कमान्डरहरूको मृत्यु भए पनि दह्रो गरी लड्दैछ इरानी सुरक्षाबल

एजेन्सी । वरिष्ठ स्रोतहरूका अनुसार, प्रमुख कमान्डरहरूको मृत्युका बावजुद इरानको रिभोलुसनरी गार्ड्सले युद्धकालीन निर्णय प्रक्रियामा आफ्नो पकड कसिलो बनाएको छ ।

उसले यस क्षेत्रभरि तेहरानको ड्रोन र मिसाइल अभियानलाई अघि बढाउने कट्टरपन्थी रणनीतिलाई निर्देशित गरिरहेको छ ।

आफ्नो नेतृत्व तह ध्वस्त हुन सक्ने अनुमान गर्दै गार्ड्सले शनिबारको अमेरिकी–इजरायली आक्रमण अगाडि नै तल्लो तहका अधिकारीहरूलाई जिम्मेवारी सुम्पिसकेको थिए । यो लचिलोपन निर्माण गर्ने रणनीति हो तर यसले छिमेकी देशहरूमा आक्रमण गर्न अधिकार प्राप्त मध्यम तहका अधिकारीहरूका कारण गलत अनुमान वा व्यापक युद्धको जोखिम पनि निम्त्याउन सक्छ । बुधबार इरानले नेटो सदस्य राष्ट्र टर्कीमाथि आक्रमण गर्यो ।

इरानभित्र प्रणालीका सबै तहहरूमा गार्ड्सको केन्द्रीय भूमिका र सुरक्षाप्रतिको कठोर दृष्टिकोणले विरोध प्रदर्शनहरू चर्किन गाह्रो बनाउन सक्छ जसले आफ्नो आक्रमणले विद्रोह र सत्तापरिवर्तन निम्त्याउने अमेरिकी वा इजरायली आशाहरूलाई कमजोर बनाउँछ ।

शनिबार आयातोल्लाह अली खामेनेईको मृत्युपछि अर्को सर्वोच्च नेताको छनोटले उनीहरूको भूमिकालाई अझ सुदृढ बनाउन सक्ने अमेरिकास्थित नीतिगत संस्था युनाइटेड अगेन्स्ट न्युक्लियर इरानमा गार्ड्स सम्बन्धी अनुसन्धान प्रमुख कसरा आराबीले बताए ।

खामेनेईका छोरा मोज्तबालाई सम्भावित उम्मेदवारको रूपमा हेरिएको छ । उनको गार्ड्ससँग धेरै घनिष्ठ सम्बन्ध छ । उनले उनीहरूमाथि उल्लेख्य नियन्त्रण राख्छन् र बढी कट्टरपन्थी तल्लो तहका अधिकारीहरू सहितको व्यापक समर्थन प्राप्त गरेका छन् ।

‘द्वन्द्व अचानक रोकियो र शासन जोगियो भने गार्ड्सको भूमिका अझ महत्त्वपूर्ण हुने कुरामा हामी निश्चित हुन सक्छौं,’ आराबीले भने ।

गार्ड्सको निकट रहेका एक सुरक्षा अधिकारीले रोयटर्सलाई बताएअनुसार, गार्ड्सका नयाँ प्रमुख अहमद वाहिदी हरेक उच्चस्तरीय बैठकमा उपस्थित थिए र यसको मुख्य उद्देश्य सधैं इरानको इस्लामिक क्रान्तिकारी प्रणाली र यसका लक्ष्यहरूको अस्तित्व जोगाउनु हो ।

रक्षा उपमन्त्री तथा गार्ड्सका सदस्य रेजा तालाइनीकले मंगलबार एक टेलिभिजन अन्तर्वार्तामा यस विशिष्ट बलको लचिलोपन निर्माण गर्ने प्रयासहरूबारे स्पष्ट पार्दै कमान्ड संरचनामा रहेका प्रत्येक व्यक्तिले आफ्नो सट्टामा जिम्मेवारी सम्हाल्न तयार तीन तह तलसम्मका उत्तराधिकारीहरू तोकेको बताए ।

