प्रविधि क्षेत्रमा अमेरिकी लगानी नभित्र्याउन चीन सरकारले दियो चेतावनी

एजेन्सी । अमेरिका र चीनबीच व्यापार युद्ध फेरि सुरु भएको छ र यो पूर्ण गतिमा अघि बढिरहेको छ । हालैका साताहरूमा दुईवटा समानान्तर कदमहरू चालिएका छन् जसले अमेरिका–चीन एआई युद्धमा महत्त्वपूर्ण वृद्धिलाई संकेत गर्छ ।

पछिल्लो कदममा चीनको उद्योग नियामकले फेसबुकको माउ कम्पनी मेटालाई चिनियाँ जरा भएको सिंगापुरस्थित एआई कम्पनी मानुसको २ अर्ब डलरको प्राप्ति सम्झौता फिर्ता लिन भनेको छ ।

यसलाई अझ रोचक बनाउने कुरा के हो भने यो सम्झौता रद्द गर्ने प्रस्ताव यसको घोषणा भएको झण्डै चार महिनापछि आएको हो । त्यो डिसेम्बर २०२५ मा घोषणा गरिएको थियो । मानुस एआईमा वैदेशिक लगानी निषेध गर्ने निर्णय देशको ऐन र नियम अनुसार गरिएको चीनको राष्ट्रिय विकास तथा सुधार आयोगले एक विज्ञप्तिमा भनेको छ । संलग्न पक्षहरूलाई प्राप्ति सम्झौता फिर्ता लिन भनिएको यसले थप्यो ।

गत साताको सुरुमा अमेरिकी सरकारले अमेरिकी कृत्रिम बुद्धिमत्ता (एआई) मोडलहरूको शोषण गरिरहेका र मोडेल डिस्टिलेसन भनिने अभ्यासमा संलग्न चीन लगायतका विदेशी प्रविधि कम्पनीहरूमाथि कडा कारबाही गर्ने घोषणा गरेको थियो ।

चीनले आफ्ना प्रमुख प्रविधि कम्पनीहरू र शीर्ष एआई स्टार्टअपहरूलाई सरकारको पूर्व अनुमति बिना अमेरिकी पूँजी स्वीकार गर्नमा प्रतिबन्ध लगाउने योजना बनाएको अहिलेका रिपोर्टहरूले संकेत गर्छन् ।

चिनियाँ नियामकहरूको यो योजना मेटा प्लेटफर्मले चिनियाँ मूलको एआई स्टार्टअप मानुसको विवादास्पद प्राप्तिको विरुद्धमा चीनको बृहत्तर प्रतिक्रियाको हिस्सा भएको बताइएको छ । ब्लुमबर्गको एक रिपोर्ट अनुसार, राष्ट्रिय विकास तथा सुधार आयोग लगायत चिनियाँ एजेन्सीहरूले हालैका साताहरूमा धेरै निजी कम्पनीहरूलाई स्पष्ट रूपमा स्वीकृत नभएसम्म फन्डिङ राउन्डहरूमा अमेरिकी मूलको पुँजी अस्वीकार गर्न भनेका छन् । रिपोर्टले यस मामिलाका जानकार व्यक्तिहरूलाई उद्धृत गरेको छ ।

प्रारम्भिक सार्वजनिक निष्काशन (आईपीओ) को विचार गरिरहेको मुनशट एआई चीनको शक्तिशाली राज्य योजनाकारबाट यस्तो निर्देशन पाउने कम्पनीहरूमध्ये एक भएको बताइएको छ । अर्को चिनियाँ स्टार्टअप स्टेपफनले पनि यस्तै निर्देशन प्राप्त गरेको भनिएको छ । चिनियाँ नियामकहरूले टिकटकको मालिक र देशको सबैभन्दा मूल्यवान स्टार्टअप बाइटडान्स लगायत देशका ठूला प्रविधि कम्पनीहरूका लागि पनि यस्तै प्रतिबन्धहरू लगाउने निर्णय गरेको रिपोर्टले दाबी गरेको छ ।

