चिनियाँ कम्पनीलाई एनभिडियाको चिप बेच्न अमेरिकाले दियो स्वीकृति, तर घरेलु उत्पादनमा चीनको जोड

एजेन्सी । सन् २०२२ देखि अमेरिकाले एनभिडियाका सबैभन्दा उन्नत चिपहरू चीनको पहुँचबाट टाढा राख्न प्रयास गरिरहेको छ ।

यसै महिना उसले आफ्नो नीति परिवर्तन गर्दै अलिबाबा, टेन्सेन्ट र बाइटडान्स जस्ता चीनका १० ठूला कम्पनीहरूलाई एच२०० चिप्स बिक्री गर्न अनुमति दियो जसमा प्रत्येक कम्पनीले ७५ हजार युनिटसम्म किन्न पाउने व्यवस्था थियो ।

तर, एउटा पनि चिप्स बिक्री भएको छैन ।

बेइजिङले आफ्ना कम्पनीहरूलाई विदेशी चिप्स नकिन्न र त्यसको सट्टा स्वदेशी उत्पादनमै जोड दिन निर्देशन दियो । चीनको उन्नत एआई चिप बजारमा कम्पनीको हिस्सा, जुन कुनै समय करिब ९५ प्रतिशत थियो, अहिले वास्तवमै शून्यमा झरेको एनभिडियाका प्रमुख कार्यकारीले स्वीकार गरेका छन् ।

यसै हप्ता तिनै प्रमुख कार्यकारी चीनको सबैभन्दा शक्तिशाली कोठाहरूमध्ये एकमा प्रवेश गर्न सहमत भएका छन् ।

जेन्सेन ह्वाङले बेइजिङको चिंग्वा विश्वविद्यालयको स्कूल अफ इकोनोमिक्स एन्ड म्यानेजमेन्टको सल्लाहकार बोर्डमा सामेल हुने निमन्त्रणा स्वीकार गरेका छन् । यो सी चिनपिङले शिक्षा प्राप्त गरेको थलो र चीनको उच्च नेतृत्वका लागि तालिम केन्द्र हो । ६५ सदस्यीय यस बोर्डको अध्यक्षता एप्पलका प्रमुख कार्यकारी टिम कुकले गर्छन् र यसमा टेस्ला, माइक्रोसफ्ट र मेटाका प्रमुख कार्यकारीहरूका साथै जेपी मोर्गन र ब्ल्याकरकका प्रमुखहरू पनि सामेल छन् ।

यी दुई तथ्यहरूलाई सँगै राखेर हेर्नुहोस् । चिप्सले अन्ततः चीनमा प्रवेश पाउने भयो तर चीनले ती किन्ने छैन । प्रमुख कार्यकारी भित्री दरबारमा प्रवेश गर्छन् तर उनले बेच्न अनुमति पाएको सिलिकन (चिप्स) भने नबिकी बसेको छ ।

यो प्रवेश वा स्वीकार्यताको सिद्धान्त र यसको सीमाको एउटा उदाहरण हो जुन एउटै कम्पनी र एउटै महिनाभित्र देखिएको छ । पृथ्वीकै सबैभन्दा उन्नत उत्पादनको मूल्य अब त्यसको डिजाइनको स्वामित्वले निर्धारण गर्दैन, बरु प्रवेशले गर्छ ।

वाशिङटनले सो चिपलाई बजारमा प्रवेश अनुमति दिन्छ कि दिँदैन ? बेइजिङले आफ्ना खरीदकर्ताहरूलाई सो चिप किन्न अनुमति दिन्छ कि दिँदैन ? वा प्रमुख कार्यकारीलाई सो शक्तिशाली कोठामा प्रवेश मिल्छ कि मिल्दैन ? तर, प्रवेशको मूल्य तबसम्म मात्र रहन्छ जबसम्म गेटको वरिपरि अर्को बाटो बन्दैन । चिनियाँ आपूर्तिकर्ताहरूले देशको एआई एक्सिलरेटर सर्भर बजारको करिब ४० प्रतिशत हिस्सा ओगटिसकेका छन् जसको नेतृत्व ह्वावे र डीपसीकले स्वदेशमै निर्मित हार्डवेयरमार्फत गरिरहेका छन् ।

जब गेट अन्ततः खुल्यो, तब प्रवेशको महत्त्व अझै बाँकी छ कि छैन भन्ने मापन सरल थियो । कोही पनि गेटबाट भित्र छिरेनन् ।
यो जोखिम एउटा कम्पनीमा मात्र सीमित छैन । अहिले सेमिकन्डक्टरहरू एसएन्डपी ५०० को करिब १८ प्रतिशत हिस्सा हुन् जुन डट्कम बबलको समयको भन्दा दोब्बर बढी हो ।

दक्षिण कोरियामा सामसङ र एसके हाइनिक्स मात्रै राष्ट्रिय सूचकांकको आधाभन्दा बढी हिस्सा हुन् । तीनवटा ठूला चिप निर्माताहरू एसके हाइनिक्स, सामसङ र ताइवान सेमिकन्डक्टरले सम्पूर्ण उदीयमान बजार सूचकांकको करिब २७ प्रतिशत हिस्सा ओगट्छन् ।

विश्वका लगानीका पोर्टफोलियोहरू अहिले ती कम्पनीहरूमा यसरी केन्द्रित छन् जसको मूल्य कसलाई चिप किन्न, बनाउन र बेच्न अनुमति दिइन्छ भन्ने कुरामा निर्भर गर्छ ।

यही तर्कले दुई दिनअघि नयाँ दिल्लीमा हस्ताक्षर गरिएको भारत–अमेरिका क्रिटिकल मिनरल्स फ्रेमवर्कलाई पनि निर्देशित गर्छ जहाँ दुर्लभ खनिजको पहुँच त्यसको भण्डारको स्वामित्वले नभई प्रशोधन संयन्त्रमा पाउने प्रवेशले तय गर्छ । यही तर्क हर्मुज जलयोजक, ताइवानको हतियार प्रकरण, फेडरल रिजर्भको स्टेबलकोइन र भुक्तानी प्रणाली तथा ७४ वर्ष पुरानो ग्रीन कार्ड मार्ग अन्त्य गर्ने सरकारी ज्ञापनपत्रमा पनि लागू हुन्छ ।

अहिले चिप, खनिज भण्डार, व्यापारिक मार्ग, डलर र व्यक्ति सबैको मूल्य एउटै भेरिएबलले निर्धारण गर्छ ।

त्यो भेरिएबल हो स्वीकार्यता वा प्रवेश । प्रणालीको सबैभन्दा गहिरो प्रश्न अब ‘गेट कसले समातेको छ’ भन्ने होइन, बरु ‘गेटको महत्त्व अझै कति दिनसम्म रहनेछ’ भन्ने हो ।

यो कथा एनभिडियाको मात्र होइन । यो विश्वको सबैभन्दा मूल्यवान उद्योगको स्वामित्वबाट हटेर बजारमा प्रवेशको अनुमतिमा रूपान्तरण भएको र एउटा प्रतिद्वन्द्वीले प्रवेशको लागि अनुरोध गर्न नै छोडिदिएको क्षणको कथा हो ।

यो ढाँचा संरचनात्मक हो, कुनै आरोप होइन ।