ऊर्जाको उच्च मूल्यका कारण अमेरिकीहरू मारमा, ३ वर्षयताकै सबभन्दा चर्को महँगी

एजेन्सी । अमेरिकामा उच्च इन्धनको मूल्यले अप्रिल महिनामा फेरि मुद्रास्फीति बढाएको छ भने अमेरिकीहरूको आर्थिक दबाबलाई पनि थपेको छ ।

बिहीबार सार्वजनिक भएको नयाँ प्रतिवेदनले घरपरिवारहरूले विगत झण्डै चार वर्षयताकै न्यून दरमा बचत गरिरहेको देखाएको छ ।

वाणिज्य विभागको तथ्यांक अनुसार, इरान युद्धका कारण तेलको मूल्यमा आएको उतारचढावले फेडरल रिजर्भको मनपर्ने मुद्रास्फीति मापन सूचकलाई अप्रिलमा ३.८ प्रतिशत पुर्याएको छ । त्यो अघिल्लो महिना ३.५ प्रतिशत थियो ।

व्यक्तिगत उपभोग खर्च मूल्य सूचकांक मासिक रूपमा ०.४ प्रतिशतले बढ्यो । त्यो मार्चको ०.७ प्रतिशतको वृद्धिको तुलनामा केही सुस्त हो ।

अर्थतन्त्रको करिब दुईतिहाइ हिस्सा ओगट्ने उपभोक्ता खर्च अप्रिलमा ०.५ प्रतिशतले बढ्यो । त्यो मार्चको १ प्रतिशतको वृद्धिको तुलनामा सुस्त देखिए पनि लचिलो रहेको मानिएको छ ।

तर, मुद्रास्फीतिलाई ध्यानमा राख्दा खर्च ०.१ प्रतिशतले मात्र बढ्यो ।

धेरैजसो अमेरिकीहरूले कर फिर्ताबाट प्राप्त रकमका कारण इन्धनको मूल्यवृद्धिको झड्का सहन सकेका छन् । तर, अन्ततः उनीहरूले बढ्दो लागतसँग तालमेल मिलाउन नसक्ने अर्थशास्त्रीहरूले चेतावनी दिएका छन् ।

बिहीबारको तथ्यांकले अर्थतन्त्रको केही भित्री कमजोरीलाई उजागर गरेको छ ।

‘घरपरिवारहरूले अहिले उच्च मुद्रास्फीतिको दबाब महसुस गरिरहेका छन्,’ नेसनवाइड म्युचुअलकी मुख्य अर्थशास्त्री क्याथी बोस्टजान्सिकले सीएनएनसँगको अन्तर्वार्तामा भनिन् ।

यस महिना उपभोक्ताहरूको आम्दानी स्थिर रह्यो । खर्चयोग्य (कर पछिको) आम्दानी ०.१ प्रतिशतले घट्यो र मुद्रास्फीति–समायोजित खर्चयोग्य आम्दानी ०.५ प्रतिशतले घट्यो ।

अमेरिकीहरूले आफ्नो बचत खर्च गर्न जारी राखे । उनीहरूको व्यक्तिगत बचत दर (करपछिको आम्दानीको प्रतिशतका रूपमा बचत) अप्रिलमा घटेर २.६ प्रतिशतमा पुग्यो । यो जुन २०२२ पछिको सबैभन्दा न्यून दर हो जतिबेला मुद्रास्फीति चार दशककै उच्च विन्दुमा पुगेको थियो । वर्षको सुरुमा बचत दर ४.३ प्रतिशत थियो ।

