नेपाल सहित छिमेकी देशहरूमा इन्टरनेट ब्यान्डविथ निर्यात गर्न स्टारलिंकलाई बंगलादेशले दियो अनुमति

एजेन्सी । बंगलादेशले स्टारलिंकलाई इन्टरनेशनल प्राइभेट लीज्ड सर्किट (आईपीएलसी) लिंक प्रयोग गरी छिमेकी देशहरूमा अनफिल्टर्ड इन्टरनेट ब्यान्डविथ निर्यात गर्न अनुमति दिने ऐतिहासिक प्रस्ताव स्वीकृत गरेको छ । बंगलादेश सरकारले कुनै उपग्रह (स्याटेलाइट) इन्टरनेट प्रदायकका लागि यस्तो व्यवस्थालाई औपचारिक रूपमा स्वीकृति दिएको यो पहिलोपटक हो ।

यस स्वीकृतिले बंगलादेशलाई सम्भावित क्षेत्रीय कनेक्टिभिटी हब (सम्पर्क केन्द्र) को रूपमा स्थापित गर्ने अपेक्षा गरिएको छ भने स्थानीय टेलिकम पूर्वाधार कम्पनीहरूका लागि अन्तर्राष्ट्रिय ब्यान्डविथ निर्यातबाट वैदेशिक मुद्रा आर्जन गर्ने नयाँ बाटो खोल्नेछ ।

बंगलादेशबाट प्रकाशन हुने पत्रिका द डेली स्टारले प्राप्त गरेका आधिकारिक कागजातहरूका अनुसार, बंगलादेश दूरसञ्चार नियामक आयोगले हालै पोस्ट एन्ड टेलिकम्युनिकेसन डिभिजन (पीटीडी) बाट स्वीकृति पाएपछि यो अनुमति दिएको हो । नियामकले स्टारलिंक र अन्तर्राष्ट्रिय टेरेस्ट्रियल केबल अपरेटरहरूसँगको महिनौंको आन्तरिक छलफल, प्राविधिक समीक्षा र पत्राचारपछि गत फेब्रुअरीमा मन्त्रालयसँग स्वीकृति मागेको थियो ।

यस स्वीकृति अन्तर्गत सरकारी स्वामित्वको बंगलादेश सबमरिन केबल कम्पनी लिमिटेड ब्यान्डविथको मुख्य आपूर्तिकर्ता हुनेछ । पीटीडीले आफ्नो स्वीकृति पत्रमा भनेको छ, ‘बंगलादेश सबमरिन केबल कम्पनी लिमिटेड र स्टारलिंकबीच तीन वर्षको आईपीएलसी कनेक्टिभिटी सम्झौता रहेको बुझिएको छ । छिमेकी देशहरूमा सेवा प्रदान गर्ने उद्देश्यका लागि स्टारलिंकले सोही सम्झौता अन्तर्गत ब्यान्डविथ प्राप्त गर्न सक्नेछ ।’

बीएससीसीएलले आवश्यक क्षमता उपलब्ध गराउन नसकेमा स्टारलिंकले समिट कम्युनिकेसन्स लिमिटेड र फाइबर२होम लिमिटेडबाट ब्यान्डविथ लिन सक्ने मन्त्रालयले थप गरेको छ ।

सरकारी स्वीकृतिपछि बीटीआरसीले स्टारलिंककी ग्लोबल लाइसेन्सिङ र मार्केट एक्टिभेसन निर्देशक रेबेका हन्टरलाई ईमेलमार्फत आवश्यक नियामक क्लियरेन्स प्रदान गरिएको औपचारिक जानकारी दिएको छ । बंगलादेशले हाल सिंगापुरसँग जोडिएका दुईवटा सबमरिन केबल र भारतबाट ब्यान्डविथ आयात गर्ने सातवटा अन्तर्राष्ट्रिय टेरेस्ट्रियल केबल अपरेटरहरूमार्फत अन्तर्राष्ट्रिय इन्टरनेट ब्यान्डविथ प्राप्त गर्छ ।

इन्टरनेट सेवा प्रदायक, मोबाइल अपरेटर र अन्य ग्राहकसम्म पुग्नुअघि यो अन्तर्राष्ट्रिय ब्यान्डविथलाई सरकारी निगरानी प्रणालीमार्फत फिल्टर गरिन्छ । अनफिल्टर्ड ब्यान्डविथले फिल्टर गरिएका जडानहरू जस्तो नभई फायरवाल, डिप प्याकेट इन्स्पेक्सन र एप्लिकेसन ब्लकिङ जस्ता नेटवर्क नियन्त्रणहरूलाई बाइपास गर्छ जुन सरकार वा अपरेटरहरूले पहुँच सीमित गर्न, डेटा निगरानी गर्न वा इन्टरनेट ट्राफिक व्यवस्थापन गर्न प्रयोग गर्छन् ।

उद्योग विज्ञहरूका अनुसार, यस्तो अनफिल्टर्ड इन्टरनेट प्रोटोकल ट्रान्जिट अन्तर्राष्ट्रिय इन्टरनेट ट्राफिकलाई सीमापार लैजान आवश्यक हुन्छ ।

बीटीआरसीका अध्यक्ष मोहम्मद इम्दाद उल बारीले भने, ‘अनफिल्टर्ड ब्यान्डविथ बंगलादेशको क्षेत्रभित्र आपूर्ति गरिने छैन । यो अन्य देशहरूमा जानेछ ।’

प्रविधिविज्ञ सुमन अहमद साबिरले यो स्वीकृतिले बंगलादेशलाई क्षेत्रीय डेटा कनेक्टिभिटी हबको रूपमा स्थापित गर्न र स्थानीय अपरेटरहरूलाई निर्यात आम्दानी बढाउन मद्दत गर्ने बताए ।

