अमेरिकाको शान्ति प्रस्ताव भ्रमपूर्ण भएको इरानको ठहर, युद्धको स्थायी अन्त्य हुनुपर्ने अडान

एजेन्सी । इरानले अमेरिका समर्थित अस्थायी युद्धविराम प्रस्तावलाई अस्वीकार गरेको छ र यसको सट्टा युद्धको स्थायी अन्त्यका लागि आफ्ना शर्तहरू अघि सारेको छ ।

यो द्वन्द्वको सुरुवातदेखि नै इरानले लिएको अडानसँग मेल खान्छ । त्यसअन्तर्गत उसले युद्धविरामलाई मुख्य रूपमा विरोधीहरूका लागि पुनर्गठित हुने अवसरको रूपमा हेर्छ । तेहरानले अझै पनि अडिग रहन पर्याप्त प्रभाव कायम राखेको विश्वासतर्फ पनि यसले संकेत गर्छ ।

वास्तवमा इरानी सन्देशहरूले युद्धविराम प्रस्तावहरूलाई वास्तविक निकासको सट्टा निरन्तर एक भ्रामक रणनीतिको रूपमा चित्रण गर्छन् । यसले सम्झौताका लागि आन्तरिक राजनीतिक ठाउँलाई संकुचित बनाउँछ जबकि सोही समयमा राजनीतिक अभिजात वर्गहरूबीच देशले युद्ध–युद्धविराम–युद्धको दोहोरिने चक्र धान्न सक्दैन भन्ने बढ्दो सहमतिको संकेत गर्छ ।

ट्रम्पले अन्तिम समयसीमा दोहोर्याउनु र पावर प्लान्ट तथा पुलहरू ध्वस्त पार्ने धम्की दिनुलाई तेहरानमा मुख्य रूपमा रणनीतिक निराशाको संकेतको रूपमा व्याख्या गरिएको छ । यस दृष्टिकोणमा सैन्य माध्यमबाट स्थिति परिवर्तन गर्न ट्रम्पका विकल्पहरू सीमित छन् जसले गर्दा उनले आफ्ना उद्देश्यहरू प्राप्त गर्न अन्तिम उपायको रूपमा सामाजिक दबाबमा बढी भर पर्न थालेका छन् ।

सोही समयमा पहिले उल्लेख गरिएझैं इरानी बहसले यी धम्कीहरूलाई पूर्ण रूपमा खारेज गर्दैन । ट्रम्पलाई अप्रत्याशित कदम चाल्न सक्ने पागल व्यक्तिको रूपमा बढ्दो रूपमा चित्रण गरिएको छ । यद्यपि, कम्तीमा सत्तारूढ सम्भ्रान्त वर्गको नजिकका सर्कलहरूमा यस्तो अप्रत्याशित अवस्थासँग जुध्न आत्मसमर्पणको सट्टा प्रतिरोधलाई नै प्राथमिकता दिइएको छ ।

यी धम्कीहरूले इरानमा ग्यारेन्टी बिनाको कुनै पनि विश्रामले देशलाई युद्धको नयाँ र सम्भावित रूपमा अझ विनाशकारी चरणहरूको जोखिममा पार्ने तर्कलाई पनि बलियो बनाउँछन् ।

यस अर्थमा इरानी सम्झौताका लागि ट्रम्पले उपयोग गर्न खोजेको अप्रत्याशित अवस्था प्रत्युत्पादक हुन सक्छ । उनका भनाइहरूमा विश्वसनीयताको कमी छ र हर्मुज जलयोजक पुनः खोल्ने बदलामा युद्ध अन्त्य गर्ने उनको आश्वासनमा विश्वास गर्ने आधार कमै रहन्छ ।

यसैबीच, इरानको ऊर्जा पूर्वाधारमा भएका आक्रमणहरू विशेषगरी औद्योगिक केन्द्रहरूमा अघिल्लो आक्रमणहरू पछि असालुये पेट्रोकेमिकल जोनमा भएको आक्रमणलाई ट्रम्पको समयसीमा सकिनु अगावै द्वन्द्व पूर्ण–स्तरको आर्थिक युद्धमा परिणत भएको पुष्टिको रूपमा स्वदेशमा चित्रण गरिएको छ ।

यस दृष्टिकोणबाट ट्रम्पले नागरिक पूर्वाधारमा ठूलो मात्रामा आक्रमण हुन सक्ने सम्भावनामा सार्वजनिक ध्यान केन्द्रित गरिरहँदा इजरायलले पहिले नै त्यो सीमाभन्दा तलका अपरेसनहरू सञ्चालन गरिरहेको छ जसको सामूहिक प्रभाव तुलनात्मक हुन सक्छ ।

यस सन्दर्भमा इरानी बौद्धिक र विश्लेषणात्मक सर्कलहरूमा कस्तो धारणा विकसित भइरहेको छ भने अमेरिका र विशेषगरी इजरायलले क्षेत्रीय शक्तिको रूपमा इरानको पहिचानका प्रमुख स्तम्भका रूपमा रहेका मुख्य पुलहरू, ठूला रिफाइनरीहरू, प्रमुख इस्पात उत्पादन केन्द्रहरू र समान सम्पत्तिहरू भत्काउन खोजिरहेका छन् । इरानको प्रमुख वैज्ञानिक केन्द्र शरिफ युनिभर्सिटी अफ टेक्नोलोजीमा इजरायलको हालैको आक्रमणले यस धारणालाई थप बल पुर्याएको छ ।