‘अमेरिकीहरू आर्थिक रूपमा पेलिएका छन् । मुद्रास्फीति तीन वर्षयताकै उच्च विन्दुमा छ र व्यक्तिगत बचत विगत २० वर्षकै न्यून स्तरमध्ये एकमा झरेको छ,’ नेभी फेडरल क्रेडिट युनियनकी मुख्य अर्थशास्त्री हेदर लङले बिहीबार एक टिप्पणीमा लेखिन्, ‘धेरै अमेरिकीहरूले आफ्नो आम्दानी भन्दा बढी खर्च गरिरहेका छन् । विशेषगरी न्यून आय भएका र मध्यम वर्गीय परिवारका लागि यो दिगो छैन ।’

फ्याक्टसेटका अनुसार, अर्थशास्त्रीहरूले मासिक आधारमा मुद्रास्फीति ०.५ प्रतिशत र वार्षिक आधारमा ३.९ प्रतिशतले बढ्ने र खर्च सुस्त भएर ०.३ प्रतिशत पुग्ने अपेक्षा गरेका थिए ।

गत महिनाको खर्च वृद्धिको ठूलो हिस्सा ग्यास र अन्य अत्यावश्यक वस्तुहरूमा थियो । इन्धन, ऊर्जा, उपयोगिता, आवास र खाद्यान्नले खर्च वृद्धिको करिब आधा हिस्सा ओगटेको थियो । तर, उपभोक्ताहरूले विलासिताका वस्तुहरूको खरिदमा कटौती गरेनन् र मनोरञ्जन तथा रेस्टुरेन्टहरूमा आफ्नो खर्च बढाएको बिहीबारको प्रतिवेदनले देखायो ।

इरानसँगको अमेरिका–इजरायल युद्धले विश्व अर्थतन्त्रमा हलचल ल्याएको छ । पर्सियाली खाडी र हर्मुज जलसन्धिमा ढुवानी यातायात निकै सुस्त भएको छ जसले तेल, प्राकृतिक ग्यास, मल र अन्य महत्त्वपूर्ण सामग्रीहरूको व्यापारका लागि महत्त्वपूर्ण जलमार्ग अवरुद्ध गरेको छ ।

युद्धका कारण उत्पन्न झड्काले ग्यासको मूल्य तीव्र रूपमा बढाएको छ, खाद्यान्न (विशेष गरी ताजा उपज) को मूल्य बढाउन थालेको छ र अन्य वस्तु तथा सेवाहरूलाई महँगो बनाउने खतरा बढाएको छ ।

बढ्दो मूल्य, सुस्त आम्दानी र बढ्दो आर्थिक अनिश्चितताले उपभोक्ता खर्चमा व्यापक कटौतीको वातावरण सिर्जना गर्न सक्ने नर्डवालेटकी वरिष्ठ अर्थशास्त्री एलिजाबेथ रेन्टरले बताइन् ।

‘तेलको मूल्यमा आएको उतारचढाव, यसको दीर्घकालीन प्रभाव र भन्सार महसुलको निरन्तर प्रभावका कारण मुद्रास्फीति तीव्र भइरहेको देखिन्छ,’ उनले बिहीबारको टिप्पणीमा लेखिन्, ‘मूल्यहरू स्वाभाविक भन्दा छिटो बढिरहेका छन् तर आम्दानी बढिरहेको छैन जसले उपभोक्ताहरूलाई असहज स्थितिमा पुर्याएको छ ।’

ग्यास र खाद्यान्नको मूल्य निकै उतारचढावपूर्ण हुन सक्ने भएकाले अर्थशास्त्री र नीति निर्माताहरूले प्रायः कोर मूल्य सूचकलाई हेर्ने गर्छन् जसले मुद्रास्फीतिको वास्तविक प्रवृत्ति बुझ्न मद्दत गर्छ ।

कोर पीसीई मूल्य सूचकांक अपेक्षा गरिए भन्दा कम दर ०.२ प्रतिशतले बढ्यो तर वार्षिक दर बढेर ३.३ प्रतिशत पुग्यो ।

