अमेरिकालाई नेटोबाट बाहिरिन नदिनका लागि महासचिव रुटको दौडधुप

एजेन्सी । नेटोका महासचिव मार्क रुटले बुधबार ह्वाइट हाउसको अर्को तनावपूर्ण भ्रमण गर्न लागेका छन् । उक्त भ्रमणमा उनले अमेरिकाका राष्ट्रपति डोनल्ड ट्रम्पलाई ट्रान्सएट्लान्टिक गठबन्धन तोड्नबाट रोक्ने आशा राखेका छन् ।

तर, इरानसँगको भद्रगोलपूर्ण द्वन्द्वमा स्पष्ट विजय खोज्न हतारिएका ट्रम्प युरोपेली सहयोगीहरूप्रति झन् झन् शत्रुतापूर्ण बन्दै गएका छन् । रुटले ट्रम्पलाई गरेको सार्वजनिक प्रशंसा मात्रै गहिरो र शायद अपूरणीय दरारलाई रोक्न पर्याप्त नहुन सक्छ ।

तर, ट्रम्पले इरानमा संलग्न हुन अस्वीकार गरेकोमा गठबन्धनसँग धेरै निराश भएको भन्नु र कहिलेकाहीँ आफ्नो आक्रोशलाई कम महत्त्व दिनुको बीचमा उतारचढाव देखाएका छन् । प्रशासनका एक वरिष्ठ अधिकारीका अनुसार, राष्ट्रपतिले बन्द कोठाभित्र भने गठबन्धनप्रति आफ्नो असन्तुष्टि निरन्तर रूपमा व्यक्त गरिरहेका छन् ।

ती अधिकारीले राष्ट्रपतिको वास्तविक भावना वर्णन गर्न नाम नछाप्ने शर्त राखेका थिए ।

गत साता पत्रकारहरूलाई गठबन्धनमा अमेरिकी भूमिकाको बारेमा पुनर्विचार गरिरहेको बताएका राष्ट्रपतिले सिनेटको दुईतिहाइ मत वा कांग्रेसको स्वीकृतिविना औपचारिक रूपमा नेटोबाट बाहिरिन सक्दैनन् ।

तर, ती अधिकारीले थपे, ‘हाम्रो प्रतिबद्धता कम गर्ने उहाँसँग अन्य तरिकाहरू छन् ।’

ती अधिकारीले थप स्पष्ट नपारेको भए पनि ट्रम्पले नेटो सञ्चालनका लागि अमेरिकी आर्थिक सहयोग कटौती गर्न, युरोपमा आफ्नो सैन्य तैनाथी घटाउन वा रुससँगको युद्धको बीचमा युक्रेनसँगको गुप्तचर सूचना आदानप्रदान समेत रोक्न सक्ने सम्भावना छ ।

सोमबारको पत्रकार सम्मेलनमा ट्रम्पले नेटोप्रतिको आफ्नो बढ्दो वितृष्णा यस वर्षको सुरुमा डेनमार्कबाट ग्रीनल्यान्ड कब्जा गर्ने धम्की दिँदा युरोपले आफ्नो दबाब मान्न अस्वीकार गरेपछि सुरु भएको संकेत गरे । ‘हामी ग्रीनल्यान्ड चाहन्छौं । तिनीहरू हामीलाई दिन चाहँदैनन् । र मैले भने, बाई, बाई, नेटो ।’

तर, ब्रसेल्स र युरोपभरिका धेरै अधिकारीहरूले अमेरिकासँग यस्तै स्तरको असन्तुष्टि व्यक्त गरिरहेका छन् । यसले रुटको उद्देश्यलाई थप जटिल बनाइरहेको छ । युरोपभरि अमेरिकाविरोधी भावना बढिरहेको बेला गठबन्धनको दीर्घकालीन फाइदाको लागि ट्रम्पलाई फकाउने प्रयास गर्नुपरेको छ । यसका साथै धेरै नेटो सदस्य राष्ट्रहरू ट्रम्पलाई शान्त पार्ने उनीहरूको प्रयासले थप सद्भाव प्राप्त नगरेकोमा निराश छन् ।

