इरानका सर्वोच्च नेता खामेनेईको अन्त्येष्टि सम्पन्न, उत्तराधिकारी मोज्तबा अझै सार्वजनिक भएनन्

एजेन्सी । इरानका दिवंगत सर्वोच्च नेता आयातोल्लाह अली खामेनेईलाई देशको सबैभन्दा पवित्र तीर्थस्थलमा समाधिस्थ गरिएको छ ।

सरकारी सञ्चारमाध्यमका अनुसार, शुक्रबार बिहानै गरिएको यस अन्त्येष्टिमा उनका छोरा तथा उत्तराधिकारी मोज्तबा खामेनेई भने अझै पनि सार्वजनिक रूपमा देखा परेका छैनन् । ठूलो संख्यामा भेला भएका सर्वसाधारणको उपस्थितिबीच उनलाई अन्तिम बिदाइ गरिएको हो ।

मसादमा गरिएको यो अन्त्येष्टि एक हप्ता लामो शवयात्रा, प्रदर्शन र शोक सभाहरूको समापन हो । यो समय अमेरिका र इरानबीचको चार महिना लामो युद्धपछि केही हप्ताको युद्धविरामपश्चात् फेरि तनाव बढेको बेलासँग जुरेको छ । खामेनेईको गत फेब्रुअरी २८ मा अमेरिका र इजरायलले सुरु गरेको पहिलो आक्रमणमा मृत्यु भएको थियो ।

गत महिना मात्रै दुई देशबीच युद्धविरामको सहमति भएको थियो ।

बिहीबार खामेनेईको पार्थिव शरीरलाई ट्रकमा राखी मसादका खचाखच सडकहरू हुँदै इमाम रेजाको स्वर्ण मण्डप र मीनारतर्फ बिस्तारै लगिएको थियो । सेतो फेटा बाँधेका धर्मगुरुहरू शवयात्राको दुवैतर्फ हिँडिरहेका थिए भने कालो लुगा लगाएका शोककुल समर्थकहरू इरानी झण्डा, खामेनेईका तस्बिर र क्रान्तिकारी नारा लेखिएका राता प्लेकार्डहरू बोकेर पछि–पछि हिँडिरहेका थिए ।

इस्लामिक गणतन्त्रका धर्मगुरुहरूले इरान र इराकका विभिन्न स्थानमा हप्ताभरि यस्ता कार्यक्रमहरू आयोजना गर्न सर्वसाधारणलाई प्रोत्साहित गरेका थिए । यसको उद्देश्य आफ्नो धर्मतान्त्रिक राज्यको शक्ति र विचारधाराप्रतिको कट्टरता प्रदर्शन गर्नु थियो ।

अमेरिका र इजरायलको महिनौंसम्मको बमबारी झेलेर इरान टिकेको भए तापनि देशले हाल ठूला आन्तरिक चुनौतीहरू सामना गरिरहेको छ । खामेनेईको ३७ वर्ष लामो शासनकालको विरासतका बारेमा पनि निकै विवाद र मतभेदहरू रहेका छन् ।

मार्चको सुरुमा अर्थात् पिताको मृत्युको एक हप्तापछि नै धार्मिक सभाद्वारा सर्वोच्च नेता घोषित गरिएका मोज्तबा खामेनेईको अवस्था भने अझै रहस्यमय नै छ । युद्ध सुरु भएदेखि उनी सार्वजनिक रूपमा कतै देखिएका छैनन् ।

उनले लिखित वक्तव्यहरू जारी गरे पनि हालसम्म उनको कुनै तस्बिर, भिडियो वा अडियो सार्वजनिक गरिएको छैन । आफ्ना पिताको ज्यान लिएको सोही आक्रमणमा उनी पनि गम्भीर घाइते भएको बताइन्छ । उनको अनुहार र हातगोडामा गहिरो चोट लागेको थियो ।

तेहरानका उच्च स्रोतहरूका अनुसार, उनको स्वास्थ्यमा सुधार भइरहेको छ तर अहिले नै उनी सार्वजनिक रूपमा देखा पर्न सक्ने अवस्थामा छैनन् । सुरक्षा निकायहरूले उनलाई अमेरिकी आक्रमणको सम्भावित जोखिमबाट जोगाउन पनि गोप्य राख्न खोजिरहेका छन् ।

मसादमा खामेनेईको शवयात्रा पर्खिरहेका आक्रोशित भीडले अमेरिकी राष्ट्रपति डोनल्ड ट्रम्पसँग बदला लिनुपर्ने माग गर्दै नाराबाजी गरिरहेका थिए । ‘हामी सर्वोच्च नेताको रगतको कसम खान्छौं, ट्रम्प हामी तिमीलाई मार्नेछौं !’ भन्दै भीडले नारा लगाएको थियो भने महिलाहरूले ट्रम्पलाई मार लेखिएका प्लेकार्डहरू प्रदर्शन गरेका थिए ।

