‘ह्यान्ड अफ गड’ देखि मेस्सीको ‘साहसिक यात्रा’ सम्म: एउटा अधुरो सपनाको खोजी

एजेन्सी । लियोनेल मेस्सीको छैटौं विश्वकप सुरू हुनुअघि एउटा साझा धारणा थियो कि उनले फुटबलमा सबै कुरा देखिसकेका र गरिसकेका छन् ।

चार वर्षअघि कतारमा फुटबललाई पूर्ण रूपमा ‘कम्प्लिट’ गरेपछि, ३९ वर्षको उमेरमा उनले आफ्नो विरासतमा थप केही गर्न सक्दैनन्, बरु यसलाई अलि धमिलो मात्र बनाउन सक्छन् भन्ने डर पनि थियो ।

मेस्सीले भने आफ्नो सम्पूर्ण करियरमा परम्परागत धारणालाई गलत सावित गर्दै आएका छन् र अर्जेन्टिनालाई सेमिफाइनलसम्म पुर्‍याउने क्रममा विश्वकपको इतिहासमै सबैभन्दा धेरै गोल गर्ने र असिस्ट गर्ने खेलाडी बन्दै आफूलाई सर्वकालीन महान खेलाडीको रूपमा थप मजबुत बनाएका छन् ।

रोचक कुरा त के छ भने, उनी अब यस्तो केही गर्न जाँदैछन् जुन उनले पहिले कहिल्यै गरेका थिएनन् ।

आफ्नो देशका लागि २०५ खेल खेलिसक्दा पनि मेस्सीले यसअघि कहिल्यै इंग्ल्यान्डविरुद्ध खेलेका छैनन् । तर बुधबार एटलान्टामा त्यो अवस्था बदलिनेछ ।

‘पक्कै पनि, इंग्ल्यान्डविरुद्ध खेल्नु विशेष हो किनभने उनीहरू एक शक्तिशाली टोली हुन् र शक्तिशाली टोलीहरूविरुद्धका खेल सधैं विशेष हुन्छन्,’ स्विट्जरल्याण्डविरुद्धको क्वार्टरफाइनल जितपछि मेस्सीले पत्रकारहरूलाई भने, ‘व्यक्तिगत रूपमा, यो पहिलो पटक हो कि म उनीहरूविरुद्ध खेल्दैछु । मैले इंग्ल्यान्डबाहेक सबैसँग खेलिसकेको छु, त्यसैले यो कारणले पनि राम्रो हुनेछ ।’

मेस्सीको विश्वकपको कथाका लागि इंग्ल्यान्डसँगको सेमिफाइनल भिडन्त ‘राम्रो’ मात्र नभई पूर्णता पनि हो । यो फुटबलको सबैभन्दा प्रसिद्ध भिडन्तहरू मध्ये एकको लोककथामा आफ्नो नाम लेख्ने एउटा अप्रत्याशित अवसर हो ।

मेस्सीले डिएगो म्याराडोनालाई धेरै तरिकामा पछ्याएका छन् र कतिपयमा त उछिनेका पनि छन् । सन् २०२२ को कतार विश्वकपमा म्याराडोना जस्तै दबदबा कायम गर्दै विश्वकपको ट्रफी उचाल्नुअघि नै उनले अर्जेन्टिनाको महान प्रतिद्वन्द्वी ब्राजिलको आध्यात्मिक घर माराकानामै अर्जेन्टिनालाई कोपा अमेरिकाको उपाधि दिलाएका थिए।

यद्यपि, विश्वकपमा इंग्ल्यान्डमाथिको जीत भने केही फरक र विशेष हुनेछ ।

‘धेरै इतिहास’

अर्जेन्टिनाका प्रशिक्षक लियोनेल स्कालोनीले बुधबारको सेमिफाइनलमा प्रतिद्वन्द्वीको महत्त्वलाई कम देखाउने प्रयास गरे ।

‘यो एउटा फुटबल खेल मात्र हो, ठीक छ?’ अर्जेन्टिनी प्रशिक्षकले भने, ‘म यति मात्र भन्न सक्छु कि यो एउटा फुटबल खेल हो र हामी एक उत्कृष्ट प्रशिक्षक भएको धेरै कठिन प्रतिद्वन्द्वीविरुद्ध खेल्नेछौं । र यो एउटा फुटबल खेल हो । त्यति नै हो ।’