‘प्रत्येक एकाइ र खण्डको भूमिका यसरी व्यवस्थित गरिएको छ कि कुनै कमान्डर मारिएमा तुरुन्तै अर्को उत्तराधिकारीले उसको ठाउँ लिन्छ,’ उनले भने ।

सन् २०२५ मा इजरायली आक्रमणमा गार्ड्सका समग्र प्रमुख र उनीहरूका गुप्तचर, एयरोस्पेस र आर्थिक एकाइका प्रमुखहरू मारिएका थिए । शनिबारको हवाई आक्रमणमा गार्ड्सका पछिल्लो प्रमुख मोहम्मद पाकपुर मारिए ।

आक्रमणको अवस्थामा विकेन्द्रीकरण गर्ने नीति करिब २० वर्षदेखि गार्ड्सको सिद्धान्तको हिस्सा रहिआएको छ र सन् २००३ मा अमेरिका नेतृत्वको आक्रमणका क्रममा इराकी सेनाको पतन हेरेपछि यो विकसित गरिएको आराबीले बताए ।

‘मुख्य अवधारणा नै विकेन्द्रीकरण गर्नु थियो ताकि कुनै विशेष प्रान्तमा आक्रमण भयो भने त्यसले आफ्नो रक्षा गर्न सकोस् र शासनको अधिकार र नियमलाई कायम राख्न सकोस्,’ उनले भने ।

महत्त्वपूर्ण कुरा के छ भने यो योजना गार्ड्सले बाह्य आक्रमणहरूमा इरानको सैन्य प्रतिक्रियाको मुख्य नेतृत्वको रूपमा र इस्लामिक गणतन्त्रभित्र आन्तरिक सुरक्षा कार्यान्वयन गर्ने निकायको रूपमा काम जारी राख्न सकून् भन्ने सुनिश्चित गर्न तयार गरिएको थियो, उनले थपे ।

यो दृष्टिकोण अहिलेको लागि प्रभावकारी देखिएको छ यद्यपि वरिष्ठ र कनिष्ठ दुवै तहका गार्ड्स कमान्डरहरूलाई लक्षित गरी भइरहने निरन्तर आक्रमणहरूले अन्ततः रणनीतिक एकरूपता कायम राख्ने गार्ड्सको क्षमताको परीक्षण गर्न सक्छ ।

निश्चित रूपमा, गार्ड्स पूर्ण रूपमा एकनासको एकाइ होइन जसमा आफ्नै गुटगत प्रतिस्पर्धा, व्यक्तिगत विवाद र समूहको भूमिकाबारे मतभेदहरू छन् । तर, एक स्रोतका अनुसार, इरानमा आक्रमण हुँदा उनीहरू पहिलेभन्दा बढी एकजुट हुन्छन् ।

इजरायली र अमेरिकी आक्रमणको पाँच दिन पुग्दा कमान्ड संरचना कमजोर हुन थालेको संकेतहरू पनि देखिन सक्ने आराबीले बताए । उनले खाडीका राजतन्त्रात्मक मुलुकहरूमा सर्वसाधारणका लक्ष्यहरूमाथि भइरहेका बढ्दो अनियन्त्रित आक्रमणहरूतर्फ संकेत गरे ।

इरानमाथिको आक्रमण विश्वव्यापी प्रभाव पार्ने एउटा गल्ती थियो भनी देखाउने जानाजानी रणनीतिको रूपमा यो कत्तिको झल्किन्छ भन्ने कुरा निश्चित छैन ।

विदेशमन्त्री अब्बास अराकचीले आक्रमणको इरानी प्रतिक्रिया पहिले नै योजनाबद्ध भइसकेको बताए ।

‘यी एकाइहरू वर्तमान राजनीतिक नेतृत्वको प्रत्यक्ष र तत्कालको कमान्डको साटो उनीहरूलाई पहिले नै दिइएका सामान्य निर्देशनहरूको आधारमा सञ्चालन भइरहेका छन्,’ उनले अल जजीरालाई भने ।

