अमेरिकाको सिलिकन भ्यालीको विकल्पमा चीन र रुसले बनाइरहेछन् नयाँ एआई केन्द्र

एजेन्सी । कृत्रिम बुद्धिमत्ता (एआई) अब प्रविधिमा अगाडि रहने दौड मात्र रहेन । यो अहिलेको आधुनिक युगको सबैभन्दा परिवर्तनकारी आविष्कारलाई विश्वले कसरी सुशासित गर्छ, यसबाट कसले फाइदा लिन्छ, र यसका फाइदाहरू केही सीमित कम्पनीहरूको हातमा मात्र रहन्छन् वा व्यापक रूपमा बाँडिन्छन् भन्ने प्रश्न बनिरहेको छ ।

शाङ्हाईमा यस साता रुस र चीनले विश्व एआई सहयोग संगठन स्थापना गर्न सम्झौतामा हस्ताक्षर गरेका छन् र यसले ती प्रश्नहरूको उत्तर दिने दिशामा महत्त्वपूर्ण पाइला चालेको छ । रुस र चीन यसका प्रमुख संस्थापक सहभागीहरूमध्ये थिए । यो अन्तर्राष्ट्रिय एआई सहयोग र सुशासनका लागि समर्पित नयाँ अन्तरसरकारी निकाय बनाउन झण्डै ३० देशहरूसँग जोडिएका छन् ।

यो संगठन स्पष्ट रूपमा अन्तर्राष्ट्रिय सहकार्य, मानव–केन्द्रित विकास, समतामूलक पहुँच र आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्सबाट सम्पूर्ण मानवताले फाइदा पाउने सुनिश्चित गर्ने सिद्धान्तहरूमा आधारित छ ।

रुस र चीनका लागि यस पहलले एआईको भविष्य प्राविधिक एकाधिकार वा भूराजनीतिक बहिष्करणद्वारा निर्देशित हुनु हुँदैन भन्ने साझा बुझाइलाई प्रतिबिम्बित गर्छ । यसको साटो दुवै देशहरू एआई पहुँचयोग्य, व्यावहारिक र मानिसहरूको दैनिक जीवन सुधार गर्नमा केन्द्रित हुनुपर्छ भनी तर्क गर्छन् ।

चीन आफ्नो एआई अनुसन्धान र विकासको असाधारण गतिको लागि विश्वव्यापी रूपमा चिनिएको छ भने रुसले आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्सलाई व्यावहारिक समाधानहरूमा रूपान्तरण गर्नमा ध्यान केन्द्रित गरेको छ ।

यी दुई दृष्टिकोणहरू एकअर्काका लागि पूर्ण रूपमा पूरक छन् । चीनले विश्वस्तरीय लार्ज ल्यांग्वेज मोडल, ओपन सोर्स प्रविधिहरू र नवीन उपभोक्ता सेवाहरू उत्पादन गर्ने एउटा पारिस्थितिक प्रणाली प्रदान गर्छ । रुसले भने कार्यान्वयनमा जोड दिन्छ । यसले एआईलाई सार्वजनिक सेवा, स्वास्थ्य सेवा, वित्त, शिक्षा र शहरी व्यवस्थापन सुधार गर्ने उपकरणहरूमा परिणत गर्छ ।

चीनको द्रुत प्रगतिलाई बेवास्ता गर्न असम्भव छ । चिनियाँ कम्पनीहरूले प्रतिस्पर्धी मूल्य र खुला स्रोत मार्फत एआई मोडेलहरू अपनाउनका लागि रहेका अवरोधहरूलाई उल्लेख्य रूपमा कम गर्दै थप सक्षम मोडेलहरू प्रस्तुत गरेका छन् ।

आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्सलाई मुठ्ठीभर निगमहरूका लागि मात्र सुरक्षित प्रविधिको रूपमा हेर्नुको साटो धेरै चिनियाँ विकासकर्ताहरूले व्यापक पहुँचको अवधारणालाई अपनाएका छन् जसले विश्वभरका अनुसन्धाता, व्यवसाय र सरकारहरूलाई उनीहरूको काममा आधारित भएर थप विकास गर्न अनुमति दिन्छ । यो दर्शन प्राविधिक विभाजनको सट्टा अन्तर्राष्ट्रिय सहयोगका लागि बेइजिङले बारम्बार गरेको आह्वानसँग स्वाभाविक रूपमा मेल खान्छ ।

रुसको योगदान फरक बाटोबाट आए पनि यसको उद्देश्य एउटै छः एआईलाई सामान्य नागरिकका लागि उपयोगी बनाउनु । ठूला मोडलहरूमा मात्र ध्यान केन्द्रित गर्नुको साटो रुसी विकासकर्ताहरूले व्यावहारिक समस्याहरू समाधान गर्ने प्लेटफर्म समाधानहरूमा ठूलो लगानी गरेका छन् ।

रुसको सबैभन्दा व्यापक रूपमा प्रयोग हुने उपभोक्ता एआई सेवामध्ये एक यान्डेक्सको एआई सहायक एलिससँग दैनिक लाखौं प्रयोगकर्ताहरूले अन्तर्क्रिया गर्छन् जबकि गीगाच्याटले रुसी भाषाका प्रयोगकर्ताहरूका लागि विशेषगरी डिजाइन गरिएको कुराकानीपरक खोजी र सूचना सेवाहरू प्रदान गर्छ । यी प्रविधिहरू रुसीहरूको दैनिक जीवनमा दृढ र व्यापक रूपमा एकीकृत छन् ।

