इस्लामाबादमा इरान शान्तिवार्ता शनिबार बिहानबाट सुरु हुने, इरानी प्रतिनिधिमण्डलको छैन टुंगो

एजेन्सी । इरान र अमेरिकाकीच इस्लामाबादमा शान्तिवार्ता शनिबार बिहान सुरु हुने तय गरिएको छ । तर, अहिलेको अवस्थामा इरान सहभागी हुने वा नहुने भन्ने कुरा स्पष्ट छैन ।

इरानी सरकारी सञ्चारमाध्यमहरू फार्स न्यूज र तस्निम दुवैले शुक्रबार अप्रिल १० मा रिपोर्ट गरेअनुसार इस्लामाबादका लागि तेहरानबाट कुनै पनि प्रतिनिधिमण्डल प्रस्थान गरेको छैन ।

पाकिस्तानका लागि इरानका राजदूतले एक्समा इरानी टोली अप्रिल ९ मा आइपुग्ने छोटो पोस्ट गरेका थिए जुन पछि हटाइयो । तर पश्चिमी स्रोतहरूले अधिकारीहरूलाई उद्धृत गर्दै यसको ठीक उल्टो रिपोर्ट गरेका छन्ः विदेशमन्त्री अराक्ची र संसदका सभामुख कालिबाफ बिहीबार ढिलो गरी इस्लामाबाद पुगिसकेका छन् ।

यी विरोधाभासपूर्ण संकेतहरू अस्पष्टता मात्र होइनन् । यी कूटनीतिक दाउपेच हुन् ।

इरानले एउटा स्पष्ट पूर्वशर्त राखेको छः युद्धविराम लेबननमा पनि लागू हुँदैन र त्यहाँ इजरायली आक्रमणहरू रोकिँदैनन् भने कुनै पनि वार्ता हुने छैन । यो एउटा यस्तो माग हो जसलाई अमेरिका र इजरायलले स्पष्ट रूपमा अस्वीकार गरेका छन् ।

इजरायलका प्रधानमन्त्री बेन्जामिन नेतन्याहूको कार्यालयले युद्धविराममा लेबनन समावेश छैन भनेको छ । अमेरिकाका उपराष्ट्रपति जेडी भ्यान्सले लेबननको समावेशलाई एउटा तर्कसंगत गलत बुझाइ भनेका छन् ।

इजरायली सेनाका प्रमुख जमिरले अप्रिल ९ मा बिन्त जेबैलमा उभिएर लेबनन इजरायलको मुख्य युद्धभूमि भएको घोषणा गरे र थपे, ‘इजरायली सेना युद्धको स्थितिमा छ । हामी युद्धविराममा छैनौं ।’

यसरी दुई हप्ताको समय घर्किंदैछ । युद्धविराम लगभग अप्रिल २२ मा समाप्त हुन्छ । पहिलो चरणको वार्ता भोलि सुरु हुनुपर्ने थियो । तर, इरानको अडान छ– अन्य सबै पक्षले अस्वीकार गरिसकेको शर्त पूरा नभएसम्म वार्ता सुरु हुन सक्दैन ।

यसैबीच, आयोजक राष्ट्र (पाकिस्तान) क्षति नियन्त्रणमा जुटेको छ । पाकिस्तानका रक्षामन्त्री आसिफले अप्रिल ९ मा एउटा पोस्ट गर्दै इजरायल दुष्ट, मानवताका लागि अभिशाप र क्यान्सरग्रस्त राज्य भएको र यसका निर्माताहरूलाई नर्कमा जल्नुपर्ने बताएका थिए ।