अहिले गार्ड्स इरानमा लिइने लगभग हरेक रणनीतिक निर्णयमा संलग्न छन् । युद्धअघिको उनीहरूको केन्द्रीय भूमिकाभन्दा पनि बढी हो । उनीहरूले जीवित राजनीतिक नेतृत्वमा पनि भर पर्न सक्छन् जहाँ शीर्ष तीन व्यक्तिहरू पूर्व गार्ड्स सदस्यहरू हुन् ।

इस्लामिक रिभोलुसनरी गार्ड्स कर्प्सको स्थापना सन् १९७९ को इरानी क्रान्ति लगत्तै नयाँ गणतन्त्रलाई आन्तरिक र बाह्य दुवै शत्रुहरूबाट जोगाउन र नियमित सशस्त्र सेनाको प्रतिभारको रूपमा गरिएको थियो ।

सिधै सर्वोच्च नेताप्रति उत्तरदायी रहने यो संस्था राज्यभित्रको राज्यका रूपमा उभिएको छ जसले सैन्य शक्ति, गुप्तचर संयन्त्र र आर्थिक सामर्थ्यलाई इरानको इस्लामिक शक्ति प्रणालीको अस्तित्व कायम राख्न केन्द्रित गरेको छ ।

क्रान्तिको केही महिनापछि इराकले आक्रमण गर्दा यो भूमिकाको परीक्षण भएको थियो जसले आठ वर्षसम्म चलेको युद्ध निम्त्यायो र यो युद्ध वर्तमान पुस्ताका धेरै इरानी नेताहरूका लागि एउटा महत्त्वपूर्ण अनुभव बन्यो ।

खामेनेईको मृत्युपछि इरानमा सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण पदहरूमा रहेका तीन गैर–धर्मगुरुहरू सोही युद्धमा गार्ड्ससँगै सेवा गरेका वरिष्ठ इरानी व्यक्तित्वहरू हुन् । राष्ट्रपति मसूद पेजेस्कियान युद्धमैदानका शल्यचिकित्सक थिए, संसद्का सभामुख मोहम्मद बाकर कलिबाफले गार्ड्सको वायुसेना एकाइको नेतृत्व गर्नुअघि अग्रपंक्तिमा लडेका थिए भने खामेनेईका शीर्ष सल्लाहकार अली लारिजानी युद्धको पछिल्लो घेरामा स्टाफ अफिसर थिए ।

सन् २००० को दशकको सुरुदेखि युद्धकालीन पुस्ताका व्यक्तिहरू थप नेतृत्वदायी पदहरूमा पुग्न थालेपछि र पश्चिमसँग इरानको लामो द्वन्द्व तीव्र भएपछि, इरानी राज्यमा गार्ड्सको भूमिका पनि बढ्न थाल्यो ।

इरानको आणविक कार्यक्रमको जिम्मेवारी गार्ड्सलाई दिइयो । यो परियोजना विशुद्ध रूपमा शान्तिपूर्ण प्रयोजनका लागि भएको दाबी तेहरानले सधैं गर्दै आएको छ तर पश्चिमी देशहरू यो आणविक बम बनाउने एउटा बहाना भएको विश्वास गर्छन् ।

आणविक परियोजनाका कारण लगाइएका प्रतिबन्धहरूले असर गर्न थालेपछि गार्ड्सले अर्थतन्त्रमा भूमिका खेल्न थाले । उनीहरूको निर्माण शाखा खातम अल–अम्बियाले महत्त्वपूर्ण ऊर्जा क्षेत्र सहितका ठूला ठेक्काहरू हात पार्यो ।

गार्ड्सले मध्यपूर्वभरिका शिया प्रोक्सीहरूसँग सम्पर्क सूत्रको रूपमा पनि काम गर्न थाले भने उनीहरूको स्वयंसेवक अर्धसैनिक बल बसिजलाई आन्तरिक अशान्ति दमन गर्न प्रयोग गरियो ।