र उनी एक हिसाबले सही पनि छन्, तर यस अर्थमा मात्र कि मैदानमा एउटा बल र २२ जना खेलाडी हुनेछन् । किनभने अर्जेन्टिना-इंग्ल्यान्डको खेल कुनै सामान्य फुटबल खेल मात्र होइन ।

मिडफिल्डर जोस म्यानुएल लोपेजले स्विट्जरल्याण्ड विरुद्धको ३-१ को जितपछि भनेका छन्, ‘मैदान बाहिरको दृष्टिकोणबाट हेर्दा, यो धेरै पीडा र इतिहास जोडिएको एउटा भिडन्त हो ।’

‘जनावरहरू’

इंग्ल्यान्ड र अर्जेन्टिनाको विश्वकप प्रतिद्वन्द्विता १९६२ देखि सुरू भएको हो । तर यी दुईबीचको तनाव १९६६ को दोस्रो भेटबाट चर्किएको थियो । जतिबेला इंग्ल्यान्डका प्रशिक्षक अल्फ राम्सेले वेम्बलीमा भएको विवादास्पद खेलपछि अर्जेन्टिनी खेलाडीहरूलाई ‘जनावर’ को संज्ञा दिएका थिए । उक्त खेल आयोजक इंग्ल्यान्डले जियोफ हर्स्टको विवादास्पद गोलको मद्दतले जितेको थियो ।

युवा फ्यानहरूले पक्कै पनि सन् १९९८ मा फ्रान्समा डेभिड बेकह्यामले रातो कार्ड पाएको र पछि जापान र दक्षिण कोरियामा त्यसको बदला लिएको सम्झनेछन् । तर तपाईँको जन्म कहिले भएको हो भन्ने कुराले अर्थ राख्दैन, इंग्ल्यान्ड र अर्जेन्टिनाको नाम सुन्नासाथ मानिसहरूको मानसपटलमा १९८६ को मेक्सिको विश्वकपको क्वार्टरफाइनलको दृश्य आउँछ, जुन विश्वकप इतिहासकै सबैभन्दा प्रतिष्ठित र विवादास्पद खेल थियो ।

मेस्सीले आफैंले भने जस्तै, ‘मैले त्यो खेलका बारेमा जे जति देखेको र सम्झेको छु, ती सबै भिडियो र तस्बिरहरूबाट हो जुन अर्जेन्टिनीहरूले लगातार हेरिरहन्छन् र ताजा बनाइरहन्छन्।’ र म्याराडोना नै यसको कारण हुन् ।

‘हामी सबैले देख्यौं’

आफ्नो आत्मकथा ‘टच्ड बाई गड’ मा आफ्नो लोकप्रियताका बारेमा विचार गर्दै म्याराडोनाले लेखेका थिए, ‘आज पनि १० वर्षका केटाकेटीहरू छन् जसको जर्सीको पछाडि मेरो नाम छ । र यो पागलपनलाई एउटा गोलले मात्र व्याख्या गर्न सकिन्छ । वा सायद दुई…’ यसमा कहिल्यै कुनै ‘सायद’ थिएन।

जुन २२, १९८६ मा म्याराडोनाले दुईवटा यस्ता गोल गरे जसले उनी किन फुटबल इतिहासकै सबैभन्दा ध्रुवीकृत खेलाडी हुन् भन्ने कुरा स्पष्ट पार्छ ।

५१ औं मिनेटमा म्याराडोनाले आफ्नो हातको प्रयोग गरेर इंग्ल्यान्डका गोलकिपर पिटर शिल्टनलाई छक्याउँदै बललाई जालीभित्र छिराएका थिए । ‘हामी सबैले त्यो देख्यौं,’ लिभरपुलका पूर्व विङ्गर जोन बार्न्सले गोलडटकमसँग भने, ‘बेन्चमा रहेका हामी सबै-खेलाडी, प्रशिक्षक, म्यानेजर- सबैले स्पष्ट रूपमा देख्यौं । हामी सबैलाई थाहा थियो कि उनले हातले बल छोएका थिए, तर म म्याराडोनालाई दोष दिन्न । म रेफ्री र अफिसियलहरूलाई दोष दिन्छु जसले त्यो देखेनन् । म्याराडोनाप्रति मेरो कहिल्यै कुनै गुनासो रहेन । उनी विश्वकै उत्कृष्ट खेलाडी थिए । र म उनले गरेका हरेक कुरा हेरिरहेको थिएँ । निस्सन्देह, म खेल पछ्याइरहेको थिएँ र हाम्रो टोलीलाई समर्थन गरिरहेको थिएँ । तर मैले उनलाई वार्म-अप गरेको पनि हेरेको थिएँ। विश्वकै उत्कृष्ट खेलाडीलाई – सायद अहिलेसम्मकै उत्कृष्ट – आफ्नो सीप देखाएको हेर्नु एउटा रोमाञ्चक कुरा थियो।’