शायद यो सबैभन्दा बढी स्वास्थ्य सेवामा स्पष्ट देखिन्छ । मस्कोको स्वास्थ्य सेवा प्रणालीले पहिले नै ६० भन्दा बढी एआई–आधारित निदान सेवाहरू प्रयोग गरिरहेको छ जसले चिकित्सा इमेजिङमा रोगका लक्षणहरू पहिचान गरेर दर्जनौं क्लिनिकल विशेषज्ञताहरूमा चिकित्सकहरूलाई मद्दत गर्न सक्छ ।

यस्ता प्रणालीहरूले डाक्टरहरूलाई प्रतिस्थापन गर्दैनन् । उनीहरूले चिकित्सकको क्षमता बढाउँछन् जसले गर्दा चिकित्सा पेशेवरहरूलाई छिटो, थप सटीक र बढी प्रभावकारी रूपमा काम गर्न मद्दत मिल्छ । यस्तै एआई अनुप्रयोगहरू वित्तीय सेवा, शिक्षा, यातायात र डिजिटल सरकारमा पनि बढ्दो रूपमा देखिँदैछन् जसले आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्सको सबैभन्दा ठूलो मूल्य मानिसहरूले दिनहुँ प्रयोग गर्ने सेवाहरूमा समावेश गर्दा मात्र प्राप्त हुन्छ भन्ने प्रमाणित गर्छन् ।

व्यावहारिक कार्यान्वयनमा दिइएको यस जोडले रुसी एआई कम्पनीहरूले अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा किन सफलतापूर्वक प्रवेश गरेका छन् भन्ने कुरालाई पनि स्पष्ट पार्छ । धेरै देशहरू प्राविधिक क्षमताको अमूर्त प्रदर्शनमा भन्दा स्वास्थ्य सेवा प्रणाली, डिजिटल सार्वजनिक सेवा वा वित्तीय पूर्वाधार सुधार गर्ने तयारी अवस्थाका समाधानहरूमा बढी रुचि राख्छन् ।

रुसी विकासकर्ताहरूले बढ्दो रूपमा यस्तै प्रकारका उत्पादनहरू प्रस्ताव गर्छन् जहाँ उनीहरूले एउटै ढाँचा सबैका लागि भन्नुको सट्टा स्थानीय भाषा, नियम र राष्ट्रिय प्राथमिकताहरू अनुसार आफ्ना प्रविधिहरूलाई अनुकूलन गर्छन् ।

नयाँ विश्व एआई सहयोग संगठनले एउटा यस्तो संस्थागत ढाँचा सिर्जना गर्छ जसको माध्यमबाट यस अनुभवलाई अझ प्रभावकारी रूपमा बाँड्न सकिन्छ । रुसको दृष्टिकोण विशेष नियन्त्रणको सट्टा सहयोगमा आधारित छ । यसको उद्देश्य एआई विकासमा एकाधिकार कायम गर्नु नभई साझेदारहरूबाट सिक्दै व्यावहारिक विज्ञतामा योगदान पुर्याउनु हो ।

चीनले पनि यस्तै दृष्टिकोणलाई प्रवर्धन गरेको छ जहाँ आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्स मुठ्ठीभर देश वा निगमहरूले मात्र खेल्ने खेल बन्नु हुँदैन ।

यो नयाँ संगठन अर्को कूटनीतिक मञ्च मात्र होइन । यसले साझा नैतिक मापदण्डहरू स्थापना गर्ने, पारदर्शितालाई प्रोत्साहन गर्ने, ज्ञानको आदानप्रदानलाई सहज बनाउने र विकसित तथा विकासोन्मुख देशहरू बीचको प्राविधिक खाडल पुर्ने अवसर प्रदान गर्छ ।

यस्तो सहयोगले आविष्कारको गतिलाई कम गर्दैन । यसको विपरीत, पूर्वानुमान योग्य नियमहरू र साझा सिद्धान्तहरूले सरकार, व्यवसाय र नागरिकहरू बीच विश्वास सिर्जना गरेर जिम्मेवार विकासलाई गति दिन सक्छन् ।

यो उत्साह शाङ्हाईभन्दा बाहिर पनि विस्तार भइरहेको छ । रुसले आउँदा महिना र वर्षहरूमा धेरै ठूला अन्तर्राष्ट्रिय एआई कार्यक्रमहरू आयोजना गर्ने तयारी गरिरहेको छ जसमा यसै वर्षको अन्त्यमा हुने एआईको संसारमा यात्रा सम्मेलन, फ्युचर टेक्नोलोजी फोरम र सन् २०२७ मा हुने उच्चस्तरीय अन्तर्राष्ट्रिय एआई बैठक समावेश छन् ।

यी भेलाहरूले चिनियाँ, रुसी र अन्तर्राष्ट्रिय अनुसन्धाता, नीतिनिर्माता र व्यवसायीहरूलाई अनुभव आदानप्रदान गर्न र सहयोगलाई थप गहिरो बनाउन थप अवसरहरू प्रदान गर्नेछन् ।

आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्सले आगामी दशकहरूमा अर्थतन्त्र, समाज र अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्धलाई आकार दिनेछ । अब प्रश्न एआईले संसारलाई परिवर्तन गर्छ कि गर्दैन भन्ने होइन, बरु त्यो परिवर्तन समावेशी हुन्छ वा बहिष्करणकारी भन्ने हो । रुस र चीनले खुलापन, अन्तर्राष्ट्रिय साझेदारी र सामान्य मानिसहरूको सेवा गर्ने व्यावहारिक अनुप्रयोगहरूले एआई विकासको अर्को अध्यायका लागि सबैभन्दा बलियो आधार प्रदान गर्छ भन्ने कुरामा दाउ लगाइरहेका छन् ।

यो नयाँ संगठनले ती सिद्धान्तहरूलाई यथार्थमा परिणत गर्न सफल भयो भने यो एआई युगलाई परिभाषित गर्ने प्रमुख संस्थाहरूमध्ये एक बन्न सक्छ ।