अमेरिकाले हर्मुज नाकाबन्दी गर्न ल्यायो १६ वटा युद्धपोत

एजेन्सी । अमेरिकाले इरानी बन्दरगाह र हर्मुज जलयोजकका ढुवानी मार्गहरूलाई लक्षित गर्दै औपचारिक रूपमा जलसैनिक नाकाबन्दी सुरु गरेको छ ।

यस कदमको घोषणा गर्दै अमेरिकाका राष्ट्रपति डोनल्ड ट्रम्पले इरानी नियन्त्रित जलक्षेत्रमा प्रवेश गर्न वा बाहिर निस्कन खोज्ने जुनसुकै र सबै जहाजहरूलाई अमेरिकी सेनाले नाकाबन्दी गर्ने बताएका छन् ।

नाकाबन्दी सोमबारदेखि लागू भएको छ र अमेरिकी सेन्ट्रल कमान्डले इरानी बन्दरगाहसँग सम्बन्धित जहाजहरूलाई रोक्न, खानतलासी गर्न र सम्भव भएसम्म मार्ग परिवर्तन गर्न सकिने पुष्टि गरेको छ ।

गैर–इरानी गन्तव्यहरूबीच यात्रा गर्ने जहाजहरूलाई प्राविधिक रूपमा जान अनुमति दिइएको भए पनि भारी सैन्य उपस्थितिले यस साँघुरो करिडोरको आवतजावतमा अवरोध पुर्याइसकेको छ र अपरेशन सुरु भएलगत्तै केही ट्यांकरहरू फिर्ता भएका छन् ।

अमेरिकी जलसेनाले यस क्षेत्रमा एक शक्तिशाली समुद्री उपस्थिति भेला गरेको छ जसमा सेन्ट्रल कमान्ड अन्तर्गत कम्तीमा १५ वटा युद्धपोतहरू तैनाथ गरिएका छन् । यसमा विमानवाहक जहाज यूएसएस अब्राहम लिंकन र गाइडेड–मिसाइल विध्वंसकहरूको फ्लीट समावेश छ जसमध्ये धेरै अर्ले बर्क–क्लासका हुन् । त्यसलाई अमेरिकी सतह जलसैनिक शक्तिको मेरुदण्ड मानिन्छ ।

यी विध्वंसकहरूले नाकाबन्दी लागू गर्न केन्द्रीय भूमिका खेल्ने अपेक्षा गरिएको छ । बहुमुखी प्रतिभाका लागि डिजाइन गरिएका यी जहाजहरूले गति, लुक्न सक्ने क्षमता र मारक क्षमतालाई जोड्छन् र हावा, समुद्र तथा सतहमुनिका खतराहरूलाई सामना गर्न सक्षम उन्नत मिसाइल प्रणालीहरू बोकेका छन् ।

हर्मुज जलयोजकमा तिनीहरूको मिसनमा जहाजहरूलाई रोक्ने, निरीक्षण गर्ने र इरानी प्रतिशोधलाई निरुत्साहित गर्ने कार्यहरू समावेश हुने अपेक्षा गरिएको छ ।

नाकाबन्दीले इरानी बन्दरगाहमा प्रवेश गर्ने वा बाहिरिने जहाजहरूलाई लक्षित गर्ने अमेरिकी अधिकारीहरूले संकेत गरेका छन् जबकि गैर–इरानी गन्तव्यहरू बीचको पारवहनलाई अनुमति दिइनेछ । व्यवहारमा, यसको अर्थ जहाजहरूलाई रोक्न सकिन्छ, खानतलासी गर्न सकिन्छ र या त जान अनुमति दिइनेछ वा फिर्ता पठाइनेछ ।

यद्यपि, यस्तो नाकाबन्दी लागू गर्नु सीधा कुरा भने होइन । अमेरिकी फ्लीट एक विशाल सञ्चालन क्षेत्रमा फैलिएको छ र जलयोजकको साँघुरो घेरामा युद्धपोतहरू र अन्य सैन्य सामग्रीहरू पुनः तैनाथ गर्नुले व्यवस्थापकीय चुनौतीहरू खडा गर्छ ।

युद्धपोतहरू स्वेज नहर भएर जानुपर्ने वा अफ्रिका वरिपरि यात्रा गर्नुपर्ने हुन सक्छ जसले द्रुत तैनाथीलाई जटिल बनाउँछ ।
मुख्य चुनौती हर्मुज जलयोजक भएर हुने व्यापारको ठूलो स्तर हो । त्यो शान्तिको समयमा विश्वव्यापी तेल व्यापारको करिब २० प्रतिशत प्रवाह हुने एक चोकपोइन्ट हो ।

रोयल युनाइटेड सर्भिसेज इन्स्टिच्युटका रक्षा विश्लेषक सिद्धार्थ कौशलका अनुसार, कुनै पनि नाकाबन्दी लागू गर्न पर्याप्त जलसैनिक उपस्थितिको आवश्यकता पर्छ । धेरै कुरा सुरुवाती चरणमा निर्भर हुनेछ । कति जहाजहरू रोकिन्छन् र अरूलाई यो घेरा तोड्ने प्रयास गर्नबाट रोक्न सकिन्छ कि सकिँदैन भन्ने कुराले प्रभाव पार्नेछ ।

