अमेरिकालाइ गिज्याएर कसले बनाउँदैछ लेगो भिडियो ?

एजेन्सी । पहिलो नजरमा हेर्दा यी कुनै लेगो चलचित्रका दृश्यहरू जस्तै देखिन्छन् यद्यपि यी बढी जीवन्त र तीव्र गतिका छन् ।

तर, लेगोको पहिचानसँग मिल्दाजुल्दा यी भाइरल एआई भिडियोहरूमा मर्दै गरेका बालबालिका, लडाकु विमान र अमेरिकी राष्ट्रपति डोनल्ड ट्रम्प देखाइएका छन् । र यी वास्तवमा इरान समर्थक प्रचारसामग्री हुन् ।

बीबीसीको नयाँ पडकास्ट टप कमेन्टका लागि हामीले यी क्लिपहरू बनाउने मुख्य एकाउन्टहरूमध्ये एक एक्सप्लोसिभ मिडियाका प्रतिनिधिसँग कुरा गर्यौं । उनले हामीलाई आफूलाई मिस्टर एक्सप्लोसिभ भनेर सम्बोधन गर्न चाहेको बताए ।

उनी एक चतुर सोसल मिडिया अपरेटर हुन् जसले सुरुमा इरानी सरकारका लागि काम गरिरहेको कुरा अस्वीकार गर्छन् । यसअघिका अन्तर्वार्ताहरूमा उक्त संस्थाले आफू पूर्ण रूपमा स्वतन्त्र रहेको बताएको थियो ।

तर थप प्रश्न गरेपछि मिस्टर एक्सप्लोसिभले इरानी शासन आफ्नो एक ग्राहक भएको कुरा स्वीकार गरे । उनले यसअघि सार्वजनिक रूपमा कहिल्यै यसको पुष्टि गरेका थिएनन् ।

यी भिडियोहरूको मुख्य सन्देश भनेको इरानले अमेरिकालाई सर्वशक्तिमान विश्वव्यापी दमनकारीको रूपमा हेर्छ र त्यसको प्रतिरोध गरिरहेको छ भन्ने हो ।

यी क्लिपहरू भड्किला छन् र पटक्कै सूक्ष्म छैनन् । तैपनि मानिसहरूले यसलाई व्यापक रूपमा सेयर र कमेन्ट गर्न भने छोडेका छैनन् ।

एउटा भिडियोमा डोनल्ड ट्रम्प एप्स्टीन फाइलका कागजातहरूको भुमरीमा खसिरहेको देखाइएको छ भने र्याप गीतमा गोप्य कुराहरू बाहिरिँदैछन्, दबाब बढ्दैछ भनिएको सुनिन्छ ।

अर्को भिडियोमा जर्ज फ्लोयड एक प्रहरीको जुत्तामुनि थिचिएको देख्न सकिन्छ । त्यसमा ‘तपाईंको प्रणालीले अन्याय गरेका सबैका लागि इरान यहाँ उभिएको छ’ भन्ने आवाज सुनिन्छ ।

प्रचारप्रसार विशेषज्ञ डा एम्मा ब्रायन्टका अनुसार, गत वर्ष एक प्राज्ञिक लेखमा ‘एआई स्लोप’को शब्द खेलका रूपमा प्रयोग गरिएको स्लोपागान्डा शब्द यो अत्यधिक परिष्कृत सामग्री कति शक्तिशाली छ भन्ने कुरा बुझाउन निकै कमजोर छ ।

युद्धको क्रममा एआईद्वारा निर्मित यस्ता प्रचार सामग्रीहरू करोडौंपटक हेरिएको अनुमान गरिएको छ ।

मिस्टर एक्सप्लोसिभसँगको हाम्रो भिडियो कलमा उनी छायामा देखिन्छन् र उनको वरपर इरानी झण्डाका रङहरू रातो र हरियो प्रकाश छ । उनको टेबुलमा योद्धा हुसेन इब्न अलीसँग सम्बन्धित हरियो प्वाँख भएको एउटा टोप छ जो उनका धेरै भिडियोहरूमा देखाइन्छन् ।

उनका अनुसार, एक्सप्लोसिभ मिडियामा उनको टोलीमा १० जना भन्दा कम व्यक्तिहरू छन् जसले लेगो–शैलीका ग्राफिक्स प्रयोग गर्छन् किनभने यो एक विश्वव्यापी भाषा हो । एक्समा रहेका इरानी र रुसी राज्य–नियन्त्रित सञ्चारमाध्यमका एकाउन्टहरूले यी भिडियोहरू नियमित रूपमा आफ्ना लाखौं फलोअर्समाझ सेयर गर्छन् ।

हामीले मिस्टर एक्सप्लोसिभलाई सोध्यौं– उनका भिडियोहरूमा किन एप्स्टीन फाइलहरूलाई यति धेरै महत्त्व दिइन्छ ?