इजरायली प्रधानमन्त्रीको कार्यालयले यो भनाइलाई आफूलाई तटस्थ मध्यस्थकर्ता दाबी गर्ने देशबाट आएको अपमानजनक एन्टी–सेमिटिक आरोप भनेको छ । पाकिस्तानको आफ्नै प्रधानमन्त्री कार्यालयले यसबाट आफूलाई अलग गर्दै तटस्थताको दाबी गर्ने सरकारका लागि यस्ता टिप्पणीहरू अस्वीकार्य भएको बताएको छ । आसिफले त्यो ट्वीट हटाए पनि त्यसको स्क्रीनशटहरू सबैतिर फैलिसकेका छन् र इजरायलले यसलाई कूटनीतिक रेकर्डमा दर्ता गरिसकेको छ ।

सेरेना होटल खाली गरिएको छ । १० हजारभन्दा बढी सुरक्षाकर्मी परिचालन गरिएको छ । रेड जोन सिल गरिएको छ र दुई दिनको सार्वजनिक बिदा घोषणा गरिएको छ । ३० सदस्यीय अमेरिकी अग्रिम टोली आइपुगिसकेको छ ।

अप्रिल १० मा नुर खान एयरबेसमा अमेरिकी सैन्य विमान अवतरण गरेको थियो । सन् १९७९ पछिको सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण अमेरिका–इरान भेटघाटका लागि भौतिक पूर्वाधार तयार छ ।

तर, इरानी प्रतिनिधिमण्डल नआउन पनि सक्छ ।

अथवा, यो टोली पहिले नै त्यहाँ पुगेर पनि त्यसलाई अस्वीकार गरिरहेको हुन सक्छ । राजदूतको आगमन सम्बन्धी पोस्ट हटाउनु एक प्रकारको इन्फर्मेसन अपरेशन हो जसले दुवै पक्षलाई फाइदा पुर्याउँछ ।

सरकारी सञ्चारमाध्यमले अस्वीकार गरिरहँदा प्रतिनिधिमण्डल गोप्य रूपमा आइपुग्यो भने तेहरानले लेबननको शर्त पूरा नभएको भन्दै जुनसुकै बेला वार्ताबाट बाहिरिने विकल्प सुरक्षित राख्छ । टोली साँच्चै प्रस्थान गरेको छैन भने वार्ताको एक शब्द पनि सुरु हुनुअघि नै दुई हप्ताको समयको सुरुवाती ७२ घण्टा यसै खेर जानेछ ।

सेना प्रमुख जमिरको मुख्य युद्धभूमि सम्बन्धी घोषणाले इजरायली सम्झौता बिना इरानको पूर्वशर्त पूरा गर्न असम्भव बनाइदिएको छ । अर्कोतर्फ, नेतन्याहूको लेबननसँग प्रत्यक्ष वार्ता गर्ने प्रस्तावले इरान–मध्यस्थताको लेबनान सम्बन्धी कुनै पनि बुँदालाई अर्थहीन बनाइदिन्छ ।

अराक्चीको ३६ लाखभन्दा बढी पटक हेरिएको पोस्ट (अमेरिकाले रोज्नुपर्छः युद्धविराम वा इजरायल मार्फत निरन्तर युद्ध) ले यस मागलाई सार्वजनिक र अपरिवर्तनीय बनाएको छ । हरेक पक्ष यस्तो अडानमा बाँधिएका छन् जहाँ अर्को पक्षले पहिले कदम चाल्नुपर्ने हुन्छ ।

युद्धविराम भएको ७२ घण्टा भइसक्यो । वार्ता अझै सुरु भएको छैन । मध्यस्थकर्ताका रक्षामन्त्रीले एक पक्षलाई मानवताका लागि अभिशाप भने र पछि त्यो भनाइ हटाए । अर्को पक्षका सेना प्रमुखले युद्धविराममा समावेश नगरिएको क्षेत्रलाई नै मुख्य युद्ध क्षेत्र घोषणा गरे । सम्झौताका लागि तय गरिएको समयले अहिले आफ्नै असफलताको आधार मात्र तयार गरिरहेको छ ।
चौध दिन लामो समय होइन । तीमध्ये तीन दिन त बितिसके ।