चीनको प्रमुख तेल प्रशोधन केन्द्रमाथि अमेरिकाको प्रतिबन्ध, चौतर्फी प्रभाव पर्ने

एजेन्सी । इरानसँगको सम्बन्धलाई लिएर चीनको सबैभन्दा ठूलो निजी तेल प्रशोधन केन्द्रमध्ये एकमाथि प्रतिबन्ध लगाउने अमेरिकाको डोनल्ड ट्रम्प प्रशासनको कदमले तेल क्षेत्रभन्दा बाहिर पनि प्रभाव पार्नेछ ।

चीन वर्षौंदेखि इरानी कच्चा तेलको सबैभन्दा ठूलो खरिदकर्ता रहँदै आएको छ । इरानको धेरैजसो तेल निजी रिफाइनरहरूमार्फत अप्रत्यक्ष रूपमा चीन पुग्छ र त्यहाँ पेट्रोल, डिजेल र अन्य इन्धनहरूमा प्रशोधन गरिन्छ ।

चिनियाँ भन्सारको आधिकारिक तथ्यांकमा यो व्यापार देखिँदैन । इरानबाट भएको अन्तिम सार्वजनिक रेकर्ड गरिएको ढुवानी धेरै वर्ष पुरानो हो । अमेरिकाको यस निर्णयले पहिले नै दबाबमा रहेको चीनको पेट्रोकेमिकल उद्योगका लागि चुनौतीहरू थप गहिरो बनाउने अपेक्षा गरिएको छ । तर, यसको असर तेल क्षेत्रभन्दा धेरै टाढासम्म पुग्ने सम्भावना छ ।

शुक्रबार अमेरिकी अर्थ मन्त्रालयले हेङ्ली पेट्रोकेमिकल (डालियान) रिफाइनरी कम्पनीलाई आफ्नो प्रतिबन्धको सूचीमा थपेको हो । ब्लुमबर्गको रिपोर्ट अनुसार, चीनको रिफाइनिङ उद्योग विरुद्ध वाशिङटनले चालेको यो अहिलेसम्मकै सबैभन्दा ठूलो कदम हो ।

यसले अमेरिकाका राष्ट्रपति डोनल्ड ट्रम्प र चीनका राष्ट्रपति सी चिनपिङबीच हुन लागेको बहुप्रतीक्षित भेटवार्ताको केही हप्ताअघि मात्र इरानमाथि दबाब बढाउने अमेरिकाको दृढ संकल्पलाई झल्काउँछ ।

अहिलेसम्म अमेरिकाले इरानको तेल राजस्व घटाउन मुख्यतया साना चिनियाँ कम्पनीहरू र केन्द्रहरूमा आफ्नो ध्यान केन्द्रित गरेको थियो । व्यापक आर्थिक र कूटनीतिक परिणामहरूबाट बच्नु त्यसको उद्देश्य थियो ।

हेङ्ली धेरै महत्त्वपूर्ण निशाना हो । यो चीनको सबैभन्दा उन्नत निजी रिफाइनरमध्ये एक हो र यसले देशको उत्तरपूर्वी प्रान्त ल्याओनिङमा ठूलो एकीकृत रिफाइनिङ र पेट्रोकेमिकल परिसर सञ्चालन गर्छ । चीनमा अझै पनि धेरै साना स्वतन्त्र रिफाइनरहरू छन् (जसलाई सामान्यतया टीपट्स भनिन्छ । तर, हेङ्ली जस्ता कम्पनीहरू ठूला औद्योगिक खेलाडीका रूपमा उदाएका छन् ।

चीनको ऊर्जा र औद्योगिक क्षेत्रको विश्लेषण गर्ने जीएल कन्सल्टिङका संस्थापक ल्याओ ना ले ब्लुमबर्गलाई भने, ‘मे महिनामा ट्रम्पको बेइजिङ भ्रमण हुन लागेको सन्दर्भमा यो कदम वाशिङटनले प्रयोग गरेको बार्गेनिङ चिप (मोलतोलको औजार) जस्तै हो किनभने इरान युद्ध र हर्मुज जलयोजकको विषयमा कुनै प्रगति हुन सकेको छैन ।’

अहिले चीनको कुल रिफाइनिङ क्षमताको करिब एक तिहाइ हिस्सा निजी रिफाइनरहरूको छ । यस तथ्यले ऊर्जा सुरक्षालाई उच्च प्राथमिकता दिने देशमा उनीहरूको महत्त्वलाई दर्शाउँछ ।

कोलम्बिया विश्वविद्यालयको सेन्टर अन ग्लोबल इनर्जी पोलिसीकी वरिष्ठ अनुसन्धाता एरिका डाउन्सले यी प्रतिबन्धहरूलाई तनावको स्पष्ट वृद्धिका रूपमा वर्णन गरिन् । हेङ्ली त्यस्तो ठूलो एकीकृत रिफाइनिङ र पेट्रोकेमिकल सञ्चालनको उदाहरण हो जसलाई बेइजिङले सक्रिय रूपमा प्रवर्धन गर्न खोजिरहेको छ भनी उनले उल्लेख गरिन् । उनले यो कम्पनी साउदी अरामकोको ग्राहक भएको कुरा पनि औंल्याइन् ।

