इरान युद्ध : चौथो दिन के के भयो ?

एजेन्सी । अमेरिका र इजरायलले इरानमाथि गरेको आक्रमण तथा इरानले गरेको प्रत्याक्रमण बुधबार पाँचौं दिनमा प्रवेश गरेको छ ।

चौथो दिनका प्रमुख घटनाक्रमहरू यहाँ प्रस्तुत गरिँदैछ ।

इरानको रिभोलुसनरी गार्ड कर्प्स (आईआरजीसी) का स्थल सेनाहरू द्वन्द्वमा प्रत्यक्ष रूपमा सहभागी हुन थालेका देखिन्छन् ।

इरानी रिपोर्टहरूका अनुसार, उत्तरी इराकमा कुर्द विद्रोहीहरूको स्थानमा ड्रोन आक्रमण र कुवेतमा अमेरिकी लक्ष्यहरूमाथि आक्रमण भएका छन् । यसले उक्त सुरक्षाबलको विस्तारित भूमिकालाई संकेत गर्दछ ।

यस परिवर्तनले इरानको बढ्दो चिन्तालाई झल्काउँछ । अमेरिकाले इरानभित्र सक्रिय विद्रोही समूहहरू, विशेषगरी देशको सिमानामा रहेका कुर्द र बलोच सशस्त्र गुटहरूलाई समर्थन गर्न सक्छ भनी इरानले चिन्ता लिएको छ ।

इरानले इजरायली एल्बिट हर्मेस ९०० ड्रोनलाई लगभग सग्लो अवस्थामा खसालेको छ । इरानी स्रोतहरूले यसको रिभर्स इन्जिनियरिङ (प्रविधि नक्कल) गर्ने सम्भावनाबारे छलफल गरिरहेका छन् जुन तेहरानले विगतमा कब्जा गरेका प्रणालीहरूसँग पनि गर्ने प्रयास गरेको थियो ।

दुवै पक्षले युद्धकालीन उत्पादन क्षमतामा आत्मविश्वास देखाएका छन् । इरानी अधिकारीहरूले मिसाइल उत्पादन प्रक्षेपणको गतिसँगै भइरहेको दाबी गरेका छन् जबकि डोनल्ड ट्रम्पले अमेरिकी इन्टरसेप्टर मिसाइल उत्पादन पनि तीव्र पारिएको बताएका छन् ।

इरानको सामुद्रिक दबाब अभियान जारी छ । आईआरजीसी जलसेनाका एक अधिकारीले हर्मुज जलडमरुमध्यमा अहिलेसम्म १० वटा जहाजलाई निशाना बनाइएको बताएका छन् । यसले ढुवानीमा अवरोध पुर्याउने र विश्वव्यापी ऊर्जा लागत बढाउने तेहरानको प्रयासलाई बल पुर्याउँछ ।

इस्लामिक रेजिस्टेन्स अफ इराकले एकै दिनमा यस क्षेत्रका अमेरिकी स्थानहरू विरुद्ध २७ वटा अपरेशन गरेको घोषणा गरेको छ जसले प्रोक्सी (परोक्ष) गतिविधिमा तीव्र वृद्धिलाई संकेत गर्दछ ।

खाडी मुलुकहरूमा रहेका अमेरिकी कूटनीतिक र गुप्तचर केन्द्रहरूमा आक्रमण भएका छन् जसमा दुबई र साउदी अरबका घटनाहरू समावेश छन् ।

अमेरिकाले हर्मुज जलडमरुमध्य भएर तेल ट्यांकरहरूलाई पहरा दिने विचार गरिरहेको छ । यसले अमेरिकी जलसैनिक सम्पत्तिहरूलाई इरानी मिसाइलको पहुँचमा ल्याएर उल्टै थप जोखिममा पार्ने इरानी विश्लेषकहरूको तर्क छ ।

इरानले पर्सियाली खाडीमा रहेका अमेरिकी रेडार र निगरानी पूर्वाधारहरूमा आक्रमण केन्द्रित गरेको देखिन्छ । रिपोर्टहरूका अनुसार, यूएईमा रहेको दोस्रो थाड रेडारलाई इरानी मिसाइलहरूले निशाना बनाएका छन् जसले प्रारम्भिक चेतावनी क्षमतालाई कमजोर बनाउने रणनीति संकेत गर्दछ ।

