हर्मुज संकटले अमेरिकी साम्राज्यको अन्त्य गर्ला ?

एजेन्सी । हर्मुज जलयोजकको वर्तमान संकट सन् १९५६ को स्वेज संकटसँग मिल्दोजुल्दो देखिँदै गएको छ । त्यस क्षणमा बेलायती साम्राज्यले आफ्नो शक्तिशाली सेना हुँदाहुँदै पनि विश्वव्यापी प्रभुत्व कायम राख्न नसकेको विश्वले महसुस गर्यो ।

सन् १९५६ मा गमाल अब्देल नासिरले स्वेज नहरको राष्ट्रियकरण गरेपछि बेलायत, फ्रान्स र इजरायलले इजिप्टमाथि आक्रमण गरे । बेलायतसँग अझै पनि ठूलो सैन्य शक्ति थियो तर त्यस संकटले एउटा कठोर वास्तविकतालाई उजागर गर्यो । त्यो के भने साम्राज्यवादी नियन्त्रण कायम राख्न बेलायतसँग पर्याप्त आर्थिक शक्ति, राजनीतिक प्रभाव र अन्तर्राष्ट्रिय समर्थनको अभाव थियो । स्वेज संकटले विश्वव्यापी शक्तिका रूपमा बेलायतको अपरिवर्तनीय पतनको सुरुवात गर्यो ।

आज अमेरिकाले पर्सियाली खाडीमा यस्तै परीक्षाको सामना गरिरहेको छ ।

हर्मुज जलयोजक विश्वको सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण समुद्री व्यापारिक नाकामध्ये एक हो जसले विश्वव्यापी तेल र एलएनजी ढुवानीको ठूलो हिस्सा ओगटेको छ । त्यहाँ हुने सामान्य अवरोधले पनि ऊर्जा बजारलाई हल्लाएको छ, तेलको मूल्य बढाएको छ, ढुवानी मार्गहरू अवरुद्ध पारेको छ र विश्वव्यापी अर्थतन्त्र कति नाजुक छ भन्ने कुरालाई उजागर गरेको छ ।

आफ्नो अतुलनीय सैन्य खर्च र विदेशी सैन्य आधारहरूको नेटवर्क हुँदाहुँदै पनि अमेरिकाले यस जलमार्गलाई पूर्ण रूपमा सुरक्षित राख्न वा इरानविरुद्ध पूर्ण रूपमा एकताबद्ध गठबन्धन बनाउन संघर्ष गरिरहेको छ ।

धेरै परम्परागत सहयोगीहरूले प्रत्यक्ष संलग्नताका बारेमा हिचकिचाहट देखाएका छन् । यसले पश्चिमी गुटभित्रै दरारहरू उजागर गरेको छ ।

अमेरिकाको खाडी रणनीतिका लामो समयदेखिका स्तम्भका रूपमा रहेको साउदी अरब र यूएई अब टकरावभन्दा इरानसँगको कूटनीतिक संलग्नता र तनाव कम गर्ने पक्षमा देखिएका छन् ।

टर्कीले आफ्नो स्वतन्त्र सन्तुलन रणनीति पछ्याउँदै यस क्षेत्रमा पश्चिमी सैन्य दबाबको बारम्बार कडा आलोचना गरेको छ ।

यसका साथै ग्लोबल साउथका धेरै देशहरूले अमेरिकाको अडानमा स्वतः सहमत हुन अस्वीकार गरेका छन् । चीनले खाडी क्षेत्रमा आर्थिक र कूटनीतिक सम्बन्ध विस्तार जारी राखेको छ । रुसले इरानसँग रणनीतिक सहयोग गहिरो बनाएको छ र ब्रिक्स राष्ट्रहरूले अमेरिकी प्रभुत्वमा कम निर्भर बहुध्रुवीय व्यवस्थाको वकालत बढ्दो रूपमा गरिरहेका छन् ।

शीतयुद्धपछिको एकध्रुवीय युगको विपरीत अमेरिकाले अहिले एउटा खण्डित विश्वव्यापी व्यवस्थाको सामना गरिरहेको छ जहाँ प्रभाव, ऊर्जा मार्ग र शक्ति प्रतिस्पर्धी शक्तिहरू बीच बाँडिएको छ ।

साम्राज्यहरू विरलै अचानक पतन हुन्छन् । धेरैजसो तिनीहरू बिस्तारै कमजोर हुँदै जान्छन् जबसम्म कुनै भूराजनीतिक संकटले तिनीहरूको शक्तिको सीमालाई उजागर गर्दैन ।

बेलायतका लागि त्यो क्षण स्वेज थियो । अमेरिकाका लागि हर्मुज साम्राज्यको चिहान बन्न सक्छ ।