उनले सत्य र स्वतन्त्रता खोजिरहेका दर्शकहरूलाई इरान र नरभक्षीसँग सम्बन्ध रहेका ती मानिसबीचको मुठभेड देखाउनका लागि त्यसो गरेको बताए ।

यो एप्स्टीन फाइलले ट्रम्प प्रशासनलाई नरभक्षीसँग जोड्छ भन्ने एउटा सिद्धान्तको सन्दर्भ हो जसको लागि कुनै विश्वसनीय प्रमाण छैन ।

भिडियोहरूमा धेरै तथ्यगत त्रुटिहरू पनि छन् । त्यसैले हामीले मिस्टर एक्सप्लोसिभलाई त्यसबारे सोध्यौं ।

एउटा क्लिपमा इरानी सेनाले खसालिएको अमेरिकी लडाकु विमानका पाइलटलाई नियन्त्रणमा लिएको देखाइएको छ । अमेरिकी अधिकारीहरूले भने ती पाइलट (जसको विमान खसालिएपछि इरानको विकट हिमाली क्षेत्रमा फसेका थिए) लाई अप्रिल ४ मा अमेरिकी विशेष सेनाले उद्धार गरेको पुष्टि गरेका छन् ।

मिस्टर एक्सप्लोसिभ यसलाई स्वीकार गर्दैनन् र भन्छन्ः ‘सम्भवतः त्यहाँ कुनै पाइलट हराएको थिएन र कुनै उद्धार अभियान पनि थिएन । तिनीहरूको मुख्य लक्ष्य इरानबाट युरेनियम चोर्नु थियो ।’

हामीले अमेरिकी अधिकारीहरूको भनाइ उद्धृत गर्दै ती पाइलटको अहिले कुवेतमा उपचार भइरहेको कुरा बताएपछि उनले दाबी गरे, ‘ट्रम्पले भनेका कुराहरूमध्ये १३ प्रतिशत मात्र तथ्यमा आधारित हुन्छन् ।’

एक्सप्लोसिभ मिडियाको पाइलट सम्बन्धी भिडियोले अंग्रेजी बोल्ने दर्शकहरूमाझ यो वैकल्पिक भाष्य फैलाउन सफल भएको छ ।

अमेरिकामा रहेकी एक टिकटक इन्फ्लुएन्सरले आफ्ना दर्शकहरूलाई लेगो भिडियोहरू अहिलेसम्म अचम्मलाग्दो रूपमा सही देखिएका छन् भनिन् । ‘उनीहरूले भर्खरैको अमेरिकी पाइलट मिसनको बारेमा जानकारी दिए जुन उद्धार मिसन नभई युरेनियमका लागि गरिएको विशेष अपरेसन थियो ।’

ब्रायन्टका अनुसार, एआईले इरान र अन्यलाई पहिलेको तुलनामा अझ प्रभावकारी रूपमा पश्चिमी दर्शकहरूसँग सीधा संवाद गर्न सक्षम बनाएको छ । उनीहरूले मुख्यतया पश्चिमी डेटामा प्रशिक्षित उपकरणहरू प्रयोग गरिरहेका छन् जसले गर्दा सांस्कृतिक रूपमा उपयुक्त सामग्री बनाउन सजिलो भएको छ ।

‘विगतमा पश्चिमलाई निशाना बनाउन चाहने अधिनायकवादी देशहरूमा यही कुराको कमी थियो,’ उनी भन्छिन् ।
नटिंगम ट्रेन्ट युनिभर्सिटीकी साइबर युद्ध विशेषज्ञ डा टिन मुन्क इरानको यो रणनीतिलाई ‘रक्षात्मक मेमेटिक वारफेयर’ का रूपमा चित्रण गर्छिन् । त्यसलाई सर्जकहरू अमेरिकी प्रचारको सामना गर्न आवश्यक ठान्छन् ।

फेब्रुअरीमा युद्ध सुरु भएदेखि अमेरिकी–इजरायली सैन्य कारबाहीले इरानमा विनाश निम्त्याएको छ । एक्सप्लोसिभ मिडियाका भिडियोहरू पहिलोपटक सन् २०२५ को सुरुतिर देखिएका थिए । तर, अमेरिका–इरान युद्धपछि यिनको लोकप्रियता निकै बढेको छ ।

लेगो–शैलीका क्लिपहरू झन् विस्तृत हुँदै गइरहेका छन् । तिनमा पावर स्टेशनहरू, एयरपोर्टहरू र औद्योगिक क्षेत्रहरू इरानी क्षेप्यास्त्रहरूद्वारा पूर्ण रूपमा नष्ट भएको देखाइन्छ ।