साथै, इरानले इजरायली सर्वेक्षण ड्रोनहरू जस्तै हर्मेस ९०० लाई प्राथमिकताका साथ निशाना बनाइरहेको छ जुन इरानी मिसाइल लोन्चरहरू पत्ता लगाउन मुख्य मानिन्छन् ।

केही विश्लेषकहरूका अनुसार, यसले हालैका ठूला इरानी मिसाइल आक्रमणहरूमा आएको कमीलाई स्पष्ट पार्न सक्छ । तेहरानले भारी मिसाइल अपरेशनहरू पुनः सुरु गर्नु अघि इजरायलको खुफिया र निगरानी क्षमतालाई कमजोर बनाउने प्रयास गरिरहेको हुन सक्छ ।

इरानको वायु रक्षा नेटवर्कको केही भाग ध्वस्त पारेपछि इजरायली र अमेरिकी सेनाले इरानी हवाई क्षेत्रमा उल्लेखनीय स्वतन्त्रता प्राप्त गरेका हुन सक्ने तेहरानमा इजरायली एफ–१६ विमानहरू उडिरहेको फुटेजले देखाउँछ ।

अमेरिका र इजरायलबीचको कार्य विभाजन स्पष्ट हुँदै गइरहेको छ । इजरायली आक्रमणहरू तेहरान र पश्चिमी इरानमा केन्द्रित देखिन्छन् जबकि अमेरिकी अपरेशनहरूले दक्षिणी इरानमा रहेका ड्रोन बेस र सैन्य पूर्वाधारहरूलाई निशाना बनाइरहेका छन् ।

इजरायली आक्रमणहरू इरानका सरकारी संस्थाहरूमा पनि जारी छन् । तेहरानमा प्रहरी मुख्यालय, गुप्तचर सुविधाहरू र आईआरजीसी आधारहरूलाई निशाना बनाइएको छ जसले इस्लामिक गणतन्त्रको आन्तरिक सुरक्षा क्षमतालाई कमजोर बनाउने स्पष्ट रणनीतिलाई सुदृढ गर्दछ ।

साथै, पश्चिमी इरानी प्रान्तहरूमा पनि आक्रमणहरू भएका छन् जसले विद्रोही समूहहरू इराकी कुर्दिस्तानबाट इरान प्रवेश गर्न सक्ने चिन्ता बढाएको छ ।

इरानले इराकमा कुर्द विद्रोहीहरूको स्थानमा आक्रमण गरेर र आफ्नो पश्चिमी सिमानामा आईआरजीसीको तैनाथी बढाएर जवाफ दिएको छ ।

लेबननी सरकारको दबाबका बाबजुद हिजबुल्लाहले सीमित कारबाहीहरू जारी राखेको छ जसमा रमत डेभिड एयरबेस विरुद्ध आत्मघाती ड्रोन आक्रमण र इजरायली सैन्य लक्ष्यहरूमा रकेट प्रहार समावेश छ ।

यसैबीच, रियाद प्रत्यक्ष रूपमा युद्धमा सामेल भएमा हुतीहरूले बाब अल–मान्डेब जलडमरुमध्य बन्द गर्ने र साउदी अरबविरुद्ध आक्रमण पुनः सुरु गर्ने धम्की दिएका छन् ।

ऊर्जा पूर्वाधारहरू बढ्दो रूपमा केन्द्रीय रणभूमि बनेका छन् । इरानी ड्रोन आक्रमणले कतार इनर्जीसँग सम्बन्धित प्रमुख ग्यास सुविधाहरूमा प्रहार गरेको छ जसले रास लफान र मेसाईदमा एलएनजी (तरल प्राकृतिक ग्यास) सञ्चालन अस्थायी रूपमा बन्द गर्न बाध्य पारेको छ ।

यूएईको फुजैराहमा रहेको तेल निर्यात केन्द्रमा अर्को छुट्टै आक्रमण भएको छ जुन खाडीको तेल ढुवानीलाई हर्मुज जलडमरुमध्य छलेर लैजाने एक महत्त्वपूर्ण मार्ग हो ।

