अमेरिकी मार्जिन ऋणको नयाँ कीर्तिमान र लुकेको जोखिम

एजेन्सी । अमेरिकी सेयर बजारमा मार्जिन ऋण १४.२ खर्ब डलरको ऐतिहासिक उचाइमा पुगेको छ ।

तर, यो कीर्तिमानी संख्या आफैंमा चार्टको सबैभन्दा कम उपयोगी र भ्रामक अंक हो । धेरैजसो हेडलाइनहरूले यसलाई बजार पतनको संकेतका रूपमा प्रस्तुत गरे तापनि यसको वास्तविक अर्थ र प्रभाव निकै गहिरो र फरक छ ।

सामान्यतया बजारले नयाँ उचाइ तय गर्दा मार्जिन ऋणले पनि नयाँ उचाइ नै छुन्छ । यसको एउटा प्राविधिक कारण छ । सेयरको मूल्य बढ्नुको अर्थ लगानीकर्तासँग धितोको मूल्य बढ्नु हो र धितो बढेपछि उनीहरूको ऋण लिन सक्ने क्षमता पनि स्वतः बढ्छ ।

अहिलेको १४.२ खर्ब डलरको ऋण बजारको कुल मूल्यको करिब १.९ प्रतिशत मात्र हो जुन ऐतिहासिक रूपमा एक सामान्य दायराभित्रै पर्छ । त्यसैले, डलरको नाम मात्रको संख्या हेरेर डराउनु एक किसिमको भ्रम मात्र हो ।

तर, यो संख्या आफैंमा सामान्य देखिए पनि यसभित्र लुकेका तीनवटा तथ्यांकहरू भने निकै डरलाग्दा छन् जसलाई प्रायः हेडलाइनहरूले बेवास्ता गर्ने गर्छन् । पहिलो मुख्य पक्ष भनेको यो ऋण बढ्ने गति हो । मार्जिन ऋण एक वर्षभित्रै ५३.७ प्रतिशतले बढेको छ ।

सन् १९९७ देखिको तथ्यांक हेर्ने हो भने यस्तो तीव्र वृद्धि तीनपटक मात्र देखिएको थियो : सन् १९९९ को अन्त्य, सन् २००७ को मध्य र २०२१ को वसन्त । यी सबै समयहरू बजारको लेट–साइकल क्षणहरू थिए जब बजारले साना गल्तीहरूलाई पनि क्षमा दिन छोडेको थियो ।

यहाँ खतरा ऋणको उचाइले नभई कुन गतिमा यो ऋण थुप्रिँदैछ भन्ने कुराले निम्त्याउँछ । बजारमा अत्यधिक उत्साहका साथ ऋण लिँदा सानो गिरावटले पनि ठूलो धक्का पुर्याउन सक्छ ।

दोस्रो चिन्ताको विषय लगानीकर्ताहरूसँग भएको नगदको सुरक्षा हो जुन अहिले लगभग शून्यको अवस्थामा छ । सन् १९९७ यता मुद्रास्फीतिलाई समायोजन गरेर हेर्दा मार्जिन ऋण ५५० प्रतिशतले बढेको देखिन्छ जबकि यसको आधार मानिएको बजार ३५८ प्रतिशतले मात्र बढेको छ ।

यसभन्दा पनि गम्भीर कुरा त के छ भने अमेरिकी लगानीकर्ताहरू अहिले ९९१ अर्ब डलरको रेकर्ड नेगेटिभ क्यासको अवस्थामा छन् । यसको सीधा अर्थ उनीहरूसँग हातमा भएको नगदभन्दा करिब १० खर्ब डलर बढी ऋण छ । बजारमा संकट आउँदा यस ऋणलाई थाम्ने वा थप सेयर किन्ने कुनै अतिरिक्त पुँजी बाँकी छैन जसले गर्दा बजारको जोखिम धान्नै नसकिने गरी बढेको छ ।

तेस्रो र सबैभन्दा जटिल पाटो भनेको मार्जिन ऋणको प्रकृति हो । मार्जिन ऋणले बजार कहिले घट्छ भनेर भविष्यवाणी गर्दैन, बरु यो घटेको खण्डमा त्यसलाई झन् तीव्र बनाउने इन्धनको काम गर्छ ।

लगानीकर्ताले लिएको हरेक डलर ऋणको पछाडि उनीहरूको सेयर धितोमा रहेको हुन्छ । जब बजार घट्न थाल्छ, तब ब्रोकरहरूले मार्जिन कल गर्छन् । त्यसले लगानीकर्तालाई आफ्नो ऋण तिर्नका लागि सेयर बेच्न बाध्य बनाउँछ । यसरी हुने बाध्यकारी बिक्रीले सेयरको मूल्य अझ घटाउँछ जसले फेरि अर्को मार्जिन कल निम्त्याउँछ ।

यो एउटा आत्म–विनाशकारी चक्र हो । त्यसैले १४.२ खर्ब डलरको यो ऋण चेतावनीको बत्ती नभई अर्को सानो झिल्का पर्खिरहेको विस्फोटक पदार्थको थुप्रो हो ।

सन् २०२६ को यो वर्तमान अवस्था विगतका शिखरहरूभन्दा यस अर्थमा फरक छ कि अहिलेको जोखिम मार्जिन ऋणमा मात्र सीमित छैन । मार्जिन ऋण त हामीले देख्न सक्ने एउटा सानो पाटो मात्र हो । यसको मुनि १० खर्ब डलरभन्दा ठूलो प्राइभेट क्रेडिट मार्केट छ जुन बैंक र बिमा कम्पनीहरूसँग सिधै जोडिएको छ ।

यो बजार सरकारी नियामकहरूको निगरानीभन्दा टाढा र निकै अपारदर्शी छ । यसका साथै अमेरिकी घरायसी ऋण १८०.८ खर्ब डलर पुगेको छ र सरकारी ऋणले कुल गार्हस्थ्य उत्पादनको १०० प्रतिशत नाघिसकेको छ ।

यो सबै एउटै जटिल जालोमा बाँधिएको छ । प्राइभेट क्रेडिटमा हुने एउटा डिफल्ट वा अप्सन मार्केटको सानो गडबडीले यो सम्पूर्ण जालोमा डढेलो झैं प्रभाव पार्नेछ जुन नियामकहरूले पत्ता लगाउनुअघि नै नियन्त्रण बाहिर पुगिसक्नेछ ।

निष्कर्षमा १४.२ खर्ब डलरको नयाँ कीर्तिमान आफैंमा कुनै ठूलो समस्या होइन र यसलाई मात्र हेरेर बजारको शीर्ष विन्दु पत्ता लगाउन खोज्नु गलत हुनेछ । तर, ५३.७ प्रतिशतको ऋण वृद्धिको गति एउटा ठूलो खतराको संकेत हो ।

यस ऋणले बजार कहिले घट्छ भनेर त बताउँदैन तर जब बजार घट्छ, यसले त्यो गिरावटलाई निकै तीव्र र गहिरो बनाउने ग्यारेन्टी गर्छ । मार्जिन ऋण धेरैले सोचे जस्तो घरमा धूवाँ पत्ता लगाउने स्मोक डिटेक्टर होइन, बरु एउटा यस्तो भवनमा थुपारिएको आगो फैलाउने इन्धन हो जुन भवनमा पहिले कहिल्यै यति धेरै प्रज्वलनशील पदार्थ थुपारिएको थिएन ।