वास्तविकतामा भने धेरैजसो ठाउँमा सीमित क्षति मात्र पुगेको छ ।

यी भिडियोहरू प्रायः रियल टाइममा बनाइन्छन् र युद्धका ठूला घटनाहरू हुनेबित्तिकै सार्वजनिक हुन्छन् । युद्धविराम सम्झौताको बारेमा एउटा भिडियो त कुनै आधिकारिक घोषणा हुनुभन्दा अगाडि नै सार्वजनिक गरिएको थियो ।

ती देशका अधिकारीहरूका अनुसार, इरान, लेबनन र अन्य मध्यपूर्वी देशहरूमा हजारौं मानिस मारिएका छन् । वर्तमान द्वन्द्व फेब्रुअरीमा अमेरिका र इजरायलले इरानमा आक्रमण गरेपछि सुरु भएको हो ।

हाम्रो कुराकानीका क्रममा केही विवादपछि मिस्टर एक्सप्लोसिभले इरानी सरकार वास्तवमै उनको कम्पनीको ग्राहक भएको स्वीकार गरे । यसअघिका इन्स्टाग्राम सन्देशहरूमा उनले हामीलाई आफ्नो काम इरानी अधिकारीहरूले प्रत्यक्ष रूपमा दिएका धेरै परियोजनाहरूको हिस्सा भएको बताएका थिए ।

यस वर्ष युद्ध सुरु हुनुभन्दा अघि शासनको दमनमा हजारौं प्रदर्शनकारीहरू मारिएका थिए । अमेरिकामा आधारित ह्युमन राइट्स एक्टिभिस्ट न्यूज एजेन्सीले कम्तीमा ७ हजार सर्वसाधारणको मृत्यु भएको रिपोर्ट गरेको छ ।

तर, मिस्टर एक्सप्लोसिभले सरकारसँगको आफ्नो टोलीको सम्बन्धको बचाउ गर्दै मातृभूमिका लागि काम गर्नु सम्मानको कुरा भएको बताए । उनले हालैका जनप्रदर्शनहरूलाई राष्ट्रपति ट्रम्पद्वारा आर्थिक सहयोग प्राप्त कू भन्दै खारेज गरे ।

मिस्टर एक्सप्लोसिभले आफ्ना भिडियोहरूले यहूदी विरोधी भाव प्रयोग गरेको आरोपलाई पनि अस्वीकार गरे । ‘हाम्रा भिडियोहरू यहूदी विरोधी छैनन् । हाम्रा भिडियोहरू जायोनिस्ट विरोधी हुन्,’ उनले भने । इजरायलका प्रधानमन्त्री बेन्जामिन नेतन्याहूले रगत पिउँदै गरेको चित्रणको बचाउ गर्दै उनले त्यस्ता चित्रहरूले उनले गरेका अत्याचारहरूलाई उजागर गर्ने बताए ।

धेरैजसो इरानीहरू राष्ट्रव्यापी इन्टरनेट बन्दका कारण इन्टरनेट प्रयोग गर्न असमर्थ छन् । मिस्टर एक्सप्लोसिभले आफूले इरानी सरकारले दिएको पत्रकार इन्टरनेट प्रयोग गरेर बीबीसीसँग सम्पर्क गर्न सकेको दाबी गरे । प्रेस स्वतन्त्रताका मामिलामा इरान लगातार विश्वकै सबैभन्दा दमनकारी देशहरूमध्ये एकमा पर्दै आएको छ ।

विज्ञहरूका अनुसार, यी परिष्कृत एआई–निर्मित क्लिपहरू इन्टरनेट कूटनीतिको एक शक्तिशाली रूप हुन सक्छन् जुन अब सधैंका लागि रहनेछ ।

सोसल मिडिया प्लेटफर्महरूले लेगो–शैलीका भिडियोहरू भएका एकाउन्टहरू बन्द गरिरहेका छन् तर नयाँ एकाउन्टहरू उत्तिकै छिटो खुल्ने गरेका छन् ।

मुन्कका अनुसार, यो एक प्रकारको फुर्तिलो र आक्रामक इन्टरनेट कूटनीति हो जुन भविष्यमा पनि रहिरहने देखिन्छ ।

मुख्य कुरा, उनी थप्छिन्, यसले ‘बिचौलिया, प्रेस र सञ्चारमाध्यमलाई हटाएर सिधै मिमहरू परिचालन गरिरहेको छ ।

‘यहाँ परम्परागत कूटनीति छैन । र यसले के भइरहेको छ भन्ने हाम्रो बुझाइलाई धमिलो बनाउँछ । तर, यसले गलत व्याख्या र युद्ध बढ्ने जोखिम पनि बढाउँछ ।’

‘त्यसैले हामी एक प्रकारको अन्योलको अवस्थामा छौं ।’