राष्ट्रपति डोनल्ड ट्रम्पले आयातित सामानहरूमा लगाएका विभिन्न भन्सार महसुलका कारण मुद्रास्फीति बढ्ने क्रम जारी छ, बैंक अफ अमेरिका सिक्योरिटीजका वरिष्ठ अमेरिकी अर्थशास्त्री स्टीफन जुनोले यस हप्ता लगानीकर्ताहरूलाई लेखेको टिप्पणीमा उल्लेख गरेका छन् ।

टिकाउ वस्तुहरूको मुद्रास्फीति ३.४ प्रतिशतमा छ जुन कोर मुद्रास्फीति भन्दा केही बढी हो । तर, यस श्रेणीमा सामान्यतया मूल्य गिरावट हुने गर्छ, नेसनवाइडकी बोस्टजान्सिकले भनिन् ।

‘यसको केही भाग भन्सार महसुल हो र अर्को भाग चीन हो जहाँ अब मूल्य गिरावट भइरहेको छैन र थोक वस्तुहरूको मूल्य बढिरहेको छ,’ उनले भनिन्, ‘तिनीहरू सामानको ठूलो प्रदायक हुन् यद्यपि चीनसँगको व्यापारलाई केही सुस्त बनाउने भन्सार महसुलहरू हामीसँग छन् । तर, तिनीहरूले मुद्रास्फीति निर्यात गरिरहेका छन् जसले विश्वव्यापी रूपमा वस्तुहरूको मूल्य बढाइरहेको छ ।’

नवनियुक्त केभिन वार्सको नेतृत्वमा रहेको फेडरल रिजर्भका लागि मुद्रास्फीतिको यस अवस्थाले ब्याजदरमा परिवर्तन नहुने अपेक्षा गरिएको उनले भनिन् ।

‘यसअघि केभिन वार्स आएपछि ब्याजदर कटौतीका लागि दबाब दिने अपेक्षा गरिएको थियो,’ उनले भनिन्, ‘मुद्रास्फीति २ प्रतिशतको लक्ष्य भन्दा माथि रहेको अवस्थामा यो वर्ष त्यसो हुने सम्भावना निकै कम छ । मलाई लाग्छ, फेड अहिले पर्ख र हेर को लामो अवधिमा छ ।’

कृषि सहायता कार्यक्रमबाट हुने भुक्तानीमा आएको कमीले यस महिनाको आम्दानीमा असर पारेको वाणिज्य विभागले प्रतिवेदनमा उल्लेख गरेको छ यद्यपि समग्र अर्थतन्त्रको आधारमा मुद्रास्फीति औसत ज्याला वृद्धि भन्दा अगाडि छ ।

वाणिज्य विभागको बिहीबारको अर्को प्रतिवेदनले पहिलो त्रैमासिकमा अमेरिकी अर्थतन्त्र पहिले रिपोर्ट गरिएभन्दा सुस्त गतिमा बढेको देखाएको छ । कुल गार्हस्थ्य उत्पादन (जीडीपी) को संशोधित अनुमानले उक्त अवधिमा कमजोर उपभोक्ता खर्च र व्यापार लगानीलाई ध्यानमा राखेको छ ।

जीडीपी जनवरीदेखि मार्चको अवधिमा वार्षिक १.६ प्रतिशत रह्यो जुन सुरुमा रिपोर्ट गरिएको २ प्रतिशत भन्दा कम हो तर अघिल्लो त्रैमासिकको ०.५ प्रतिशत भन्दा अझै धेरै बढी हो ।

लचिलो उपभोक्ता र एआईमा ठूलो लगानी गरिरहेका व्यवसायहरूले पहिलो त्रैमासिकमा वृद्धिलाई मद्दत गरे र त्यो गति सम्भवतः अप्रिलदेखि जुनसम्मको दोस्रो त्रैमासिकमा पनि जारी रहनेछ । फेडरल रिजर्भ बैंक अफ एटलान्टाले दोस्रो त्रैमासिकको जीडीपी मजबुत ४.३ प्रतिशत रहने अनुमान गरेको छ ।