‘र, तपाईँलाई थाहा छ, उनको दोस्रो गोल पनि नराम्रो थिएन, हैन र?’ पक्कै पनि थिएन ।

‘व्यक्तिगत साहसिक यात्रा’

म्याराडोनाको इंग्ल्यान्ड विरुद्धको दोस्रो गोल फुटबल इतिहासकै उत्कृष्ट व्यक्तिगत प्रयास मानिन्छ । उनले ११ सेकेन्डमा ११ पटक बल छुँदै शिल्टनसहित पाँच खेलाडीलाई छक्याएर गोल गरेका थिए ।

‘सुरूमा म उनीसँगै दौडिएँ,’ अर्का फरवार्ड जर्ज भाल्दानोले पछि खुलासा गरे, ‘तर पछि मैले महसुस गरें कि म त एउटा दर्शक मात्र हुँ। त्यो उनको गोल थियो र टिमसँग यसको कुनै सम्बन्ध थिएन । यो डिएगोको व्यक्तिगत साहसिक यात्रा थियो, जुन पूर्ण रूपमा अद्भुत थियो।’

वास्तवमा, भाल्दानोले पछि म्याराडोनाको यात्रालाई ओडिसीका नायक युलिसिससँग तुलना गरेका थिए ।

‘ओडिसीका नायकलाई प्रयोग गरिने विशेषणहरू नै डिएगोमा लागू हुन्छन्: चतुर, धूर्त, चलाख र छट्टु,’ भाल्दानोले द गार्जियनमा लेखेका थिए, ‘डिएगोको फुटबल सुन्दरता, रचनात्मकता, गर्व र बहादुरीमा बनेको थियो र इंग्ल्यान्डविरुद्धको त्यो दिउँसो, अर्जेन्टिनाप्रतिको गहिरो भावनाका साथै उनको प्रतिभा र जागरूकतामा पनि आधारित थियो ।’

‘डिएगोले एउटा असाधारण गोल गरे र अर्कोमा भने छली गरे । र यो एउटा यस्तो वाक्यांशको उत्कृष्ट उदाहरण हो जुन प्रायः प्रयोग गरिन्छ: उनी राम्रो र नराम्रो भन्दा माथि थिए ।’

धेरैजसो इंग्लिसहरूले यसलाई त्यसरी हेरेनन् । पहिलो गोलको प्रकृतिका कारण खेल विवादमा पर्यो, विशेष गरी इंग्ल्यान्डले खेलको अन्तिम चरणमा बार्न्सको क्रसमा ग्यारी लिनेकरको गोलमार्फत गोलको अन्तर कम गरेपछि । बबी रब्सन र उनका खेलाडीहरूले म्याराडोनाले छल नगरेको भए आफूहरूले हार्ने थिएनौं भन्ने महसुस गरे ।

नतिजास्वरूप, म्याराडोनाले ‘थोरै म्याराडोनाको टाउकोले’ र ‘थोरै भगवानको हातले’ गोल गरेको भन्दै ईश्वरीय हस्तक्षेपको दाबी गरेपछि उनीहरूको आक्रोश झनै बढ्यो । आक्रोशित शिल्टन अर्जेन्टिनाको जितको राजनीतिकरणबाट पनि दुखी थिए ।

‘सांकेतिक बदला’

क्वार्टरफाइनल खेल फकल्याण्ड्स युद्धको चार वर्षपछि खेलिएको थियो, जुन अर्जेन्टिना र संयुक्त अधिराज्यले दक्षिण एटलान्टिकमा रहेका दुई ब्रिटिश क्षेत्रका लागि लडेका थिए ।

म्याराडोनाले खेलअघि यो ‘फुटबल मात्र’ भएको दाबी गरे पनि भाल्दानो र इंग्ल्यान्डका लिनेकर दुवैले पछि स्वीकार गरे कि दुवै टोलीका खेलाडीहरूलाई त्यो तितो पृष्ठभूमिलाई बेवास्ता गर्न असम्भव थियो ।