तदनुसार कतिपय विश्लेषकहरू, विशेषगरी कट्टरपन्थी सर्कलभित्रका मानिसहरू, के तर्क गर्छन् भने प्रतिरोध पुनःस्थापित गर्ने उद्देश्यले निर्णायक तनावका लागि समय निकै कम छ । उनीहरूको विचारमा इरानले ट्रम्पको समयसीमा अगावै यस क्षेत्रभरिका ऊर्जा पूर्वाधारहरू विरुद्ध तनाव बढाएन भने उनले आफ्ना धम्कीहरू कार्यान्वयन गर्न सक्छन् । फलस्वरूप, आगामी केही घण्टाहरू अत्यन्त संवेदनशील मानिएका छन् ।

औद्योगिक पूर्वाधार बाहेक, इजरायली आक्रमणहरू तेहरान, कोम, लोरेस्तान र पश्चिम अजरबैजान लगायत इरानका व्यापक क्षेत्रहरूमा सैन्य र नागरिक दुवै ठाउँहरूलाई लक्षित गर्दै जारी छन् । महत्त्वपूर्ण कुरा त के छ भने युद्धको सुरुवाती चरणको विपरीत यी आक्रमणहरूले अब कुनै विशिष्ट भौगोलिक ढाँचा पछ्याएको देखिँदैन जसले इरानको सैन्य क्षमता र देशभरिको सामाजिक लचिलोपन दुवैलाई कमजोर बनाउने प्रयासको संकेत गर्छ ।

सैन्य लक्ष्यहरूमध्ये इजरायलले आईआरजीसीको गुप्तचर प्रमुखलाई मार्न सफल भएको रिपोर्ट गरिएको छ । उनका पूर्ववर्ती पनि गत वर्षको १२ दिने युद्धमा मारिएका थिए । अनौपचारिक स्तरमा यसले सुरक्षाका लागि जिम्मेवार संस्था कुन हदसम्म दुश्मनको गुप्तचर घुसपैठप्रति कमजोर छ भन्ने विषयमा आलोचना जन्माएको छ ।

तर, आधिकारिक स्तरमा सरकारले व्यक्तिहरू गुमाए पनि प्रणाली लचिलो रहेको कुरामा जोड दिन जारी राखेको छ ।

आईएईएले बुशहर आणविक पावर प्लान्टको केही मिटरको दूरीमा आक्रमण भएको पुष्टि गरेको छ जबकि इरानले सम्भावित रेडियोधर्मी चुहावटको चेतावनी दिएको छ । तेहरानले यस सुविधाहरू नजिकै बारम्बार हुने आक्रमणहरूलाई अमेरिकी र इजरायली कार्यहरूले अन्ततः पूर्ण–स्तरको क्षेत्रीय विपत्ति निम्त्याउन सक्छ भन्ने प्रमाणको रूपमा प्रस्तुत गरेको छ ।

इरानको संसद्ले हर्मुज जलयोजकलाई सुरक्षित र व्यवस्थित गर्ने उद्देश्यले मस्यौदा उपायहरू अघि सारेको छ जसले युद्धकालीन नियन्त्रणको अवधारणालाई औपचारिक नीतिको नजिक पुर्याएको छ । यसले के संकेत गर्छ भने ट्रम्पको धम्कीका बावजुद इरानले जलयोजकमा युद्धपूर्वको यथास्थितिको फिर्ती स्वीकार गर्दैन ।

रिपोर्टहरूले संकेत गरेअअनुसार, द्वन्द्वले इराकको तेल क्षेत्रलाई गम्भीर रूपमा अवरुद्ध गरेको छ यद्यपि इरानले जलयोजक भएर जाने इराकी ढुवानीका लागि छुट दिएको छ । यसले क्षेत्रीय ऊर्जा प्रवाहमा संकटको व्यापक संरचनात्मक प्रभावलाई जोड दिन्छ ।

यसै सन्दर्भमा अन्तर्राष्ट्रिय मुद्रा कोषले चेतावनी दिँदै थप तनाव विना नै युद्धले पहिले नै विश्वव्यापी मुद्रास्फीति बढाउन र आर्थिक वृद्धि सुस्त बनाउन योगदान पुर्याइरहेको जानकारी दिएको छ । आर्थिक प्रभाव अब ऊर्जा बजारमा मात्र सीमित छैन तर व्यापक विश्वव्यापी अर्थतन्त्रमा सर्न थालेको छ भनी यसले संकेत गर्छ ।

समग्रमा, ३८औं दिनले दुवै पक्षहरू नमिल्ने अडानमा अडिग रहेको प्रतिबिम्बित गर्छः इरानले अस्थायी विश्रामलाई अस्वीकार गर्दैछ र अमेरिकाले धम्कीहरू बढाउँदैछ जसले गर्दा धेरै मोर्चाहरूमा बढ्दो दबाबका बावजुद द्वन्द्वलाई व्यावहारिक निकास बिना नै छोडेको छ ।