हर्मुज जलयोजकलाई किन नाकाबन्दी गर्दैछन् ट्रम्प ?

एजेन्सी । राष्ट्रपति डोनल्ड ट्रम्पले हर्मुज जलयोजक बन्द गर्ने धम्की दिइरहेका छन् ।

त्यो एक महत्त्वपूर्ण जलमार्ग हो । ट्रम्पले बारम्बार इरानलाई यो जलमार्ग बिना सर्त पुनः खोल्नुपर्ने बताउँदै आएका छन् ।

‘तत्काल लागू हुने गरी विश्वकै उत्कृष्ट अमेरिकाको जलसेनाले हर्मुज जलयोजकमा प्रवेश गर्न वा बाहिरिन खोज्ने कुनै पनि र सबै जहाजहरूलाई नाकाबन्दी गर्ने प्रक्रिया सुरु गर्नेछ,’ ट्रम्पले आइतबार बिहान ट्रुथ सोसलमा पोस्ट गरे ।

‘कुनै न कुनै विन्दुमा हामी सबैलाई भित्र जान दिइने र सबैलाई बाहिर जान दिइने अवस्थामा पुग्नेछौं तर इरानले त्यसो हुन दिएको छैन ।’

तेल ट्यांकरहरूको आवतजावतका लागि जलयोजक बन्द गर्ने इरानको निर्णयले मध्यपूर्वको कच्चा तेलमा निर्भर रहेका केही देशहरूलाई गम्भीर आर्थिक क्षति पुर्याएको छ र यसले अमेरिका लगायत विश्वभरि तेलको मूल्यमा वृद्धि ल्याएको छ ।

त्यसोभए ट्रम्प किन त्यही जलयोजकलाई नाकाबन्दी गर्न चाहन्छन् जसलाई उनी पुनः खोल्न चाहन्थे ?

प्राविधिक रूपमा यो जलयोजक बन्द छैन । इरानले प्रति जहाज २० लाख डलरसम्मको महसुल लिएर बिस्तारै केही ट्यांकरहरूलाई जान दिइरहेको छ । र, महत्वपूर्ण कुरा के छ भने इरानले युद्धभरि आफ्नो तेल यस क्षेत्रबाट भित्र–बाहिर गर्न दिइरहेको छ ।

तथ्यांक र विश्लेषण फर्म केप्लरका अनुसार, इरानले मार्च महिनासम्म दैनिक औसत १८.५ लाख ब्यारल कच्चा तेल निर्यात गर्न सफल भएको थियो जुन अघिल्लो तीन महिनाको तुलनामा दैनिक करिब १ लाख ब्यारल बढी हो ।

जलयोजक बन्द गरेर ट्रम्पले इरान सरकार र सैन्य परिचालनका लागि लगानीको प्रमुख स्रोत काट्न सक्छन् ।

यो एउटा यस्तो कदम हो जुन प्रशासनले अहिलेसम्म चाल्न चाहेको थिएन । जलयोजकमा नाकाबन्दी गर्दा विश्वभरि तेलको मूल्य ह्वात्तै बढ्नेछ ।

त्यसैकारण अमेरिकी जलसेनाले इरानी ट्यांकरहरूलाई यस क्षेत्रबाट जान अनुमति दिएको छ । अहिले यस क्षेत्रबाट बाहिरिने कुनै पनि तेलले मूल्यलाई कम्तीमा केही हदसम्म नियन्त्रणमा राख्न मद्दत गर्छ ।

वास्तवमा अमेरिकाले मार्चमा इरानलाई ट्यांकरहरूमा थन्किएर रहेको तेल बिक्री गर्न अस्थायी अनुमति दिएको थियो ।

अमेरिकाले दशकौंदेखि इरानी तेलमा पटक–पटक प्रतिबन्ध लगाउँदै आएको छ र सन् २०१८ मा इरान आणविक सम्झौता त्याग गरेपछि ट्रम्प प्रशासनले त्यस देशको कच्चा तेलको बिक्रीमा रोक लगाएको थियो ।

अमेरिकी ऊर्जा सूचना प्रशासनका अनुसार, गत महिना प्रतिबन्ध हटाउने ट्रम्पको निर्णयले ठूलो मात्रामा कच्चा तेल बजारमा ल्यायोः १४ करोड ब्यारल बराबर जुन झन्डै डेढ दिनको सम्पूर्ण विश्वको तेल माग पूरा गर्न पर्याप्त छ ।

तर, प्रतिबन्धमा दिइएको एक महिने अस्थायी छुटको छवि नकारात्मक थियो । उक्त अनुमतिले इरानलाई अमेरिका र उसका सहयोगीहरू विरुद्धको युद्धमा लगानी गर्न प्रतिबन्धित तेल बेच्न अनुमति दियो ।

र इरानले आफ्नो तेल अन्तर्राष्ट्रिय बेन्चमार्क ब्रेन्ट क्रुडको मूल्य भन्दा केही डलर बढीमा बेचेर मनग्गे नाफा कमाइरहेको थियो ।

इन्धनको बढ्दो मूल्यप्रतिको आक्रोशले ट्रम्प प्रशासनलाई युद्ध टुंग्याउन दबाब दियो र करोडौं ब्यारल तेल बजारमा छोड्नाले सम्भवतः यसलाई केही समय राहत मिल्यो । इरानले जसरी पनि तेल बेचिरहेको हुनाले प्रतिबन्ध हटाउँदा तेलको बिक्री केवल चीन (इरानको सबैभन्दा ठूलो ग्राहक) मा मात्र सीमित नभई पश्चिमी देशहरूका लागि पनि खुला भयो ।

प्रशासनले युद्ध लडिरहँदा तेलको मूल्य नियन्त्रणमा राख्न सकिने हरेक उपायहरू खोज्ने प्रयास गरेको छ । यसले विश्वभरि आपतकालीन तेल भण्डारहरूको ऐतिहासिक निकासाका लागि समन्वय गर्यो र ट्रम्प प्रशासनले गत महिना करोडौं ब्यारल रुसी तेलमाथिको प्रतिबन्ध पनि हटाएको थियो ।

अब ट्रम्पले युद्ध अन्त्य गर्न इरानमाथि अधिकतम दबाब दिनका लागि तेल र ग्यासको मूल्य अझ उच्च हुने जोखिम मोलिरहेका छन् ।