एजेन्सी । इरान युद्धको इतिहास लेखिँदा मंगलबार रातिदेखि बुधबार बिहानसम्मको समयलाई आधुनिक खाडी क्षेत्रका लागि सबैभन्दा चिन्ताजनक समयका रूपमा लिइनेछ ।
अमेरिकाका राष्ट्रपति डोनल्ड ट्रम्पले ‘आज राति एउटा सभ्यता समाप्त हुनेछ’ भनी इरानीहरूलाई चेतावनी दिएपछि कुवेतदेखि अबु धाबीसम्मका बासिन्दाहरूले रातभरि मिसाइल प्रतिरक्षा प्रणालीको चर्को आवाज सुनिरहे ।
सरकारहरू, बजारहरू र लाखौं मानिसहरू यस्तो द्वन्द्वको पर्खाइमा थिए जसले तेलको प्रवाह मात्र नभई खाडीको जीवनका लागि अनिवार्य मानिने पानी र बिजुलीलाई समेत खतरामा पारेको थियो ।
केही घण्टाका लागि यस क्षेत्रले अब कति क्षति सहनुपर्ला भन्ने प्रश्न मात्र नभई दशकौंदेखि निकै जतनले बनाएको स्थायित्वको आभास जोगिएला कि नजोगिएला भन्ने प्रश्न उठेको थियो ।
बिहान हुँदा दुई हप्ताको युद्धविरामको खबरले केही राहत त दियो तर यसले सबैलाई अन्योलमा छाडेको छ । युद्ध समाप्त भयो कि केही समयका लागि मात्र रोकियो ?
दुई हप्ताको युद्धविराम लागू भएलगत्तै इरान र अमेरिका दुवैले आफ्नो जीत भएको दाबी गरिरहेका छन् । तर, खाडीका अरब राष्ट्रहरूले सबैभन्दा खराब अवस्थाको अनुभव गरेको प्रस्ट छ ।
दशकौंदेखि यस क्षेत्रका रणनीतिक जोखिमहरू अनुमानका आधारमा मात्र छलफल गरिन्थे । इरान युद्धले ती धेरै अनुमानहरूलाई वास्तविकतामा बदलिदिएको छ ।
हर्मुज जलयोजकको कमजोरीलाई सधैं स्वीकार गरिन्थ्यो तर विरलै मात्र परीक्षण गरिन्थ्यो । अहिले त्यो प्रस्ट रूपमा उदांगो भएको छ ।
विश्वको सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण ऊर्जा मार्गमा आवागमन ठप्प पार्न सक्ने इरानको क्षमताले यस जलमार्गलाई एक सैद्धान्तिक डरबाट सक्रिय भूराजनीतिक हतियारमा बदलेको छ ।
अब बजार कति अस्थिर होला भन्ने चिन्ता मात्र नभई इरानले भविष्यमा पनि यस जलमार्गलाई आफ्नो स्वार्थका लागि प्रयोग गरिरहला भन्ने चिन्ता हो ।
यही कुरा ऊर्जा र नागरिक पूर्वाधारमा पनि लागू हुन्छ । सन् २०१९ मा साउदी अराम्कोको अबकैक तेल प्रशोधन केन्द्रमा भएको आक्रमणलाई कुनै बेला अपवाद मानिन्थ्यो । तर, विगत ६ हप्तामा यस क्षेत्रले दर्जनौं अबकैकहरू झेलेको छ । कुवेतदेखि सलालाहसम्मका पेट्रोकेमिकल प्लान्ट, तेल रिफाइनरी, ग्यास प्रशोधन केन्द्र, विमानस्थल र बन्दरगाहहरूमा आक्रमण भएका छन् ।
