एजेन्सी । इरानका सर्वोच्च नेता आयातोल्लाह अली खामेनेई अमेरिका र इजरायलको सैन्य कारवाहीमा मारिएपछि नयाँ नेता छान्नका लागि कसरत भइरहेको छ ।
त्यस दौडमा अलिरेजा आराफी अग्रपंक्तिमा रहेको बताइन्छ । उनी धार्मिक रूपमा अनुदारवादी हुन् र खामेनेईभन्दा पनि बढी कट्टर छन् ।
उनी धार्मिक विद्यालयहरूका प्रमुख रहिसकेका छन् । उनले शिया इस्लामलाई धर्मनिरपेक्षता, उदारवाद, भौतिकवाद र पश्चिमी विचारधाराका नैतिक र आध्यात्मिक कमजोरीहरू विरुद्धको प्रतिक्रियाका रूपमा उभ्याउनुपर्छ भन्ने विचारमा विस्तृत रूपमा लेखेका छन् ।
खामेनेईले अन्य मुस्लिम समाजमा इस्लामी क्रान्ति निर्यात गर्नु इरानको कर्तव्य हो भन्ने सोच्थे भने आराफी विश्वका नैतिक कमजोरीहरू हटाउन इस्लामी मूल्यमान्यता फैलाउनु इरानको दायित्व हो भन्ने ठान्छन् ।
सुरुमा मोज्तबा खामेनेई (अली खामेनेईका छोरा) ले यो पद सम्हाल्ने खबर आएको थियो । उनले यो पद नपाउनुको अर्थ कि त उनको हत्या भयो वा सभाको अनुदारवादी पक्षले धेरै अधिकार कब्जा गर्यो भन्ने बुझिन्छ ।
मोज्तबा कट्टरपन्थी भए पनि सुधारवादी राष्ट्रपतिसँग मिलेर काम गर्ने अपेक्षा गरिएको थियो । इरानी मापदण्डमा सुधारवादीलाई मध्यम मानिन्छ तर ती अझै पनि उग्र नै हुन्छन् ।
अलिरेजा आराफी आफैं खामेनेईभन्दा बढी हिंसक नभए तापनि उनले धेरै अधिकार अरूलाई सुम्पने अपेक्षा गरिएको छ जसले अझ बढी हिंसक पात्रहरूलाई सक्रिय बनाउनेछ ।
आयातोल्लाह खामेनेईले इरानका सबै परराष्ट्र नीतिगत निर्णयहरूमा सक्रिय भूमिका खेल्थे जसमा हेजबोल्लाह र यमनी विद्रोही समूहहरू जस्ता हिंसक प्रोक्सीहरू कहिले प्रयोग गर्ने भन्ने निर्णय पनि समावेश थियो ।
आराफी धार्मिक कुराहरूमा निकै बढी केन्द्रित छन् र उनले सुरक्षा तथा विद्रोहसम्बन्धी निर्णयहरू मोहम्मद बागेर गालिबाफ र गुलाम–हुसेन मोहसेनी–एजेई जस्ता अन्य पात्रहरूलाई सुम्पने अपेक्षा गरिएको छ ।
ती दुवै कट्टर सुरक्षा पक्षधर हुन् जसले आन्तरिक असहमतिलाई दबाउन र यस क्षेत्रमा अमेरिकाविरोधी शक्ति देखाउन प्रोक्सी तथा आईआरजीसीको शक्तिको प्रयोग गर्नुपर्छ भन्ने विश्वास गर्छन् ।
राष्ट्रपतिको पक्षमा भन्नुपर्दा, सुरुमा मसुद पेजेस्कियानको मृत्यु भएको खबर आएको थियो र अमेरिकी सञ्चारमाध्यमहरूले उपराष्ट्रपति मोहम्मद रजा आरेफ राष्ट्रपति बन्ने सम्भावना रहेको संकेत गरेका थिए ।
आरेफ एक मध्यममार्गी सुधारवादी हुन् र इरानमा यसको धेरै अर्थ नभए तापनि उनी अमेरिकाले प्रभाव पार्न सक्ने र मिलेर काम गर्न सक्ने व्यक्तिको रूपमा देखिएका थिए ।
यद्यपि, पेजेस्कियान अझै जीवितै रहेकाले यो प्रयास चाँडै विफल भयो । आराफी सर्वोच्च नेतामा नियुक्त हुनुको अर्थ उनले अब अर्को गार्डियन काउन्सिल चयन गर्नेछन् र इरानमा मध्यममार्गीहरूको नियन्त्रण पहिलेको तुलनामा अझ कम हुनेछ ।
आराफीलाई व्यवहारवादी मानिए तापनि यसलाई कुटिल वा छली रूपमा बुझ्नुपर्छ । उनी धार्मिक अभियानमा विश्वास गर्छन् र त्यसलाई पूरा गर्नका लागि उनी व्यवहारवादी बन्नेछन् ।
पश्चिमी अनुभव र एक्सपोजरको कमी तथा परराष्ट्रनीतिमा उनको हस्तक्षेप नगर्ने नीतिका कारण इरानी नेतृत्वका सबैभन्दा हिंसक पात्रहरू अझ शक्तिशाली स्थानमा पुग्नेछन् ।
आरेफका लागि बनाइएको न्यारेटिभलाई हेर्दा अमेरिकाले स्पष्ट रूपमा इरानमा अझ मध्यममार्गी र पहुँचयोग्य शासनको आशा गरेको थियो ।
तर, त्यसको सट्टा उसले यस्तो शासन पाउँदैछ जुन झन् बढी कट्टरपन्थी छ र जसले विद्रोह र क्षेत्रीय हिंसालाई प्रश्रय दिने सम्भावना बढी छ ।
प्रतिक्रिया