उनले द डेली स्टारसँग भने, ‘कुनै पनि देश अर्को देशले फिल्टर गरिसकेको ब्यान्डविथ प्रयोग गर्न इच्छुक हुँदैन ।’ उनका अनुसार, नेपाल र भुटान जस्ता छिमेकी देशहरूलाई भरपर्दो र उच्च गुणस्तरको इन्टरनेट सेवा सुनिश्चित गर्न अनफिल्टर्ड कनेक्टिभिटी आवश्यक पर्छ ।’

स्टारलिंकले बंगलादेशमा नन–जियोस्टेशनरी स्याटेलाइट अर्बिट सेवाहरू प्रदान गर्न २९ अप्रिल २०२५ मा बीटीआरसीबाट अनुमति प्राप्त गरेको थियो । कम्पनीले मे महिनामा व्यावसायिक सेवा सुरु गरी ८ अगस्टदेखि आधिकारिक रूपमा सञ्चालन थालेको हो र हाल यसले घरेलु प्रयोगका लागि दुईवटा अन्तर्राष्ट्रिय इन्टरनेट गेटवे अपरेटरहरूबाट ८० जीबीपीएस ब्यान्डविथ लिइरहेको छ ।

सीमापार कनेक्टिभिटीका लागि अनुमति प्राप्त गर्ने कम्पनीको प्रयास गत वर्ष अगस्टको मध्यमा सुरु भएको थियो जब यसले छिमेकी देशका ग्राहकहरूका लागि इन्टरनेट ट्राफिक लैजान बंगलादेशी अपरेटरहरूबाट आईपीएलसी जडान र अनफिल्टर्ड आईपी ट्रान्जिट प्रयोग गर्न आवेदन दिएको थियो ।

समीक्षा प्रक्रियाका क्रममा बीटीआरसीले स्टारलिंकलाई यो ब्यान्डविथले विदेशी ग्राहकहरूलाई मात्र सेवा दिने र बंगलादेशमा रहेका प्रयोगकर्ताहरू (देशमा रहेका विदेशी पर्यटकसहित) ले प्रयोग नगर्ने सुनिश्चित गर्न निर्देशन दिएको थियो ।

नियामकले कम्पनीलाई घरेलु र अन्तर्राष्ट्रिय डेटा ट्राफिकलाई पूर्ण रूपमा अलग गर्न बलियो प्राविधिक संयन्त्र स्थापना गर्न पनि आवश्यक ठानेको थियो । स्टारलिंकलाई विस्तृत नेटवर्क रेखाचित्रहरू बुझाउन र ट्राफिक प्रवाहको रियल–टाइम (तत्काल) प्रमाणीकरण गर्न सक्षम हुने निगरानी उपकरणहरू जडान गर्न भनिएको थियो ।

जवाफमा स्टारलिंकले विदेशी ग्राहकहरूका लागि इन्टरनेट ट्राफिक बंगलादेशमा रहेका आफ्ना पोइन्ट्स अफ प्रेजेन्स र सिंगापुर तथा ओमान जस्ता विदेशी स्थानहरूका बीचमा बंगलादेशी ग्राहकको कुनै पनि डेटा नबोकी लीज्ड सर्किट जडानमार्फत जाने बताएको थियो ।

यस विषयमा १५ डिसेम्बर २०२५ मा बीटीआरसी नेशनल टेलिकम्युनिकेसन मनिटरिङ सेन्टर, स्टारलिंक र अन्य वरिष्ठ सरकारी प्रतिनिधिहरू सहभागी एक उच्चस्तरीय प्राविधिक बैठकमा थप छलफल भएको थियो । बैठकले विशेषगरी कालियाकोरमा रहेको स्टारलिंकको पोइन्ट अफ प्रेजेन्समा निगरानी, रिपोर्टिङ र निरीक्षण व्यवस्थाको समीक्षा गरेको थियो ।

१३ जनवरीको एक पत्रमा स्टारलिंकले नियामकलाई आफूले अद्यावधिक नेटवर्क रेखाचित्रहरू बुझाएको, नियामकका प्रश्नहरूको सम्बोधन गरेको, समिट कम्युनिकेसन्स र फाइबर२होममा अनफिल्टर्ड आईपी ट्रान्जिटका लागि आवेदन दिएको र एनटीएमसीको कानुनी अवरोध सम्बन्धी आवश्यकताहरू पूरा गरेको जानकारी दिएको थियो ।

कम्पनीले नियामकलाई एक कम्प्लायन्स एप्लिकेसन प्रोग्रामिङ इन्टरफेस (एपीआई) समेत उपलब्ध गराएको छ जसले बंगलादेशी ग्राहकसँग सम्बन्धित डेटामा प्रत्यक्ष पहुँच दिनेछ । सरकारलाई यो प्रस्ताव सिफारिस गर्नुअघि बीटीआरसीले सीमापार ब्यान्डविथ निर्यातको पुरानो उदाहरण पनि प्रस्तुत गरेको थियो ।

आयोगका अनुसार, सन् २०२० देखि २०२५ को बीचमा बीएससीसीएलले विभिन्न व्यवस्थाहरू अन्तर्गत भारतको बीएसएनएललाई २० जीबीपीएससम्म अनफिल्टर्ड आईपी ट्रान्जिट आपूर्ति गरेको थियो जसले बंगलादेशमा अनफिल्टर्ड ब्यान्डविथको निर्यात पूर्ण रूपमा नौलो नभएको संकेत गर्छ ।