एजेन्सी । पाकिस्तानमा अमेरिका र इरानबीच वार्ता हुँदा हर्मुज जलयोजकको बन्ददेखि लेबननमा भइरहेको आक्रमणसम्मका धेरै कुराहरू अझै अनिश्चित छन् ।
तर, अमेरिकाका युरोपेली सहयोगीहरूका लागि यो इरान संकटअघिको समय र पछिको समयमा विभाजित हुनेछ किनकि ट्रान्सएट्लान्टिक (अमेरिका–युरोप) सम्बन्ध अहिले नयाँ संकटमा फसेको स्पष्ट हुँदै गएको छ ।
डोनल्ड ट्रम्पको प्रशासनले बेलायतका कीर स्टार्मर र फ्रान्सका इमानुएल म्याक्रों जस्ता नेताहरूलाई बलिको बोको बनाउने निर्णय गरेको छ ।
सैन्य क्षति र पूर्वाधार विनाशका बावजुद अमेरिका रणनीतिक रूपमा कमजोर भएको र इरान शक्तिशाली बनेको भन्ने धारणालाई अन्यत्र मोड्नु यसको उद्देश्य हो ।
अमेरिकाका राष्ट्रपतिले सामाजिक सञ्जालमा लेखेका छन्, ‘हामीलाई खाँचो पर्दा नेटो त्यहाँ थिएन ।’ उनले आफूलाई सहयोग नगर्ने ठानिएका युरोपेली राष्ट्रहरूमा रहेका अमेरिकी सैन्य आधार शिविरहरू बन्द गर्ने विचार गरिरहेको बताइएको छ ।
इटलीका राष्ट्रपति सर्जियो मातारेला र जर्मनीका चान्सलर फ्रेडरिक मर्ज यो गठबन्धन अपरिहार्य रहेको भन्दै चर्को विरोध गरिरहेका छन् । तर, युरोपेली महादेशमा केही कुरा स्थायी रूपमा बिग्रिसकेको छ ।
युद्धको समयमा धेरै देशहरूले अमेरिकी सेनालाई युरोपेली सैन्य आधारहरू प्रयोग गर्न अनुमति नदिनुले सम्बन्धमा थप दरार पैदा गरेको छ । ह्वाइट हाउसको ग्रीनल्यान्ड प्रतिको आक्रामक व्यवहार, भ्लादिमिर पुटिनसँगको सामीप्य र युरोपका उग्र–दक्षिणपन्थी राजनीतिक विद्रोहीहरूलाई दिएको समर्थनले यो सम्बन्ध पहिले नै कमजोर भइसकेको थियो ।
यहाँको जनमत एन्टी–मागा हुँदै गएको छ र कतिपय सरकारहरूले सैन्य आत्मनिर्भरताका लागि कुरा मात्र नगरी काम पनि गरिरहेका छन् । बर्लिनको रक्षा बजेटलाई नै हेर्न सकिन्छ ।
हंगेरीका मतदाताहरूले आइतबारको चुनावमा भिक्टर ओर्बानलाई सत्ताच्युत गरे भने ट्रम्पका स्थानीय सहयोगीहरू विरुद्धको लडाइँले अहिलेसम्मकै सबैभन्दा ठूलो जीत हासिल गर्नेछ ।
पर्सियाली खाडीमा अमेरिका र इजरायलले आफ्नो इच्छाले रोजेको युद्धका कारण निम्त्याएको उच्च मुद्रास्फीति र सुस्त आर्थिक वृद्धिको त्रासले युरोपेलीहरू पक्कै पनि खुसी छैनन् । तर बारम्बारको अपमानले पनि उनीहरूको मुड खराब बनाएको छ ।
हालका वर्षहरूमा अमेरिकी रक्षा कम्पनीहरूबाट उल्लेख्य मात्रामा हतियार खरिद बढाए पनि युरोपले बदलामा क्रोध, व्यापारिक ब्ल्याकमेल र विलयको धम्की मात्र पाएको छ । यसै साता पोलिटिकोले ६ वटा युरोपेली संघका देशहरूमा गरेको सर्वेक्षण अनुसार चीनभन्दा अमेरिकालाई बढी खतराको रूपमा हेरिएको छ ।
नेटो प्रमुख मार्क रुट्ट वाशिङटनमा गाली खाएर निःशब्द बाहिरिएको दृश्यले धेरै कुरा स्पष्ट पारेको छ । पूर्व डच प्रधानमन्त्रीले ट्रम्पलाई फकाउने एउटा असफल मोडलको प्रतिनिधित्व गरेका थिएः विनम्रतापूर्वक मुस्कुराउने, अमेरिकी हतियारहरू किनिरहने र बदलामा युक्रेन र युरोपको सुरक्षा सुनिश्चित रहने अपेक्षा गर्ने ।
‘अमेरिका–इरान युद्धले यो सम्पूर्ण मोडेलमाथि प्रश्न उठाएको छ,’ ईयूआईएसएस थिंकट्यांकका जुसेप्पे स्पाटाफोरा लेख्छन् । अब अमेरिकाले युरोप र युक्रेनको आवश्यकता भन्दा पहिले आफ्नै हतियार भण्डार भर्न प्राथमिकता दिने सम्भावना छ ।