पोलिटिकोले १० जना पूर्व र वर्तमान नेटो अधिकारीहरूसँग ट्रम्पप्रतिको उनीहरूको कडा विरोध, विशेषगरी इरानको विषय, मा कुरा गरेको छ । केही अधिकारीहरूले संवेदनशील अवस्थाबारे छलफल गर्न नाम नछाप्ने शर्त राखेका थिए ।

यो एउटा यस्तो द्वन्द्व हो जुन गठबन्धनको मुख्य जिम्मेवारी भन्दा धेरै टाढा छ तर पछिल्लो दरारको मुख्य केन्द्र बनेको छ भनी उनीहरूले जोड दिए ।

‘अमेरिकालाई समर्थन गर्ने युरोपेलीहरूको चाहना शून्य स्तरभन्दा तल छ,’ एक वरिष्ठ ईयू अधिकारीले भने ।

गत ग्रीष्मकालमा द हेगमा ट्रम्पको आदेशमा रक्षा खर्च बढाउन सहयोगीहरूलाई प्रतिबद्ध गराएर सफल शिखर सम्मेलन आयोजना गरेपछि र यस वर्षको सुरुमा ट्रम्पलाई ग्रीनल्यान्डको धम्कीबाट पछि हट्न लगाएपछि, राष्ट्रपतिलाई आफ्नो पक्षमा राख्ने मामिलामा रुटले सम्भवतः आफ्नो अहिलेसम्मकै सबैभन्दा कठिन चुनौतीको सामना गरिरहेका छन् ।

‘म आशा गर्छु, रुटले आफूले केवल एउटा देशको मात्र नभई नेटोका सबै सदस्यहरूको प्रतिनिधित्व गर्छु भन्ने कुरा सम्झनुहुनेछ,’ युरोपेली संसद्को रक्षा समितिकी एक मध्यमार्गी फ्रान्सेली सांसद नथाली लोइसोले एक टेक्स्ट म्यासेजमा भनिन् ।

‘म चाहन्छु कि उनले ट्रम्पलाई नेटो सहयोगीहरूबाट के आशा गर्न सकिन्छ (यदि अमेरिकामाथि आक्रमण भयो भने समर्थन) र के गर्नु हुँदैन (विना कुनै कारण र रणनीति युद्धमा सहभागिता) भन्ने कुरा स्पष्ट भनून् । यसले रुटको प्रतिष्ठा सुधार गर्नेछ र शायद ट्रम्पलाई कुरा बुझ्न मद्दत गर्नेछ ।’

तर, युरोपेली सार्वभौमसत्ताप्रतिको आफ्नो धम्कीलाई अस्वीकार गरिएपछि राष्ट्रपतिको आक्रोश हालैका हप्ताहरूमा झन् बढेको छ किनकि नेटो सहयोगीहरूले इरान विरुद्धको उनको सैन्य अभियानमा भाग लिन अस्वीकार गरेका छन् ।

ह्वाइट हाउसकी प्रवक्ता अन्ना केलीले पोलिटिकोलाई दिएको एक विज्ञप्तिमा भनिन्, ‘राष्ट्रपति ट्रम्पले अमेरिकालाई न्यायोचित व्यवहार गरियोस् भन्ने चाहनुहुन्छ । दुर्भाग्यवश, उनका धेरै पूर्ववर्तीहरू डेमोक्रेट र रिपब्लिकन दुवैले हाम्रो देशलाई अनुचित व्यापारिक अभ्यास र असन्तुलित अन्तर्राष्ट्रिय संस्थाहरूद्वारा ठगिन दिए जुन हाम्रो देशको लागि लाभदायक थिएनन् । इरानले सिर्जना गरेको खतरालाई नष्ट गर्ने उनको प्रयास उनीहरूकै फाइदाको लागि भए पनि अपरेशन एपिक फ्युरीभरि नेटो र अन्य सहयोगीहरूको सहयोग गर्ने अनिच्छाबाट उनी निराश भएका छन् । उनले भने जस्तै अमेरिकाले यो कुरा सम्झनेछ ।’