आइतबार स्टक एक्सचेन्जमा गरिएको एक फाइलिङमा हेङ्लीले अमेरिकी आरोपहरू निराधार भन्दै अस्वीकार गरेको छ । कम्पनीले इरानी तेल समावेश भएको कुनै पनि व्यवसाय कहिल्यै नगरेको र आफ्ना सबै कच्चा तेल आपूर्तिकर्ताहरूले अमेरिकी प्रतिबन्धको अधीनमा रहेका क्षेत्रहरूबाट तेल नल्याउने कुरा सम्झौतामा सुनिश्चित गर्नुपर्ने प्रावधान रहेको बताएको छ ।

हेङ्लीले आफूसँग हाल तीन महिनाभन्दा बढीको प्रशोधन आवश्यकता पूरा गर्न पर्याप्त कच्चा तेलको भण्डार रहेको पनि बताएको छ । उसले आफ्नो खरिद गतिविधिहरू अप्रभावित रहेको थप्यो । तर, भविष्यमा कच्चा तेल खरिदको भुक्तानी चिनियाँ युआनमा गर्ने कम्पनीको योजना छ ।

पर्सियाली खाडीमा द्वन्द्व सुरु भएदेखि इरानी तेलप्रति वाशिङटनको दृष्टिकोण पटकपटक परिवर्तन भएको छ । सुरुमा तेलको मूल्यमा हुने तीव्र वृद्धि रोक्न अमेरिकाले तेहरानको समुद्री कच्चा तेल निर्यातका लागि केही छुटहरू दिएको थियो । ती छुटहरू पछि समाप्त भए र फेरि लागू गरिएनन् ।

प्रतिबन्धको दायरा विस्तार गरी व्यापारिक साझेदारहरूलाई समेत समेट्दा अब एसिया र त्यसभन्दा बाहिरका आपूर्ति श्रृंखलाहरूमा व्यापक असर पर्ने अपेक्षा गरिएको छ । ब्लुमबर्ग रिपोर्टमा उद्धृत गरिएका जानकार स्रोतहरूका अनुसार, एसियामा हेङ्लीका कम्तीमा दुईवटा पेट्रोकेमिकल ग्राहकहरूले आफ्ना अर्डरहरू रद्द गरिसकेका छन् ।

हेङ्ली चीनको प्युरिफाइड टेरेफ्थ्यालिक एसिडको अग्रणी उत्पादकहरूमध्ये एक हो र पेट्रोकेमिकल्सको विश्वकै ठूलो आपूर्तिकर्तामध्ये एक हो । कपडादेखि खेलौनासम्मका प्लास्टिकजन्य उत्पादनहरूको चीनमा बढ्दो मागले साउदी अरामको र जर्मनीको बास्फ जस्ता ठूला विश्वव्यापी कम्पनीहरूबाट अर्बौं डलरको लगानी आकर्षित गरेको छ ।

हेङ्लीसँग दीर्घकालीन कच्चा तेल आपूर्ति सम्झौता भएको साउदी अरामकोले यसअघि कम्पनीमा अल्पमत हिस्सा खरिद गर्ने सम्भावनाबारे छलफल गरेको थियो । तर, ती छलफलहरू अहिले रोकिएका छन् ।

हेङ्ली डलरमा आधारित भुक्तानी प्रणालीबाट प्रभावकारी रूपमा बाहिरिएपछि पूर्वी एसियाभरका केमिकल, सिन्थेटिक फाइबर र कपडा उत्पादकहरूको सञ्जालले कच्चा पदार्थको आपूर्तिमा तत्काल अवरोध खेप्नुपर्ने हुन सक्छ । यसले चीन, जापान र दक्षिण कोरियाका प्रतिस्पर्धी उत्पादकहरूलाई फाइदा पुर्याउन सक्ने भए पनि मध्यपूर्वमा जारी द्वन्द्वका कारण बढेको मुद्रास्फीतिको दबाबलाई यसले अझ तीव्र बनाउन सक्छ ।

हेङ्लीले दैनिक ४ लाख ब्यारल कच्चा तेल प्रशोधन गर्ने क्षमता राख्छ जसले यसलाई चीनको सबैभन्दा ठूलो निजी रिफाइनरमध्ये एक बनाउँछ । यो शानडोङमा रहेको युलुङ पेट्रोकेमिकल कम्पनी जत्तिकै ठूलो छ जसमाथि रुसी तेल व्यापारमा संलग्न भएको भन्दै गत वर्ष युरोपेली संघले प्रतिबन्ध लगाएको थियो ।

चच्याङ पेट्रोकेमिकल कम्पनी र सङहोङ समूह सहित यी चार कम्पनीहरूलाई चीनको मेगा निजी रिफाइनरका रूपमा चिनिन्छ र सामूहिक रूपमा उनीहरूले देशको कुल रिफाइनिङ क्षमताको करिब १० प्रतिशत हिस्सा ओगट्छन् ।