रिपोर्टले यस कारणको बारेमा खुलाएको छ । अमेरिकी लगानीकर्ताहरूलाई राष्ट्रिय सुरक्षा प्राथमिकतामा रहेका संवेदनशील क्षेत्रहरूमा हिस्सेदारी लिनबाट रोक्नु पछिल्लो प्रतिबन्धको उद्देश्य हो । चिनियाँ संस्थापकहरूले स्थापना गरेका स्टार्टअप र कम्पनीहरूले अन्तर्राष्ट्रिय अवसरहरू खोज्दै गर्दा स्वदेशी प्रविधि विदेशमा चुहावट हुने डर नियामकहरूमा रहेको यी दुई कदमले संकेत गर्छन् ।

मानुसको प्राप्तिपछि धेरै शिक्षाविद्हरूले एक बहुमूल्य सम्पत्ति अमेरिकाको हातमा पुगेको भन्दै आलोचना गरेका थिए । यस सम्झौताले अन्य स्टार्टअपहरूलाई पनि यस्तै गर्न प्रोत्साहन गर्ने धेरैले चिन्ता व्यक्त गरे ।

मानुसलाई चीनको अर्को डीपसीक भनिएको थियो र कम्पनीले यसको एआई एजेन्टले सम्पत्ति किन्न, भिडियो गेमहरू प्रोग्राम गर्न, स्टकहरू विश्लेषण गर्न र यात्रा तालिकाहरू योजना गर्न सक्ने दाबी गरेको थियो ।

डिसेम्बर २०२५ मा मेटाले आफ्नो एआई विकासलाई बढावा दिन मानुस प्राप्त गर्ने घोषणा गरेको थियो । मेटाले यसलाई २ अर्ब डलरमा किनेको थियो । मानुस चीनमा स्थापना भएको थियो तर सन् २०२५ मा कम्पनीले आफ्नो मुख्यालय र मुख्य टोलीलाई सिंगापुरमा सारेको थियो । त्यसपछि मानुसलाई सिंगापुरस्थित बटरफ्लाई इफेक्ट प्राइभेट लिमिटेडले सञ्चालन गरेको थियो ।

मानुसको खरिदलाई स्वागत गर्दै मेटाका मुख्य एआई अधिकारी अलेक्जान्डर वाङले एक्समा मानुसको १०० सदस्यीय टोलीले सिंगापुरमा ठूलो एआई टोली निर्माण गर्ने र अद्भुत एआई उत्पादनहरू बनाउने अमेरिकी प्रविधि दिग्गजको बढ्दो महत्त्वाकांक्षालाई बलियो बनाएको लेखेका थिए ।

डिसेम्बरमा प्राप्तिको घोषणा भएको केही समयपछि चीनको वाणिज्य मन्त्रालयले यो सम्झौता स्थानीय ऐन र नियमहरू अनुरूप छ कि छैन भनेर अनुसन्धान गर्ने बताएको थियो । मार्चमा चीनले यस स्टार्टअपका संस्थापकहरूलाई देश छोड्न रोक लगायो जुन मानुसलाई मेटाले किनेको केही महिनापछिको कुरा थियो ।

फाइनान्सियल टाइम्सको एक रिपोर्ट अनुसार, मानुस सम्झौताको छानबिनले चिनियाँ नेताहरूले एआई जस्ता रणनीतिक क्षेत्रहरूमा विदेशी खरीददारहरूलाई कलिलो बाली बेच्ने कार्यको रूपमा वर्णन गरेको कुरामा बढ्दो चिन्तालाई उजागर गर्छ ।

चीनबाट बाहिर गएर मानुसले आन्तरिक नियमनलाई छलेको र यसले अन्य समूहहरूलाई पनि यस्तै गर्न प्रोत्साहित गर्ने चिन्ता पनि रहेको बताइएको छ ।

मानुसको प्रत्यक्ष वैदेशिक लगानी (एफडीआई) उल्लंघन पनि यसको स्वामित्व परिवर्तन भएपछिको चिनियाँ रिपोर्टिङ नियमहरूसँग सम्बन्धित रहेको भनिएको छ ।