यसको आर्थिक असर अहिले नै देखिन थालेको छ । दुबईका लागि जीवनरेखा र साउदी अरब तथा कतारका लागि आर्थिक विविधीकरणको मुख्य आधार मानिएको पर्यटन संकटमा परेको छ । हप्तौंसम्म मिसाइल अलर्ट जारी भएको ठाउँमा बिदा मनाउन आउने पर्यटकहरूलाई लोभ्याउन अब कठिन हुनेछ ।
त्यस्तै, खाडी क्षेत्रलाई कृत्रिम बुद्धिमत्ता (एआई) र डेटा पूर्वाधारको विश्वव्यापी केन्द्र बनाउने योजनामा पनि धक्का लागेको छ ।
सबैभन्दा चिन्ताजनक पक्ष भनेको मानवीय प्रभाव हो । खाडीको आर्थिक मोडल यहाँ आउने विदेशी पेशेवरहरूलाई आकर्षित गर्ने कुरामा निर्भर छ । तर, अहिले मानिसहरू यो क्षेत्र छोडेर जाँदैछन् । प्रवासीहरूका ह्वाट्सएप ग्रुपहरू र अनलाइन बजारहरू घरका सामान बिक्री गर्ने विज्ञापनले भरिएका छन् । मानिसहरूको आत्मविश्वास हल्लिएको छ ।
अन्ततः यस युद्धले अमेरिकासँगको खाडीको पुरानो सुरक्षा सम्झौता (सुरक्षाको बदलामा सैन्य अड्डा दिनु) को सीमा पनि देखाइदिएको छ । अमेरिकी प्रणालीहरू रक्षाका लागि महत्त्वपूर्ण त साबित भए तर वाशिङटनसँगको यही सम्बन्धका कारण खाडी देशहरू इरानको प्राथमिक निशाना पनि बने ।
साउदी पाइपलाइनमा क्षतिः साउदी अरबको ईस्ट–वेस्ट तेल पाइपलाइन, जुन हर्मुज जलमार्ग छलेर तेल निर्यात गर्ने एक मात्र मुख्य मार्ग हो, इरानी आक्रमणमा क्षतिग्रस्त भएको छ । यसले दैनिक ७० लाख ब्यारल तेलको प्रवाहमा अवरोध पुर्याउन सक्छ ।
संयुक्त राष्ट्र संघमा भिटोः हर्मुज जलयोजकमा जहाजहरूको सुरक्षाका लागि बहराइनले प्रस्ताव गरेको र अमेरिकाले समर्थन गरेको संयुक्त राष्ट्रसंघ सुरक्षा परिषद्को प्रस्तावलाई चीन र रुसले भिटो प्रयोग गरेर रोकिदिएका छन् । यसले यस जलमार्गको सुरक्षाका लागि अन्तर्राष्ट्रिय सहमतिको अभावलाई प्रस्ट पारेको छ ।
युद्धविरामको सम्झौता अनुसार यो जलमार्ग खुला हुनुपर्ने हो । तर, व्यवहारमा भने स्थिति फरक छ । वाशिङटन र तेहरानले युद्धविराम घोषणा गरेको केही घण्टासम्म पनि ढुवानी कम्पनीहरू अन्योलमा छन्ः पहिले कसले जहाज चलाउने ? सुरक्षाको ग्यारेन्टी के छ ? हर्मुज जलमार्ग बाहिर करिब २०० भरिएका ट्यांकरहरू अड्किएका छन् भने खाडीभित्र १ हजारभन्दा बढी जहाजहरू रोकिएका छन् । यो जाम खुलाउन सामान्य अवस्थामा पनि युद्धविरामको अवधि (दुई हप्ता) भन्दा बढी समय लाग्न सक्छ ।
बुधबार अबेर इरानको फार्स समाचार एजेन्सीले इजरायलले युद्धविराम उल्लंघन गरेको भन्दै इरानले ट्यांकरहरू रोकेको बताएपछि बिमा कम्पनी र जहाज मालिकहरूमा पुनः चिन्ता बढेको छ । तेलको मूल्य केही घटेको भए पनि जलमार्ग पार गर्ने सुरक्षा र विश्वास अझै फर्किएको छैन ।
प्रतिक्रिया