साँझ पर्न लाग्दा तीर्थस्थलको आँगन शोककुल मानिसहरूले भरिएको थियो । लाउडस्पिकरबाट बजिरहेको शोक धून र संगीतको बीचमा अमेरिकाको विनाश होस् भन्ने चर्को नारा गुन्जिरहेको थियो । भीडलाई पन्छाउन असम्भव भएपछि हेलिकप्टरको सहायताले खामेनेईको कफिनलाई ट्रकबाट उठाएर तीर्थस्थलको नीलो टाइल लगाइएको मुख्य भागमा पुर्याइएको थियो ।

खामेनेईका जेठा छोरा मुस्तफाले अन्तिम प्रार्थना गराएका थिए र त्यसपछि इरानी झण्डाको रंग (रातो, सेतो र हरियो) ले रंगिएको कफिनलाई पुरुषहरूको समूहले काँधमा बोकेर भित्र लगेका थिए । भित्र जम्मा भएका धेरै मानिसहरूले मैनबत्ती हातमा लिएर रुँदै कफिनतिर हात फैलाइरहेका थिए जुन भिडियोमा पनि देखिएको छ ।

आधिकारिक समाचार एजेन्सी इर्नाले शुक्रबार बिहानै खामेनेई र उनीसँगै मारिएका परिवारका अन्य चार सदस्यको समाधि सम्पन्न भएको जानकारी दिएको छ । इमाम रेजा शिया इस्लामका अत्यन्तै सम्मानित व्यक्तित्व हुन् र खामेनेईको गृहजिल्ला मसादमा रहेको यो तीर्थस्थल तीर्थयात्रीहरूको प्रमुख केन्द्र हो ।

खामेनेईको शवलाई यसअघि तेहरान, शिया केन्द्र कोम र इराकका नजफ तथा कर्बला जस्ता पवित्र शहरहरूमा घुमाइएको थियो ।

प्रत्येक स्थानमा ठूलो संख्यामा मानिसहरू सडकमा उत्रिएका थिए । शिया समुदायको परम्परागत शोक गीत र क्रान्तिकारी नाराहरूको बीचमा यो शोक यात्रा अघि बढेको थियो । शिया धर्मशास्त्रमा शहादतको विशेष महत्त्व छ र विदेशी शत्रुको हातबाट खामेनेईको मृत्यु हुनुलाई इरानको धार्मिक र राजनीतिक परम्परासँग जोडेर हेरिएको छ ।

यो अन्त्येष्टि इरानका लागि एक कठिन मोडमा भएको छ जसले खामेनेईको करिब चार दशक लामो शासनको अन्त्य गरेको छ । यो घटना इस्लामिक गणतन्त्रविरुद्ध भएका देशव्यापी विरोध प्रदर्शनको केही महिनापछि भएको हो ।

प्रतिबन्धले जर्जर बनेको अर्थतन्त्रका कारण आक्रोशित प्रदर्शनकारीहरूमाथि सुरक्षा बलले कडा दमन गरेको थियो जसमा हजारौं मारिएका थिए ।

विश्लेषकहरूका अनुसार, अमेरिका र इजरायलसँगको युद्धबाट इरान रणनीतिक रूपमा बलियो भएर निस्किएको छ र महत्त्वपूर्ण हर्मुज जलयोजकमा उसको नियन्त्रण कायमै छ । तर, युद्धले पुर्याएको क्षतिले देशको आन्तरिक आर्थिक अवस्थालाई थप कष्टकर बनाएको छ ।

खामेनेई सन् १९८९ मा इस्लामिक क्रान्तिको एक दशकपछि सर्वोच्च नेता नियुक्त भएका थिए । उनले दशकौंसम्म आफ्नो कार्यालयमार्फत राजनीतिक, आर्थिक र सैन्य शक्तिलाई केन्द्रित गरे ।

उनले निर्वाचित राष्ट्रपति र संसद्को भूमिकालाई सीमित गर्दै इस्लामिक रिभोल्युसनरी गार्ड कोर्प्ससँग मिलेर आफ्नो शक्ति बढाएका थिए । अहिलेका नयाँ नेता मोज्तबा खामेनेई पनि सोही गार्डको समर्थनमा नियुक्त भएका हुन् । गार्डलाई अहिले इरानी राजनीतिक र रणनीतिक निर्णय प्रक्रियाको सबैभन्दा शक्तिशाली बलका रूपमा हेरिएको छ ।