हर्मुज जलयोजकमा बढ्दो तनावका कारण जहाजको आवतजावतमा भारी गिरावट

एजेन्सी । अमेरिकाका राष्ट्रपति डोनल्ड ट्रम्पको नाकाबन्दी गत हप्तादेखि लागू भएयता हर्मुज जलयोजकबाट हुने जहाजको आवतजावतमा भारी गिरावट आएको छ ।

अमेरिका र इरानबीचको लडाइँ तीव्र बन्दै जाँदा जहाज मालिकहरूले विश्वकै सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण ऊर्जा करिडोरमध्ये एक मानिने यस क्षेत्रलाई बेवास्ता गरिरहेका छन् । इरानमाथि अमेरिकी हमलाहरू पुनः सुरु भएसँगै तेहरानले समुद्री यातायातमा पूर्ण प्रतिबन्धको घोषणा गरेको छ र व्यापारिक जहाजहरूमाथि भएका नयाँ आक्रमणहरूले सञ्चालकहरूलाई खाडीमा प्रवेश गर्ने जोखिमको पुनः मूल्यांकन गर्न बाध्य पारेको छ । यसका कारण जलयोजक पार गर्ने जहाजहरूको संख्यामा तीव्र गिरावट आएको विभिन्न तथ्यांकहरूले देखाएका छन् ।

लोयड्स लिस्ट इन्टेलिजेन्सले जुलाई २० सम्मको हप्तामा केवल ५३ वटा जहाज पार भएको रेकर्ड गरेको छ जुन अघिल्लो हप्ताको १५७ को तुलनामा ६६ प्रतिशतले कम हो । खाडीको अधिकांश कच्चा तेल र तरल प्राकृतिक ग्यास (एलएनजी) ओसार्ने ट्यांकर र ग्यासवाहक जहाजहरूको आवतजावत ९० बाट घटेर ३० मा झरेको छ ।

केपलरको तथ्यांकले पनि नाकाबन्दी सुरु भएलगत्तै गतिविधिहरूमा ह्रास आएको देखाएको छ । जुलाई १५ भन्दा पहिले दैनिक औसत २० भन्दा बढी जहाजहरूले यो मार्ग पार गर्ने गरेकोमा सोही दिन यो संख्या १६ मा झर्यो र जुलाई १६ मा एकल अंकमा पुग्यो ।

हप्ताको बाँकी समयमा पनि यातायात सुस्त नै रह्यो जहाँ कहिलेकाहीँ मात्र केही सुधार देखिएको थियो ।

जुनको मध्यमा भएको युद्धविरामले केही जहाज मालिकहरूलाई खाडीको यात्रा पुनः सुरु गर्न प्रोत्साहित गरेपछि देखिएको हप्तौंको क्रमिक सामान्यीकरणलाई यो पछिल्लो सुस्तताले उल्टाइदिएको छ । यसको विपरीत नवीकृत लडाइँले विश्वव्यापी तेल खपतको करिब पाँचौं हिस्सा ओसार्ने यो रणनीतिक जलमार्गलाई फेरि एकपटक लगभग खाली बनाइदिएको छ ।

लोयड्स लिस्ट इन्टेलिजेन्सका वरिष्ठ जोखिम र अनुपालन विश्लेषक ब्रिगेट डियाकुनले भने, ‘तनाव पुनः चर्किएपछि स्थिति उल्लेखनीय रूपमा सुस्त भएको छ । यो आश्चर्यजनक होइन । तपाईंले अपेक्षा गरे जस्तै मानिसहरू पछि हट्छन् र जोखिमको पुनः मूल्यांकन गर्छन् ।’

तर, यातायात पूर्ण रूपमा ठप्प भएको भने छैन । डियाकुनले थप भने, ‘प्रत्येक व्यक्तिको जोखिम मोल्ने क्षमता फरक हुन्छ । हामी अझै पनि ट्यांकरहरू भित्रिने र बाहिरिने देखिरहेका छौं । यो पूर्ण रूपमा ठप्प भएको छैन ।’

उनका अनुसार, जहाजको आवतजावत स्थिर रूपमा सुधार हुनुको सट्टा उतारचढावपूर्ण रहिरहने सम्भावना छ किनकि जहाज मालिकहरूले सुरक्षाको छोटो अवसर छोपेर यात्रा गर्नेछन् र तनाव बढ्नेबित्तिकै फेरि पछि हट्नेछन् ।

एस एन्ड पी ग्लोबलको तथ्यांकले पनि यस्तै चित्र प्रस्तुत गरेको छ । जुलाई १७ देखि १९ को बीचमा केवल ४० वटा जहाजले जलयोजक पार गरे जुन दैनिक औसत करिब १३ हुन्छ । त्यस्तै, जुलाई १९ सम्मको साप्ताहिक यातायात अघिल्लो हप्ताको तुलनामा झण्डै ५० प्रतिशतले घटेको छ ।

यस अवधिमा व्यापारिक जहाजहरूको हिस्सा ७० प्रतिशतभन्दा बढी रहे पनि केवल एक तिहाइलाई मात्र समुद्री प्रतिबन्धहरू पालना गरेको मानिएको थियो । इरानसँग सम्बन्धित र प्रतिबन्धित जहाजहरूको वर्चस्व कायमै रहनुले मुख्यधाराका अन्तर्राष्ट्रिय जहाज मालिकहरू अझै पनि फर्कन हिचकिचाइरहेका छन् भन्ने संकेत गर्छ ।

एमएसटी मार्कीका ऊर्जा अनुसन्धान प्रमुख साउल काभोनिकले भने, ‘पछिल्लो तनावले यो जलमार्ग चाँडै खुल्ने अपेक्षा कति हतारको थियो भन्ने देखाएको छ । शत्रुता र पुनः लगाइएको नाकाबन्दीले द्वन्द्वलाई फेरि बढ्दो बाटोमा पुर्याएको छ ।’

उनले हर्मुजबाट हुने प्रवाह युद्धपूर्वको स्तरको करिब १५ प्रतिशतमा झरेको पनि थपे । अहिलेको लडाइँको तीव्रता केही हप्तासम्म जारी रह्यो वा क्षेत्रीय ऊर्जा पूर्वाधारहरूमाथि आक्रमण भयो भने तेलको मूल्य प्रति ब्यारल १०० डलर पुग्न सक्ने उनले बताए ।