युरोपेली राष्ट्रहरूले खाडीमा सेना नपठाउने निर्णय गरेका छन् र केहीले युद्धको समयमा प्रयोगका लागि आफ्नो सीमाभित्र रहेका संयुक्त सैन्य अखडा वा आफ्नो हवाई क्षेत्रमा अमेरिकाको पहुँचलाई अस्वीकार गरेका छन् ।

केही नेताहरूले सार्वजनिक रूपमा ट्रम्पको बढी आलोचना गरेका छन् जसमा फ्रान्सेली राष्ट्रपति इमानुएल म्याक्रोन सबैभन्दा अगाडि छन् । उनले इरानमा सेना पठाउन युरोपको अनिच्छा आंशिक रूपमा गठबन्धनप्रतिको ट्रम्पको शत्रुताको परिणाम भएको दाबी गरे ।

म्याक्रोनले भने, ‘तपाईंले हरेक दिन आफ्नो प्रतिबद्धतामाथि शंका उत्पन्न गर्नुभयो भने तपाईंले यसलाई खोक्रो बनाउनुहुन्छ ।’
युरोपेली संसद्को रक्षा समितिको नेतृत्व गर्ने एक जर्मन मध्यमार्गी सांसद मारी–एग्नेस स्ट्य्राक–जिम्मरम्यानले रुट–ट्रम्प वार्ताको स्वागत गरिन् यद्यपि उनले यसबाट धेरै उपलब्धि हुनेमा आफू ढुक्क नभएको बताइन् ।

उनले भनिन्, ‘यो भन्न गाह्रो छ किनकि अमेरिकी राष्ट्रपतिको युरोपेली नेटो सदस्यहरूबाटको अपेक्षा अचम्मको छ जसलाई उनले कहिल्यै संलग्न गराएनन् र आफ्नो स्वार्थ हुँदा मात्र चासो देखाउँछन् । तपाईंले युरोपेली साझेदारहरूलाई महिनौंसम्म कर (ट्यारिफ) को नाममा दुःख दिने र अमेरिकासँगै अफगानिस्तानमा नेटो देशहरूले गरेको सहयोगको बारेमा नराम्रो बोल्ने, अनि फेरि ट्रम्पले चाहेको बेला युरोपेलीहरूले तुरुन्तै काम गरून् भन्ने अपेक्षा गर्न सक्नुहुन्न । थप रूपमा अमेरिकी राष्ट्रपति पूर्णतया अविश्वसनीय छन् । उनले आज जे भन्छन्, त्यो भोलि सत्य नहुन सक्छ ।’

संस्थाको तर्फबाट बोल्दै एक नेटो अधिकारीले यो लामो समयदेखि योजना गरिएको बैठकले २०२५ नेटो शिखर सम्मेलनको सफलतालाई थप अगाडि बढाउने… एट्लान्टिकको दुवै तर्फका रक्षा उद्योगहरू बीच थप सहयोग विस्तार गर्ने र इरानको सन्दर्भ सहित वर्तमान सुरक्षा गतिशीलताको बारेमा छलफल गर्ने बताए ।

नेटोको सदस्य रहेको एक युरोपेली देशका अधिकारीले ट्रम्पले नेटोलाई इरानमा चलिरहेको युद्धको अवस्थाको लागि बलिको बोकोको रूपमा हेरेको अनुमान गरेका छन् । ‘स्पष्ट रूपमा यो ट्रान्सएट्लान्टिक सम्बन्धका लागि राम्रो समय होइन,’ अधिकारीले भने । ‘ट्रम्प इरान अभियान जसरी अगाडि बढिरहेको छ त्यसमा खुसी छैनन् र उनी यसको दोष सहयोगीहरूलाई थोपर्न चाहन्छन् ।’

ट्रम्पले युद्धअघि नेटोसँग परामर्श गरेका थिएनन् तर त्यसले युरोपलाई राष्ट्रपतिको आक्रोशबाट वा इरानले हर्मुज जलयोजक बन्द गरेपछि बढेको तेलको मूल्यको आर्थिक परिणामबाट जोगाउन सकेन ।

