इरान युद्धको अनिश्चितताबीच रुससँग सके जति तेल किन्दैछ भारत

एजेन्सी । हर्मज जलयोजकमा भइरहेको अवरोधले विश्वव्यापी तेल आपूर्तिमा बाधा पु-याइरहेका बेला भारतले ठूलो मात्रामा रुसी कच्चा तेल खरिद गरिरहेको छ ।

भारतले आफ्नो कच्चा तेलको आवश्यकताको झन्डै ९० प्रतिशत आयात गर्छ र जारी अमेरिका–इरान युद्धका कारण रूसी कच्चा तेल पुनः चर्चामा आएको छ ।

रोजनेफ्ट र लुकोइलमाथि अमेरिकी प्रतिबन्ध लागेपछि भारतले रुसी तेलको खरिद घटाएको थियो । तर, मध्यपूर्वको आपूर्ति अनिश्चित बनेपछि उसले पुनः आक्रामक रूपमा रुसी तेल किन्न थालेको छ ।

भारतीय तेल प्रशोधकहरूले विगत दुई महिनामा रुसी कच्चा तेलको खरिद बढाएका छन् र डोनल्ड ट्रम्प प्रशासनको सम्भावित प्रतिबन्धप्रतिको चिन्ता कम भएसँगै बाँकी वर्षभरि यो खरिद उच्च रहने अपेक्षा गरेका छन् ।

‘भारतले आफ्नो हातमा पर्न सक्ने जति सबै रुसी कच्चा तेल खरिद गरिरहेको छ,’ सिंगापुरस्थित परामर्शदाता संस्था वान्डा इनसाइट्सकी संस्थापक वन्दना हरि भन्छिन्, ‘पर्सियाली खाडीबाट हुने तेलको प्रवाह अवरुद्ध भइरहेसम्म भारतले रुसी तेलको आयातलाई अधिकतम बनाइराख्ने मैले अपेक्षा गरेकी छु ।’

विश्वको तेस्रो ठूलो तेल आयातक भारतले पहिले रुसबाट आफ्नो कच्चा तेलको सानो हिस्सा मात्र ल्याउने गर्थ्यो । सन् २०२२ को रुस–युक्रेन युद्धपछि यो स्थिति नाटकीय रूपमा बदलियो जब अन्य देशहरू पछि हटेका बेला भारत भारी छुटको फाइदा उठाउँदै समुद्री मार्गबाट सबैभन्दा बढी तेल किन्ने देशको रूपमा उभियो ।

गत वर्ष अमेरिकी राष्ट्रपति डोनल्ड ट्रम्पले यी आयातहरू कम गर्न भारतमाथि दबाब बढाएपछि स्थिति फेरि बदलियो । उनले भन्सार शुल्क लगाए र अन्ततः रुसका प्रमुख उत्पादकहरूमाथि प्रतिबन्ध लगाए ।

प्रमुख रिफाइनिङ कम्पनीका वरिष्ठ कार्यकारीहरूले ब्लूमबर्गलाई बताए अनुसार, रुसी तेल आयातका लागि दिइएको अमेरिकी छुटको म्याद सकिनुअघि नै यसलाई थपिने अपेक्षा गरिएको छ । यद्यपि, म्याद थपिएन भने पनि आपूर्तिका सीमित वैकल्पिक उपायहरूका कारण खरिदमा उल्लेखनीय कमी आउने सम्भावना नरहेको रिपोर्टमा उल्लेख छ ।

‘हाम्रो प्राथमिकता हाम्रो घरेलु माग पूरा गर्न आवश्यक ऊर्जा प्राप्त गर्नु हो,’ पेट्रोलियम मन्त्रालयकी सहसचिव सुजाता शर्माले भनिन् । रुसी तेल आयात गर्ने भारतको निर्णयमा अमेरिकी छुट कति महत्त्वपूर्ण थियो भन्ने प्रश्न सोध्दा उनले उक्त जवाफ दिएकी थिइन् ।

यो छनौट ‘कच्चा तेलको प्राविधिक व्यावसायिक सम्भाव्यता र हाम्रा रिफाइनरहरूलाई हुने व्यावसायिक फाइदाद्वारा निर्देशित छ,’ उनले शुक्रबार नयाँ दिल्लीमा पत्रकारहरूलाई बताइन् ।

इन्टेलिजेन्स फर्म केप्लरको तथ्यांक अनुसार, मार्चमा रुसबाट भएको आयात औसत १९.८ लाख ब्यारल प्रति दिन थियो । यो जुन २०२३ यताकै उच्च स्तर हो ।

अप्रिलमा यो तथ्यांक घटेर १५.७ लाख ब्यारल प्रतिदिन पुगेको भए पनि यो गिरावट मुख्यतया नायरा इनर्जीको दैनिक ४ लाख ब्यारल क्षमताको रिफाइनरी मर्मतसम्भारका लागि बन्द हुनुले गर्दा भएको हो । कार्यकारीहरूले अर्को महिनादेखि आयातको परिमाण पुनः बढ्ने अपेक्षा गरेका छन् ।

हालैका घटनाक्रमहरूले पुनः एकपटक स्थितिलाई परिवर्तन गरिदिएका छन् । इरानमाथि अमेरिका र इजरायलको सैन्य कारबाही र त्यसपछि हर्मज जलयोजक बन्द हुनुले आपूर्ति सम्बन्धी प्राथमिकताहरूलाई नयाँ आकार दिएको छ ।

वाशिङटन तेलको मूल्य नियन्त्रणमा राख्न इच्छुक भए पनि भारतले पर्याप्त आपूर्ति सुनिश्चित गर्न द्रुत कदम चालेको छ । रुसी तेल खरिदका लागि अनुमति दिने छुट पहिलोपटक मार्चको सुरुमा प्रदान गरिएको थियो र त्यसयता यसलाई विस्तार र लम्ब्याइएको छ ।

सुरुवाती छुटपछि भारतले यो महिना डेलिभरी हुने गरी करिब ६ करोड ब्यारल तेल प्राप्त गरेको ब्लूमबर्गको रिपोर्टमा उल्लेख छ ।

वाशिङटनबाट हुन सक्ने सम्भावित प्रतिक्रिया र भन्सार शुल्कका कारण भारतीय क्रेताहरू पछि हट्दा गत वर्षको अन्त्यतिर रुसी कच्चा तेलका खेपहरू समुद्रमै थुप्रिएका थिए ।

वोर्टेक्साको तथ्यांक अनुसार, समुद्रमा रहेको तेलको मात्रा वर्षको मध्यतिर करिब ९.३२ करोड ब्यारल रहेकोमा जनवरीको सुरुसम्म बढेर १५.५ करोड ब्यारल पुगेको थियो ।