अमेरिका–इरान युद्धका बीच पनि तेलको मूल्य किन अचाक्ली बढेन ? यस्ता छन् मुख्य कारणहरू

एजेन्सी । गत फेब्रुअरीको अन्त्यतिर अमेरिका र इजरायल इरानसँग युद्धमा होमिँदा विश्लेषकहरूले कच्चा तेलको मूल्य प्रति ब्यारल १५० देखि २०० डलरसम्म पुग्न सक्ने अनुमान गरेका थिए ।

विश्वको कुल तेल आपूर्तिको पाँचौं हिस्सा ओगट्ने महत्त्वपूर्ण हर्मुज जलयोजक अचानक बन्द भई विश्व बजारबाट विच्छेद हुँदा यस्तो संकट आउने डर थियो । तर, ब्रेन्ट कच्चा तेलको मूल्य बढीमा १२६ डलरसम्म मात्र पुग्यो । यो सन् २००८ को १४७ डलरको ऐतिहासिक उचाइभन्दा निकै कम हो ।

फेब्रुअरी २८ मा द्वन्द्व सुरु भएदेखि जुन ११ सम्म तेलको औसत मूल्य प्रति ब्यारल १०१ डलर मात्र रह्यो । अमेरिकाका राष्ट्रपति डोनल्ड ट्रम्पले इरानमाथिको आक्रमण रोकेपछि जुलाईको सुरुमा त यो मूल्य युद्धपूर्वको ७० डलरकै स्तरमा फर्किएको थियो ।

तेलको मूल्य अप्रत्याशित रूपमा नबढ्नुमा सबैभन्दा ठूलो भूमिका विश्वकै ठूलो तेल आयातक चीनको रह्यो । चीनले जुनसम्म आइपुग्दा आफ्नो कच्चा तेलको आयातलाई विगत एक दशककै न्यून विन्दुमा झारेर सबैलाई अचम्ममा पारिदियो ।

चीनले इन्धन निर्यातमा कडाइ गर्नुका साथै त्यहाँका जनताले व्यक्तिगत कारको सट्टा विद्युतीय ट्याक्सीको प्रयोग बढाए । साथै, चीनको पेट्रोकेमिकल क्षेत्रले पनि आफ्नो उत्पादन कटौती गर्यो जसले गर्दा विश्व बजारमा तेलको मागमा उल्लेख्य कमी आयो ।

यसका साथै विश्वको सबैभन्दा ठूलो तेल उत्पादक राष्ट्र अमेरिकाले आफ्नो उत्पादनमा कीर्तिमान कायम गर्दै अप्रिलसम्ममा दैनिक १३.९३ मिलियन ब्यारल तेल उत्पादन गर्यो । आपूर्तिमा देखिएको अवरोधलाई कम गर्न अमेरिकाले अन्तर्राष्ट्रिय ऊर्जा एजेन्सीसँगको समन्वयमा आफ्नो रणनीतिक पेट्रोलियम भण्डारबाट ४० करोड ब्यारल तेल बजारमा पठायो । सन् १९८३ यताकै न्यून विन्दुमा पुग्ने गरी गरिएको यो ठूलो परिमाणको आपूर्तिले बजारलाई शान्त राख्न मद्दत पुर्यायो ।

अमेरिकाका राष्ट्रपति डोनल्ड ट्रम्पले शान्ति सम्झौता र हर्मुज जलमार्ग पुनः सञ्चालन हुने बारे पटक–पटक दिएका अभिव्यक्तिले तेल बजारका लगानीकर्ताहरूलाई अन्योलमा पारिदिए । बजारमा अचानक आउन सक्ने उथलपुथलको जोखिमका कारण धेरैजसो व्यापारीहरू ठूलो जोखिम मोल्न हच्किए जसले गर्दा ब्रेन्ट तेलको कारोबारमा मन्दी देखियो ।

विश्लेषकहरूका अनुसार, अहिले बजारमा हेडलाइन फ्याटिग अर्थात् नयाँ समाचारहरूले मूल्यमा खासै प्रभाव नपर्ने अवस्था सिर्जना भएको छ । लगानीकर्ताहरूको उत्साह मार्च महिनाको उच्च विन्दुको तुलनामा अहिले ५० प्रतिशतभन्दा बढीले घटेको छ ।

अन्ततः खाडी क्षेत्रको ठूलो तेल निर्यातक साउदी अरबले हर्मुज जलमार्गको विकल्पको रूपमा आफ्नो लाल सागरस्थित यान्बु बन्दरगाहबाट ढुवानी तीव्र बनायो । यसले हर्मुज बन्द हुँदा भएको तेलको अभावलाई पूर्ति गर्न ठूलो सहयोग पुर्यायो ।

जुन महिनामा हर्मुज जलमार्ग केही समयका लागि पुनः सञ्चालनमा आएकाले पनि तेलको उपलब्धतामा देखिएको चिन्ता केही कम भएको थियो यद्यपि जुलाईमा लडाइँ पुनः चर्किएपछि यो मार्ग फेरि प्रभावित भएको छ ।