हर्मुज बन्द भएपछि भारतमा ऊर्जा संकटको जोखिम बढ्यो

एजेन्सी । मध्यपूर्वमा बढ्दो संकटका बीच विश्वकै सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण तेल ढुवानी नाका हर्मुज जलसंयोजक बन्द रहिरहेकाले भारतले आफ्नो ऊर्जा सुरक्षाका लागि अत्यन्तै जोखिमपूर्ण अवस्थाको सामना गरिरहेको छ ।

१.४ अर्बभन्दा बढी जनसंख्या भएको देश भारतले आफ्नो विशाल ऊर्जा आवश्यकता पूरा गर्न आवश्यक कच्चा तेलको करिब ८८ प्रतिशत आयात गर्दछ । त्यसको करिब ४० प्रतिशत हिस्सा पर्सियाली खाडीलाई ओमानको खाडीसँग जोड्ने साँघुरो तर महत्त्वपूर्ण समुद्री मार्ग हर्मुज जलसंयोजक हुँदै मध्यपूर्वबाट आउँछ ।

गत साता अमेरिका र इजरायलले इरानमाथि आक्रमण गरेदेखि हर्मुज जलसंयोजक भएर हुने तेलको आवतजावत ठप्प भएको छ । जवाफी कारबाहीमा इरानको इस्लामिक रिभोलुसन गाड्र्स कर्‌प्सले उक्त ढुवानी मार्गमा आफ्नो नियन्त्रण रहेको दाबी गरेको छ र यो मार्ग पार गर्न खोज्ने कुनै पनि जहाजले मिसाइल वा ड्रोन आक्रमणको सामना गर्नुपर्ने चेतावनी दिएको छ ।

उद्योग विश्लेषक केप्लरका अनुसार, भारतसँग हाल करिब १० करोड ब्यारल व्यापारिक कच्चा तेलको भण्डार बाँकी छ जसले लगभग ४० देखि ४५ दिनको आवश्यकता पूरा गर्दछ ।

पछिल्ला केही महिनाहरूमा अमेरिकाका राष्ट्रपति डोनल्ड ट्रम्पले लगाएका दण्डात्मक शुल्क र प्रतिबन्धहरूले पुटिनको युक्रेनमाथिको आक्रमणलाई आर्थिक सहयोग गरिरहेको भन्ने आरोपमा भारतलाई सहुलियत दरको रुसी तेलमाथिको निर्भरताबाट टाढा रहन बाध्य पारेको थियो ।

यद्यपि, मध्यपूर्वमा जारी उथलपुथलले कच्चा तेलको मूल्य बढाइरहेको छ । यसले गर्दा भारत आफ्नो ऊर्जा सुरक्षाको आवश्यकता पूरा गर्न पुनः मस्कोतर्फ फर्कन सक्छ ।

मंगलबार रुसका उपप्रधानमन्त्री अलेक्जेन्डर नोभाकले एक सरकारी टेलिभिजन च्यानललाई बताएअनुसार, हर्मुज जलसंयोजक बन्द भएपछि भारतले ठूलो मात्रामा रुसी कच्चा तेल आयात गर्न पुनः चासो देखाएको छ ।

भारतीय अधिकारीहरूले आधिकारिक रूपमा कुनै टिप्पणी गरेका छैनन् तर सरकारी स्रोतहरूले रोयटर्सलाई बताए अनुसार भारतले कच्चा तेल र प्राकृतिक ग्यास दुवैका लागि विकल्पहरूको खोजी गरिरहेको छ र उनीहरू एउटा स्रोत बन्द भयो भने अर्को झ्याल खुल्नेमा विश्वस्त छन् ।

भारतको प्राकृतिक ग्यासको आवश्यकताका लागि स्थिति अझ बढी जटिल छ, जुन मुख्यतया अबु धाबी र कतारमा निर्भर छ। इरानको तर्फबाट हुने आक्रमणको जोखिमका कारण दुवै देशले उत्पादन र निर्यात रोकेका छन्। यस हप्ता, आसन्न अभावको सामना गरिरहेका भारतीय कम्पनीहरूले केही औद्योगिक ग्राहकहरूलाई दिइने ग्यास आपूर्तिमा कटौती गर्न थालेका छन्।