एजेन्सी । इरानले चिनियाँ युआनमा तेलको व्यापार गर्ने शर्तमा हर्मुज जलयोजक भएर जान दिने विषयमा आठवटा देशहरूसँग वार्ता गरिरहेको सीएनएनले रिपोर्ट गरेको छ ।
युआनमा तेलको व्यापार गर्ने राष्ट्रका जहाजहरूलाई सो जलयोजक पार गर्न दिने योजनामा ती देशहरूले विचार गरिरहेको रिपोर्टहरू आएपछि उनीहरूले सम्झौताका लागि इरानसँग सम्पर्क गरेको बताइएको छ ।
सीएनएनले सोही दिन एक इरानी सुरक्षा स्रोतलाई उद्धृत गर्दै रिपोर्ट गरेको छ, ‘तेहरानले चिनियाँ युआनमा कारोबार गरिएको तेल बोक्ने ट्यांकरहरूलाई हर्मुज जलयोजकबाट सुरक्षित रूपमा जान दिन पश्चिम एसिया बाहिरका आठवटा देशहरूसँग छलफल गरिरहेको छ ।’
इरानले आफ्नो वर्तमान नाकाबन्दी बाहेक जलयोजकबाट हुने समुद्री आवागमन व्यवस्थापन गर्न व्यापक उपायहरूमा पनि विचार गरिरहेको स्रोतले थप्यो ।
यद्यपि, स्रोतले युआनमा आधारित लेनदेनको सर्तमा इरानसँग वार्ता गरिरहेका ती आठ देशहरूको नाम भने खुलाएन ।
यसअघि प्रमुख विदेशी सञ्चारमाध्यमका रिपोर्टहरूले इरानले युआनमा कारोबार गरिएको तेल बोकेका जहाजहरूलाई हर्मुज पार गर्न दिने योजनाको समीक्षा गरिरहेको संकेत गरेका थिए । केही देशहरूले युआनमा आधारित लेनदेनको शर्तमा भइरहेको वार्तामा प्रतिक्रिया दिएको देखिन्छ ।
यी उपायहरू सीधा युआनमा आधारित लेनदेनकै कारण हुन् कि होइनन् भन्ने पुष्टि हुन बाँकी रहे पनि पाकिस्तान र भारत जस्ता देशका जहाजहरूले इरानी सरकारको नियन्त्रणमा हर्मुज सफलतापूर्वक पार गरेका छन् । ती जहाजहरूले जलयोजकमा इरानको तटवर्ती क्षेत्रको नजिकैबाट यात्रा गरेका थिए जुन मार्ग सामान्य अवस्थामा विदेशी जहाजहरूले विरलै प्रयोग गर्छन् ।
विज्ञहरूले इरानले निश्चित शर्त वा स्वार्थका आधारमा केही देशका जहाजहरूलाई जलयोजकबाट जान अनुमति दिएको हुनसक्ने विश्लेषण गरेका छन् । सेन्टर फर स्ट्राटेजिक एन्ड इन्टरनेशनल स्टडीजका एसिया मेरिटाइम ट्रान्सपेरेन्सी इनिसिएटिभका उपनिर्देशक ह्यारिसन प्रेटले भने, ‘यो मार्गको प्रयोग जलयोजकबाट निश्चित जहाजहरूलाई जान दिने इरानको अनुमतिसँग जोडिएको देखिन्छ ।’
इरानले आफ्नो हर्मुज नियन्त्रण प्रणालीलाई प्रभावकारी रूपमा सक्रिय बनाएपछि परम्परागत मार्गहरू प्रयोग गर्ने जहाजहरूमाथि ड्रोन, मिसाइल र सुरुङबाट आक्रमण गर्नुको साटो मित्र राष्ट्रहरूका लागि नयाँ मार्गहरू खोलेको हुन सक्ने सुझाव दिइएको छ ।
जेपी मोर्गनकी विश्लेषक नताशा कानेभाले टिप्पणी गरिन्, ‘यस अवस्थाले इरानसँगको राजनीतिक सम्झौतामा निर्भर हुने जलयोजक नियन्त्रण प्रणाली सिर्जना गरेको छ ।’
केही चिनियाँ विज्ञहरूले इरानको युआनमा आधारित तेल कारोबार योजनाप्रति सावधानी व्यक्त गरेका छन् । रनमिन युनिभर्सिटीको इन्स्टिच्युट अफ इन्टरनेशनल अफेयर्सका निर्देशक वाङ यिवेईले साउथ चाइना मर्निङ पोस्टलाई भने, ‘पूर्ण नाकाबन्दी भन्दा यो एक व्यावहारिक उपाय भए पनि यसले चीनलाई व्यापक भूराजनीतिक तनावमा तान्न सक्छ ।’
उनले थपे, ‘यस योजनाको प्रभाव केवल ऊर्जा ढुवानीमा मात्र सीमित नभई विश्वव्यापी व्यवस्था र भूराजनीतिक स्थिरताका मुद्दाहरूसम्म विस्तार हुन सक्छ ।’
चिनियाँ सरकारनिकट एक कूटनीतिक विज्ञले नाम नबताउने शर्तमा बताएअनुसार, सम्भावित फाइदा भन्दा राजनीतिक प्रतिक्रियाको जोखिम बढी हुन सक्छ ।
‘अधिकांश विश्वव्यापी तेल व्यापार युआनमा तोकिँदैन,’ ती विज्ञले भने ।
जलयोजक पार गर्न इरानको माग पालना गर्ने देश वा कम्पनीहरूले प्रभावकारी रूपमा राजनीतीकरण गरिएको कार्यमा संलग्न भइरहेका हुने उनले थपे ।
‘अमेरिका र इजरायलले पनि राजनीतिक प्रतिवादका साथ यसको जवाफ दिने सम्भावना छ,’ ती विज्ञले थपे ।
प्रतिक्रिया