समाचार एजेन्सी एपीसँग कुरा गर्दै जर्जटाउन विश्वविद्यालयका टोड हन्ट्लीले तर्क गरेअनुसार, कुनै पनि नाकाबन्दी निष्पक्ष हुनुपर्छ, नाविकहरूलाई उचित रूपमा सूचित गरिनुपर्दछ र यसले कानुनी रूपमा नागरिकहरूलाई भोकै मार्ने उद्देश्य राख्न सक्दैन ।

अन्तर्राष्ट्रिय कानुन अन्तर्गत मानवीय सहायताका सामग्रीहरूको ढुवानीलाई अनुमति दिनु पर्ने पनि हुन सक्छ ।

व्यापारी जहाजहरूले अमेरिकी युद्धपोतहरूको सामना गर्दा नियम पालना गर्ने सम्भावना भए पनि विशेषज्ञहरू नाकाबन्दी आफैँमा विरलै निर्णायक हुने बताउँछन् । तिनीहरूले व्यापारमा अवरोध गर्न र लागत बढाउन सक्छन् तर इरानलाई आर्थिक रूपमा पूर्ण रूपमा एक्लो पार्न सक्दैनन् । विशेषगरी चीन, रुस र क्षेत्रीय मार्गहरूसँगको यसको सम्बन्धलाई हेर्दा यो भन्न सकिन्छ ।

इरानले प्रयोग गर्न सक्ने समुद्री सुरुङ, तीव्र आक्रमण गर्ने क्राफ्ट र मिसाइलहरू लगायतका कारण तनाव बढ्ने जोखिम पनि छ । त्यसले विश्वव्यापी ढुवानीलाई थप अस्थिर बनाउन सक्छ ।

यो नाकाबन्दी सैन्य हतियार जत्तिकै आर्थिक हतियार पनि हो । इरानको तेल निर्यात गर्ने क्षमतालाई सीमित गरेर वाशिङटनले तेहरानको प्राथमिक राजस्व स्रोतलाई ठप्प पार्न र विशेषगरी यसको आणविक कार्यक्रममा सम्झौता गर्न बाध्य पार्ने आशा राखेको छ । ट्रम्पले बारम्बार इरानसँग आणविक हतियार हुनेछैन भन्दै अडान लिएका छन् । त्यसले यो नाकाबन्दी तेहरानलाई पुनः वार्ताको टेबुलमा फर्काउनका लागि हो भन्ने संकेत गर्छ ।

यस रणनीतिले द्वन्द्वलाई कायम राख्ने इरानको दीर्घकालीन क्षमतालाई कमजोर बनाउन सक्ने विश्लेषकहरू बताउँछन् । तैपनि जोखिमहरू उल्लेखनीय छन् ।

इरानले समुद्री सुरुङ, ड्रोन र मिसाइल आक्रमणहरू प्रयोग गरेर ढुवानीमा अवरोध पुर्याउने आफ्नो क्षमता देखाइसकेको छ र तनाव अझ बढेमा यस क्षेत्रको कुनै पनि बन्दरगाह सुरक्षित नहुने चेतावनी दिएको छ ।

यसको प्रभाव विश्व बजारमा देखिइसकेको छ । अनिश्चितताका बीच तेलको मूल्य आकासिएको छ र जलयोजकबाट हुने ढुवानी परिमाणमा ठूलो गिरावट आएको छ ।

द्वन्द्वअघि दैनिक करिब १५० जहाजहरू यस मार्गबाट पार हुन्थे । अहिले यो संख्या निकै कम भएको छ र धेरै अपरेटरहरू यस मार्गबाट यात्रा गर्ने जोखिम उठाउन चाहँदैनन् ।

गैर–इरानी व्यापारका लागि सामुद्रिक आवागमनको स्वतन्त्रता सुरक्षित गरिने वाशिङटनको आश्वासनका बावजुद नाकाबन्दी कत्तिको प्रभावकारी रूपमा लागू गर्न सकिन्छ र यसले उल्टो परिणाम निम्त्याउन सक्छ कि भन्नेमा शंका कायमै छ ।

ढुवानी कम्पनीहरूले एआईएस स्पुफिङ जस्ता रणनीतिहरू औंल्याएका छन् जहाँ जहाजहरूले आफ्नो पहिचान लुकाउँछन् । यसले नाकाबन्दी कार्यान्वयनलाई अझ जटिल बनाउँछ ।

इरानले भने यसको कडा जवाफ दिएको छ । अधिकारीहरूले नाकाबन्दीलाई उत्तेजक भन्दै खारेज गरेका छन् र कुनै पनि प्रकारको तनावको सोही रूपमा सामना गरिने चेतावनी दिएका छन् ।