यी आक्रमणहरूले पूर्ण सामुद्रिक नाकाबन्दी कायम राख्न गाह्रो भए तापनि विश्वव्यापी ऊर्जा बजारमा दबाब कायम राख्ने उद्देश्यले व्यापक इरानी रणनीतिको संकेत गर्दछ ।

तेल बजारले यसको प्रतिक्रिया दिन थालिसकेको छ । इराकले सेहान पाइपलाइन मार्फत हुने कुर्द तेल निर्यात रोकेको छ र हर्मुजमा अवरोध जारी रहेमा उत्पादन कटौती हुन सक्ने चेतावनी दिएको छ ।

इरानभित्र राजनीतिक घटनाक्रमहरू तीव्र भएका छन् । अली खामेनेईको हत्यापछि एसेम्बली अफ एक्सपर्ट्स (विशेषज्ञहरूको सभा) ले नयाँ सर्वोच्च नेता चयन गर्न लागेको बताइएको छ ।

थप नेतृत्व लक्षित आक्रमणको जोखिमका बावजुद अन्तरिम नेतृत्व परिषद्ले पुनः बैठक बोलाएको छ जसले निरन्तरता र नियन्त्रण प्रदर्शन गर्ने प्रयासलाई संकेत गर्दछ ।

आणविक केन्द्रहरू वरपर सम्भावित तनावको बारेमा पनि चिन्ता बढ्दै गएको छ । नतान्ज आणविक केन्द्रमा पुनः आक्रमण भएको रिपोर्ट आएको छ जबकि रुसद्वारा सञ्चालित बुसहर आणविक पावर प्लान्ट नजिकैको विस्फोटले सम्भावित आणविक दुर्घटनाको डर पैदा गरेको छ ।

इजरायल विरुद्ध इरानी मिसाइल आक्रमणको गति पछिल्लो दिनमा घटेको देखिएको छ । यो मिसाइल लोन्चरहरूमाथिको सफल आक्रमणको परिणाम हो वा मिसाइल भण्डार जोगाउने नियत हो भन्ने स्पष्ट छैन ।

हालैका अमेरिकी सैन्य तैनाथीले इरानी टिप्पणीहरूमा पनि ध्यान आकर्षित गरिरहेको छ । ओपन–सोर्स रिपोर्टिङमा वाशिङटनले सेन्टकम क्षेत्रमा थप हवाई इन्धन भर्ने विमानहरू पठाएको र युरोपबाट मध्यपूर्वमा लडाकु विमानहरू पुनः तैनाथ गरेको संकेत गर्दछ ।

केही इरानी विश्लेषकहरूले यी कदमहरूलाई द्वन्द्व वाशिङटनले सुरुमा सोचेजस्तो नभएको संकेतका रूपमा व्याख्या गरेका छन् जसले विद्यमान अमेरिकी सैन्य उपस्थिति टकरावको स्तर र अवधिका लागि अपर्याप्त रहेको सुझाव दिन्छ ।

यस्ता रिपोर्टहरू पनि आएका छन् कि अमेरिकाले इरानको निरन्तर मिसाइल आक्रमणको बीचमा मध्यपूर्वमा मिसाइल रक्षा प्रणाली सुदृढ गर्न पूर्वी एसिया लगायत अन्य क्षेत्रहरूबाट थाड र पेट्रियट वायु रक्षा प्रणालीहरू पुनः तैनाथ गर्ने विचार गरिरहेको हुन सक्छ ।

यी घटनाक्रमहरूलाई इरानी मिडियामा इन्टरसेप्टर मिसाइलको खपत सोचेभन्दा छिटो भइरहेको प्रमाणको रूपमा प्रस्तुत गरिएको छ जसले वाशिङटनलाई थप क्षेत्रीय र विश्वव्यापी स्रोतहरू परिचालन गर्न बाध्य पारेको छ ।

समग्रमा, चौथो दिनका घटनाक्रमहरूले विगत दुई दिनमा देखिएका प्रवृत्तिहरूलाई नै सुदृढ गरेका छन् । प्रोक्सीहरूको बढ्दो संलग्नता, ऊर्जा पूर्वाधारमा निरन्तर आक्रमण, इरानभित्र जारी हवाई अपरेशन र द्वन्द्वको फराकिलो क्षेत्रीय विस्तार भइरहेको देखिएको छ ।