युरोपेली अधिकारीले भने, ‘हामी स्पष्ट रूपमा दोषी छैनौं तर मलाई लाग्दैन युरोपेलीहरूका सबै भनाइहरू सहयोगी भएका छन् । हामी दुवै पक्षको दीर्घकालीन क्षति रोक्न एट्लान्टिकको दुवैतर्फ सावधानीपूर्वक अघि बढ्नुपर्छ ।’

रुटको ह्वाइट हाउस भ्रमण इरानलाई युद्धविराम सम्झौताका शर्तहरू स्वीकार गर्न वा पूर्ण सभ्यताको विनाशको सामना गर्न ट्रम्पले दिएको समयसीमा सकिएको केही घण्टापछि हुन लागेको हो । ट्रम्पले मंगलबार साँझ आफू अस्थायी युद्धविराममा सहमत भएको बताएका थिए ।

र इरान द्वन्द्वमा कुनै पनि सम्भावित संलग्नताको बारेमा नेटोभित्रै सहमति नभएको अवस्थामा महासचिवले राष्ट्रपतिसँगको आफ्नो व्यक्तिगत सम्बन्धमा पूर्ण रूपमा भर पर्नुपर्नेछ । रुटले हरेक अवसरमा ट्रम्पको अत्यधिक सार्वजनिक प्रशंसा गर्दै आएका छन् ।

‘यो स्पष्ट छ कि उनले इरानको विषयमा नेटोको तर्फबाट केही पनि प्रस्ताव गर्न सक्दैनन्, किनकि यो यसको कार्यक्षेत्र भन्दा बाहिर पर्छ,’ एक वरिष्ठ नेटो कूटनीतिकर्मीले भने, ‘मलाई लाग्छ, उनले युरोपेली सहयोगीहरू र क्यानडाले कसरी युरोपको सामूहिक सुरक्षाका लागि हरेक दिन बढी भार वहन गरिरहेका छन् भन्ने कुरामा फेरि जोड दिनेछन् ।’

दुई नेटो कूटनीतिकर्मीका अनुसार, सहयोगीहरूले रुटले अमेरिकी स्वार्थका लागि नेटोका फाइदाहरूको बारेमा कुरा गर्ने र ट्रम्पले वास्तवमा युरोपेली सहयोगीहरूबाट के चाहन्छन् भन्ने कुराको राम्रो बुझाइ लिएर फर्किने अपेक्षा गरेका छन् ।

तर, यस मामिलासँग परिचित दुई व्यक्तिहरूका अनुसार, महासचिवले इरान युद्धसँग सम्बन्धित नेटोको कुनै पनि ठूलो पहलको बारेमा घोषणा गर्न यो बैठक प्रयोग गर्ने अपेक्षा गरिएको छैन ।

एक नेटो कूटनीतिकर्मीका अनुसार, रुटले गराउने ती सम्झनाहरू ट्रम्पका लागि पर्याप्त हुनेछन् भन्ने कुरामा शंका छ जुन क्षण राष्ट्रपतिको लागि पहिलेको भन्दा धेरै राजनीतिक जोखिमपूर्ण छ ।

राष्ट्रपति जर्ज डब्लु बुशको पालामा नेटोका लागि पूर्व अमेरिकी राजदूत कर्ट भोल्करले भने, ‘यो एक कठिन स्थिति हो किनकि उनी (रुट) मात्र एक त्यस्ता व्यक्ति हुन् जसले ट्रम्पसँग बसेर उनलाई नेटो सहयोगीहरूसँग काम गर्ने सन्दर्भमा सकारात्मक दृष्टिकोण राख्न मनाउने प्रयास गर्न सक्छन् । यो एउटा गाह्रो काम हो, सजिलो छैन, तर ट्रम्पसँग उनको राम्रो सम्बन्ध छ । उनले ट्रम्पले सोच्ने र प्रतिक्रिया दिने तरिका बुझेका छन्, त्यसैले उनले रचनात्मक र सक्रिय हुनुपर्छ ।’