अमेरिकाले समर्थन फिर्ता लिएपछि बेलायतले मौरिससलाई चागोस टापुसमूह दिने निर्णय रोक्यो

एजेन्सी । मौरिससलाई चागोस टापुहरू हस्तान्तरण गर्ने बेलायतको सम्झौता अहिले अनिश्चितकालका लागि रोकिएको छ ।

ती टापुहरूमा रणनीतिक बेलायती–अमेरिकी सैन्य आधार शिविर रहेको छ र अमेरिकी राष्ट्रपति डोनल्ड ट्रम्पको प्रशासनले यस सम्झौताबाट आफ्नो समर्थन फिर्ता लिएपछि यो स्थिति सिर्जना भएको हो ।

हिन्द महासागरमा रहेका ती टापुहरूका लागि गरिएको सम्झौतालाई अनुमोदन गर्ने कानुन संसदमा समय अभावका कारण पारित हुन नसकेको बेलायती सरकारले शनिबार स्वीकार गरेको छ ।

यो प्रधानमन्त्री कीर स्टार्मरको सरकार र ट्रम्प प्रशासनबीच बिग्रँदै गएको सम्बन्धको पछिल्लो परिणाम हो ।

ट्रम्पले सुरुमा यस सम्झौतालाई समर्थन गरेका थिए तर जनवरीमा आफ्नो विचार बदलेर डिएगो गार्सियामा रहेको संयुक्त सैन्य आधार शिविर रहेको ती टापुहरूको सार्वभौमसत्ता हस्तान्तरण गर्ने सम्झौतालाई सामाजिक सञ्जालमा महामूर्खताको संज्ञा दिए ।

बेलायतले यस विधेयकको प्रक्रियालाई रोकेको छ र आगामी केही हप्तामा संसद्को वर्तमान सत्र समाप्त हुनुअघि यो कानुन बन्नका लागि समय नपुग्ने सरकारले अब स्वीकार गरेको छ ।

मे १३ देखि सुरु हुने संसद्को अर्को सत्रका लागि राजा चार्ल्स तृतीयले घोषणा गर्ने विधेयकहरूको सूचीमा पनि यसलाई समावेश गरिने अपेक्षा गरिएको छैन ।

अमेरिकी अडानमा आएको परिवर्तनप्रति बेलायती अधिकारीहरू निराश भए पनि यो सम्झौता फेरि अघि बढ्न सक्ने आशा उनीहरूले मारेका छैनन् ।

बेलायती सरकारले एक विज्ञप्तिमा भनेको छ, ‘डिएगो गार्सिया बेलायत र अमेरिका दुवैका लागि एक प्रमुख रणनीतिक सैन्य सम्पत्ति हो । यसको दीर्घकालीन सुरक्षा सुनिश्चित गर्नु हाम्रो प्राथमिकता हो र रहिरहनेछ । यही नै यस सम्झौताको मुख्य कारण हो ।’

‘हामी अझै पनि विश्वास गर्छौं, यो सम्झौता नै आधार शिविरको भविष्य सुरक्षित गर्ने उत्तम तरिका हो । तर हामीले सधैं भन्दै आएका छौं, अमेरिकाको समर्थन भएमा मात्र हामी यस सम्झौतामा अघि बढ्नेछौं । हामी अमेरिका र मौरिसससँग निरन्तर सम्पर्कमा छौं ।’

सन् २०२० सम्म बेलायती विदेश मन्त्रालयका प्रमुख रहेका साइमन म्याकडोनाल्डले सरकारसँग यस सम्झौतालाई थाती राख्नुबाहेक अरू कुनै विकल्प नरहेको बताए ।

उनले बीबीसीसँग भने, ‘अमेरिकाका राष्ट्रपति नै खुला रूपमा विरोधी हुन्छन् भने सरकारले पुनर्विचार गर्नैपर्छ । त्यसैले यो सम्झौता र सन्धि अहिलेका लागि पूर्ण रूपमा रोकिनेछ ।’

माल्दिभ्सको दक्षिणमा रहेका ६० भन्दा बढी टापुहरूको यो दुर्गम शृंखला सन् १८१४ देखि बेलायती नियन्त्रणमा छ ।

ती टापुहरूमध्ये एक डिएगो गार्सियामा रहेको सैन्य आधार शिविरले भियतनामदेखि इराक र अफगानिस्तानसम्मका अमेरिकी सैन्य अभियानहरूमा सहयोग गरेको छ र हाल इरान विरुद्धको अमेरिका–इजरायल युद्धमा अमेरिकी बमवर्षक विमानहरूको आधार शिविरको रूपमा प्रयोग भइरहेको छ ।

स्टार्मरले सुरुमा इरानमाथि आक्रमण गर्न अमेरिकी विमानहरूलाई बेलायती हवाई अखडा प्रयोग गर्न रोक लगाएका थिए । पछि उनी अमेरिकालाई इंग्ल्यान्ड र डिएगो गार्सियाका आधार शिविरहरू प्रयोग गरी इरानका मिसाइल साइटहरूमा आक्रमण गर्न दिन सहमत भए, तर अन्य लक्ष्यहरूमा भने होइन ।

ट्रम्पले युद्धमा सामेल हुन नचाहने अमेरिकाका नेटो सहयोगीहरूको आलोचना गरेका छन् । उनले गत महिना स्टार्मरलाई विन्स्टन चर्चिल जस्तो नभएको भन्दै व्यंग्य गरे र शाही जलसेनाको खिल्ली उडाए ।

वर्षौंको वार्तापछि बेलायत र मौरिससबीच भएको सम्झौता अनुसार, बेलायतले डिएगो गार्सिया आधार शिविरलाई कम्तीमा ९९ वर्षका लागि भाडामा लिने थियो ।

स्टार्मरको सरकारले यस सम्झौताले आधार शिविरलाई अन्तर्राष्ट्रिय कानुनी चुनौतीबाट जोगाउने बताएको छ । हालका वर्षहरूमा संयुक्त राष्ट्रसंघ र यसको सर्वोच्च अदालतले बेलायतलाई ती टापुहरू मौरिससलाई फिर्ता गर्न आग्रह गर्दै आएका छन् ।

बेलायतको विपक्षी कन्जरभेटिभ पार्टी र रिफर्म यूकेले यो सम्झौताको विरोध गर्दै ती टापुहरू छोड्दा चीन र रुसको हस्तक्षेप बढ्ने खतरा रहेको बताएका छन् । उनीहरूले ट्रम्प प्रशासनलाई यो सम्झौताबाट समर्थन फिर्ता लिन दबाब दिँदै आएका थिए ।

सैन्य आधार शिविर बनाउन सन् १९६० र १९७० को दशकमा डिएगो गार्सियाबाट विस्थापित भएका टापुवासीहरूले भने आफूहरूसँग कुनै परामर्श नगरिएको र यो सम्झौताले घर फर्कन अझ गाह्रो बनाउने चिन्ता व्यक्त गरेका छन् ।

करिब १० हजार विस्थापित चागोसवासीहरू र उनीहरूका सन्तानहरू अहिले मुख्यतया बेलायत, मौरिसस र सेशेल्समा बसोबास गर्छन् । कतिपयले घर फर्कन पाउनुपर्ने माग राख्दै बेलायती अदालतमा धेरै वर्षदेखि असफल कानुनी लडाइँ लडिरहेका छन् ।