एजेन्सी । लगभग एक वर्षअघि ट्रम्प प्रशासन र इरानबीच तेहरानको आणविक कार्यक्रमको स्थितिलाई लिएर वार्ता सुरु भएदेखि उनीहरूका व्यापक भिन्न मागहरू र प्रत्येक पक्षले कतिसम्म सम्झौता गर्न सक्छन् भन्ने सीमाहरू कुनै पनि स्थायी सम्झौताका लागि अवरोध साबित भएका छन् ।
तर, मंगलबार साँझ इरानभरि आक्रमणहरू बढाउने आफ्नो योजना स्थगित गरेको घोषणा गर्दै, अमेरिकाका राष्ट्रपति डोनल्ड ट्रम्पले इरानबाट एउटा व्यावहारिक युद्धविराम प्रस्ताव प्राप्त गरेको बताए ।
कुनै पनि योजनाको विवरण भविष्यका वार्ताहरूमा तय गरिने सम्भावना छ । पाकिस्तानी प्रधानमन्त्री शहबाज सरिफले शुक्रबार १० अप्रिलमा हुने वार्ताका लागि प्रतिनिधिमण्डलहरूलाई इस्लामाबादमा निमन्त्रणा दिएका छन् ।
इरानका सरकारी सञ्चारमाध्यमहरूले तुरुन्तै जीतको दाबी गरे । त्यहाँ सरकारी टेलिभिजनमा ट्रम्पले युद्ध अन्त्यका लागि इरानका शर्तहरू स्वीकार गरे भन्ने शब्दहरू देखिएका थिए ।
तर, ती शर्तहरू के हुन् र के ट्रम्पले सम्भवतः तिनीहरूलाई स्वीकार गर्न सक्छन् ?
सरकारी सञ्चारमाध्यमका अनुसार, इरानले पाकिस्तानी मध्यस्थकर्तामार्फत अमेरिकालाई बुझाएको भनिएको १० बुँदे शान्ति योजनाअनुसार विवरणहरू टुंगो लागेपछि मात्र युद्धको अन्त्य स्वीकार गर्नेछ ।
सरकारी सञ्चारमाध्यमले सार्वजनिक गरेको १० बुँदाको सूचीमा अमेरिकाले विगतमा अस्वीकार गरेका कतिपय शर्तहरू समावेश छन् । इरानी सरकारी सञ्चारमाध्यमका अनुसार, उक्त योजनामा निम्न कुराहरू आवश्यक छन् :
१. इरानमाथिका सबै प्राथमिक र माध्यमिक प्रतिबन्धहरू हटाउनुपर्ने ।
२. हर्मुज जलयोजकमा इरानी नियन्त्रण जारी रहनुपर्ने ।
३. मध्यपूर्वबाट अमेरिकी सेनाको फिर्ती ।
४. इरान र उसका सहयोगीहरूमाथिको आक्रमणको अन्त्य ।
५. रोक्का गरिएका इरानी सम्पत्तिहरूको फुकुवा ।
६. कुनै पनि सम्झौतालाई बाध्यकारी बनाउने संयुक्त राष्ट्रसंघको सुरक्षा परिषद्को प्रस्ताव ।
‘यो ध्यान दिनु आवश्यक छ कि यस्तो प्रस्ताव पारित भएमा यी सबै सम्झौताहरू अन्तर्राष्ट्रिय कानुन अन्तर्गत बाध्यकारी हुनेछन् र यो इरानी राष्ट्रका लागि एक महत्त्वपूर्ण कूटनीतिक विजय हुनेछ,’ देशको सर्वोच्च राष्ट्रिय सुरक्षा परिषद्ले एक विज्ञप्तिमा भनेको छ ।
हर्मुज जलयोजकमा इरानी नियन्त्रणको मागलाई विशेष चासोको रूपमा हेरिएको छ जुन विश्वको लगभग पाँच भागको एक भाग तेलको लागि मार्ग हो र पाँच हप्ताको द्वन्द्व सुरु भएदेखि समुद्री यातायातका लागि प्रभावकारी रूपमा बन्द गरिएको छ किनकि द्वन्द्व सुरु हुनुअघि यस जलमार्गमा इरानको कुनै नियन्त्रण थिएन ।
रिपोर्टहरूका अनुसार, यस प्रस्तावमा इरानले लगभग २० लाख डलर शुल्क लगाउनेछ र त्यसबाट प्राप्त हुने रकम, जुन उसले ओमानसँग बाँड्नेछ, पाँच हप्ताभन्दा लामो अमेरिकी र इजरायली आक्रमणपछि देशको पुनर्निर्माणमा प्रयोग गर्नेछ ।
डेमोक्रेटिक सिनेटर क्रिस मर्फीले इरानको यस टिप्पणीमाथि कडा प्रतिक्रिया दिँदै सीएनएनलाई भने, ‘यीमध्ये कुनै कुरा सत्य हो कि होइन कसलाई थाहा छ ? तर, यो सम्झौताले इरानलाई जलयोजक नियन्त्रण गर्ने अधिकार दिन्छ भने त्यो विश्वका लागि विनाशकारी हुनेछ ।’
विज्ञ र विश्लेषकहरूले इरानका यी अधिकतम मागहरूमा अमेरिका सहमत हुने सम्भावना कम रहेको भए पनि यसले वार्ताका लागि आधार तयार गर्ने बताएका छन् ।
प्रतिक्रिया