एजेन्सी । वर्तमान विश्व राजनीति र पश्चिम एसियाको युद्धले शक्तिराष्ट्रहरूलाई स्पष्ट रूपमा दुई ध्रुवमा विभाजित गरिदिएको छ ।
तर, यस चरम तनावको बीचमा भारतले भने एउटा यस्तो रणनीतिक सफलता हासिल गरिरहेको छ जसलाई धेरैले असम्भव मानेका थिए । भारतले एकातिर अमेरिकासँगको सैन्य सम्बन्धलाई सुदृढ बनाइरहेको छ भने अर्कोतिर रुस र इरानसँगको आफ्नो व्यापारिक र रणनीतिक मित्रतालाई पनि नयाँ उचाइमा पुर्याएको छ ।
भारतले अमेरिकासँग महत्त्वपूर्ण सैन्य डेटा साझेदारी सम्झौता गरेको छ । यस सम्झौताले भारतलाई अमेरिकी भूउपग्रह र उच्च प्रविधिको तथ्यांकमा पहुँच दिएको छ जुन रणनीतिक सुरक्षाका लागि निकै महत्त्वपूर्ण मानिन्छ ।
तर, अमेरिकासँग यति नजिकको सैन्य सम्बन्ध हुँदाहुँदै पनि भारतले पश्चिमी प्रतिबन्धहरूको पूर्ण बेवास्ता गर्दै रुसबाट ठूलो परिमाणमा कच्चा तेल खरिद गरिरहेको छ ।
जतिबेला अमेरिका र युरोपले रुसी तेलमाथि कडा प्रतिबन्ध लगाएका छन्, त्यतिबेला भारत रुसको सबैभन्दा ठूलो तेल खरिदकर्ता बनेर उदायो । यो भारतको रणनीतिक स्वायत्तताको उम्दा नमूना हो । उसले कुनै पनि महाशक्तिको दबाबमा नपरी आफ्नो राष्ट्रिय हितलाई सर्वोपरि राखेको छ ।
सबैभन्दा चकित पार्ने घटनाक्रम भने हर्मुज जलयोजकमा देखिएको छ । इरान र इजरायलबीचको युद्धका कारण यो जलमार्ग अहिले विश्वकै सबैभन्दा खतरनाक युद्धक्षेत्र बनेको छ । इरानले पश्चिमी देशका जहाजहरूलाई यो मार्ग प्रयोग गर्न प्रतिबन्ध लगाएकाले विश्वभर ऊर्जा संकट चुलिएको छ ।
तर, भारतको अनुरोधलाई स्वीकार गरेर इरानले एउटा विशेष सहुलियत दिएको छ । भारत सम्भवतः विश्वको एकमात्र यस्तो राष्ट्र हो जसका जहाजहरूलाई इरानले हर्मुज जलयोजकबाट निर्बाध रूपमा आउन र जान अनुमति दिएको छ ।
यसको बदलामा भारतले पनि आफ्नो कूटनीतिक लचिलोपन देखाउँदै इरानी युद्धपोतहरूलाई आफ्ना बन्दरगाहहरूमा आश्रय र प्राविधिक सहयोग उपलब्ध गराइरहेको छ । भर्खरै मात्र भारतले प्रतिबन्ध अन्तर्गत नियन्त्रणमा लिएका तीनवटा इरानी तेल ट्यांकरहरूलाई रिहा गरेपछि यो द्विपक्षीय सम्बन्ध अझ प्रगाढ बनेको देखिन्छ ।
विश्वका अन्य देशहरू तेलका लागि प्रति ब्यारल १०० डलरभन्दा बढीको प्रिमियम मूल्य तिर्न संघर्ष गरिरहेको बेलामा भारतले भने आफ्नो कूटनीतिक प्रभावको उपयोग गर्दै आफूले चाहेको मूल्यमा तेल लोड गरिरहेको छ ।
इरान र रुस दुवैसँग सस्तो मूल्यमा तेल खरिद गर्न सफल हुनुले भारतीय अर्थतन्त्रलाई ठूलो राहत दिएको छ । यसले गर्दा विश्वव्यापी मुद्रास्फीतिको चपेटामा परेका बेला पनि भारतले आफ्नो आन्तरिक बजारमा इन्धनको मूल्यलाई स्थिर राख्न सकेको छ ।
अबको विश्व राजनीति कुनै एक गुटको पक्ष लिने पुरानो ढाँचामा चल्ने छैन भनी भारतको यस नीतिले स्पष्ट पारेको छ । भारतले अमेरिकासँग सुरक्षा, रुससँग ऊर्जा र इरानसँग व्यापारिक मार्गको ग्यारेन्टी लिएर आफूलाई एक अपरिहार्य विश्व शक्तिका रूपमा उभ्याएको छ ।
यसरी एकातिर क्वाडमार्फत अमेरिकासँग मिलेर प्रशान्त महासागरमा चीनलाई रोक्ने र अर्कोतिर इरान र रुससँग मिलेर आफ्नो ऊर्जा सुरक्षा सुनिश्चित गर्ने भारतको यो बहुपक्षीय संलग्नता नीतिले विश्वभरका भूराजनीतिक विश्लेषकहरूलाई अचम्ममा पारेको छ ।
विश्व युद्धको छायामा रहँदा भारतले भने संकटलाई अवसरमा बदल्दै आफ्नो भविष्य सुरक्षित गरिरहेको छ ।
प्रतिक्रिया