ट्रान्सएट्लान्टिक सम्बन्धको यो न्यून विन्दु दुवै पक्षका लागि खतरनाक छ । अमेरिकालाई युरोपसँगको १.५ अर्ब डलरको व्यापारिक सम्बन्धबाट फाइदा हुन्छ जसमा ऊ रक्षा र प्रविधि आपूर्तिकर्ताको रूपमा हावी छ । र हर्मुजमा समुद्री यातायातको भविष्य अनिश्चित रहेका बेला विश्वको पाँच भागको एक भाग ऊर्जा आपूर्ति हुने जलमार्गको सुरक्षाका लागि एक व्यापक गठबन्धनको सहयोग हुनु अमेरिकाकै लागि फाइदाजनक हुनेछ ।
युरोपेलीहरू ट्रम्पलाई थप चिढ्याउन चाहँदैनन् । उनीहरूले युद्धपछिको हर्मुज जलमार्गको सुरक्षामा मद्दत गर्ने इच्छा देखाएर ट्रम्पको क्रोधलाई केही हदसम्म शान्त पार्न सक्छन् । जर्मनी वा स्पेनबाट अमेरिकी सैन्य आधारहरूलाई युरोपेली संघको पूर्वी सिमानामा सार्नुको गम्भीर परिणाम हुनेछ, विशेषगरी यसले ब्रसेल्सका विरोधीहरूलाई युरोपका नेटो सदस्यहरूबीच पूर्व–पश्चिम विभाजन ल्याउने मौका दियो भने । यसले एकता र सुरक्षाका साथै पुनः सशस्त्रीकरणको प्रयासलाई पनि क्षति पुर्याउनेछ ।
केही युरोपेलीहरूले इरान शान्ति वार्तालाई ट्रम्पका लागि इजरायलसँगको साझेदारीको सट्टा वैकल्पिक गठबन्धन प्रस्ताव गर्ने अवसरको रूपमा पनि हेर्नेछन्, विशेषगरी लेबननमा युद्धविराम गराउने प्रयासमा । लेबनानमा यसै साता बेल्जियमका विदेशमन्त्री एक मिसाइल आक्रमणबाट मुस्किलले जोगिएका थिए ।
स्टार्मर र म्याक्रों दुवैले विभिन्न समयमा ट्रम्पलाई फकाउने प्रयास गरेका छन् । तर, पछिल्ला केही हप्ताहरूमा उनीहरूले युरोपलाई आफूले नचाहेको युद्धमा धकेल्ने ट्रम्पको दबाब विरुद्ध दृढता देखाएका छन् ।
कूटनीतिका लागि यो महत्त्वपूर्ण समयमा बेलायत र फ्रान्सबीचको यो सन्तुलन कायम राख्नु निकै आवश्यक हुनेछ । क्यानडाका मार्क कार्नीले वर्णन गरेझैं मध्यम शक्तिहरूले समान विचारधारा भएका सहयोगीहरू खोज्न र हर्मुजमा गठबन्धन बनाउन ध्यान केन्द्रित गर्नुपर्छ ।
यसले बदला लिन चाहने ट्रम्पलाई शान्त पार्ने र भविष्यमा हुन सक्ने आर्थिक तथा ऊर्जा संकटको सम्भावनालाई कम गर्ने दुवै काम गर्नेछ । विगतमा मलाक्का जलयोजकको संयुक्त व्यवस्थापन जस्ता सामुद्रिक प्रयासहरू सफल भएका उदाहरण छन् ।
युरोपेलीहरूले हर्मुज जलमार्गमा क्रिप्टोकरेन्सी वा चिनियाँ मुद्रा युआनको शुल्क सामान्य बन्ने अवस्था आउन नदिई निर्दयी भएर आफ्नै स्वार्थको रक्षा गर्नुपर्छ । यसका लागि युरोपले कस्तो दबाब प्रयोग गर्न सक्छ भन्ने बारेमा कठिन बहसहरू हुनेछन् जसमा आफ्नै जनतालाई दमन गर्ने तेहरान शासनमाथिको आर्थिक प्रतिबन्ध हटाउने विषय पनि समावेश हुन सक्छ ।
र दीर्घकालीन रूपमा व्यापारमा केन्द्रित युरोप कमजोर गठबन्धन र कानुनको शासनमा आएको ह्रासका कारण मुख्य घाटामा रहे पनि यसले आर्थिक र रक्षा एकीकरणको अवसरलाई चिन्नुपर्छ । नेताहरूले यो मौका छोपे भने युरोपेली केन्द्रीय बैंकका पूर्व प्रमुख मारियो ड्राघीको प्रतिस्पर्धात्मक मोडल लगायत ईयू सुधारका धेरै योजनाहरूलाई पुनर्जीवित गर्ने अवसर छ ।
बेलायत पुनः आफ्ना पुराना युरोपेली साझेदारहरूतर्फ फर्किएको र पुटिन तथा ट्रम्पका भक्त ओर्बानको सम्भावित चुनावी हारसँगै यो स्थिति देखिँदा भन्दा धेरै ठूलो परिवर्तनकारी मोड हुन सक्छ ।
प्रतिक्रिया