिप्पणीले बेइजिङलाई आक्रोशित बनायो । उसले ताइवानलाई आफ्नो अभिन्न अंग मान्छ ।

यसको असर पर्यटनमा तुरुन्तै देखियो । मे महिनामा दक्षिण कोरियाबाट आउने पर्यटक १४ प्रतिशतले र ताइवानबाट आउने पर्यटक १४.६ प्रतिशतले बढे पनि मुख्यभूमि चीनबाट आउने पर्यटकको संख्या ६०.४ प्रतिशतले घटेर ३ लाख १० हजारमा खुम्चिएको छ ।

शुल्जले भने, ‘एसियाका अन्य भागबाट धेरै पर्यटक आइरहेका छन् तर चीनले आफ्ना यात्रीहरूलाई जापानमाथि दबाब दिने अर्को माध्यमको रूपमा प्रयोग गरिरहेको छ । बेइजिङका लागि यो सजिलो काम हो र यसले जापानलाई ठूलो चोट पुर्याउँछ ।’