म्याराडोनाले आसिफ कपाडियाको डकुमेन्ट्रीमा इंग्ल्यान्डलाई हराउनु ‘एउटा सुन्दर अनुभूति र फकल्याण्ड्स (माल्भिनास) को हारको बदलामा लिइएको एक प्रकारको सांकेतिक बदला’ भएको स्वीकार गरेका थिए । उनले आफ्नो टिभी शो ‘ला नोचे डेल १०’ मा आफ्ना टिममेटहरूलाई छल गरेकोमा कुनै लाज नभएको बताएका थिए।

‘मैले उनीहरूलाई भनें ‘जसले चोरलाई चोर्छ, ऊ १०० वर्षको क्षमाको हकदार हुन्छ’,’ उनले व्याख्या गरे,’र इंग्ल्यान्डले हामीलाई धेरै कुरा गरेको थियो…’

‘एक व्यक्तिको मिशन’

नेपाली समय अनुसार बिहीबार बिहान पौने १ जबे एटलान्टामा हुने खेल १९८६ को क्वार्टरफाइनल जत्तिकै राजनीतिक रूपमा तनावपूर्ण हुने छैन, तर अर्जेन्टिनाका खेलाडीहरूले शनिबार कान्सास सिटीमा आफ्नो ड्रेसिङ रुममा नाच्दै ‘फकल्याण्ड्सका लागि, डिएगोका लागि र लियोको अन्तिम विश्वकपका लागि !’ इंग्ल्यान्डलाई हराउने वाचा गरे ।

फलस्वरूप, अर्को एक कडा र प्रतिस्पर्धात्मक भिडन्तको ग्यारेन्टी छ, विशेष गरी इंग्ल्यान्डका लागि यो खेलको ठूलो महत्त्व छ । ‘थ्री लायन्स’ १९६६ मा विश्वकप जितेयता फाइनलमा पुग्न सकेको छैन र यो अर्जेन्टिनाको टोलीले अहिलेसम्म औसत प्रदर्शन गरेकाले इंग्ल्यान्डले यसलाई जित्ने मौकाको रूपमा हेरेको छ ।

यद्यपि, वर्तमान च्याम्पियनले अहिलेसम्म निराश पारेको भए पनि मेस्सीले भने त्यसो गरेका छैनन् । उनका केही सहकर्मीहरूले सोचेजस्तो प्रदर्शन गर्न नसकिरहेका बेला उनले सबै अपेक्षाहरूलाई चुनौती दिइरहेका छन् । आखिर ६ खेलमा आठ गोल र दुई असिस्ट कुनै पनि खेलाडीका लागि अविश्वसनीय उपलब्धि हो, तर ३९ वर्षको उमेरमा यो पूर्णतया असाधारण हो ।

हामीले सोचेका थियौं कि हामीले मेस्सीबाट सबै कुरा देखिसक्यौं, तर स्पष्ट रूपमा हामी गलत थियौं ।

उनी अझै रोकिएका छैनन् । कथा जारी छ र अझै कम्तिमा एउटा अध्याय लेखिन बाँकी छ जसले इतिहास नै बदल्न सक्छ । उनका सबै उल्लेखनीय रेकर्ड र आश्चर्यजनक उपलब्धिहरूको बाबजुद, मेस्सीले म्याराडोनाको वरपर रहेको लोककथा र व्यक्तित्वलाई कहिल्यै पूर्ण रूपमा उछिन्न सकेका छैनन् । सायद उनले कहिल्यै सक्ने पनि छैनन्।

तैपनि, इंग्ल्यान्डमाथिको विश्वकप जितले उनको विरासतमा पक्कै पनि नयाँ आयाम थप्नेछ जुन पहिले नै पूर्ण मानिएको थियो । यो वास्तवमै मेस्सीको जादुई करियरमा बाँकी रहेको एउटै कुरा हो।

साँचो कुरा त के हो भने, मेस्सीका लागि परिस्थिति त्यति सहज छैन। ह्यारी केन र जुड बेलिङ्घम एटलान्टामा खेलको नतिजा बदल्ने सम्भावना भएका खेलाडी हुन् । तर १९८६ मा इंग्ल्यान्ड र अर्जेन्टिनाबीचको क्वार्टरफाइनल बार्न्सले भने जस्तै ‘सबै म्याराडोनाका बारेमा’ भए जस्तै, २०२६ को सेमिफाइनल पनि अर्को अर्जेन्टिनी खेलाडीको शानदार व्यक्तिगत साहसिक यात्रा र दोस्रो विश्वकप जित्ने एक-व्यक्ति मिसनको रूपमा इतिहासमा लेखिन सक्छ ।