स्विट्जरल्यान्डमा हुने भनिएको इरान-अमेरिका वार्ता स्थगित

एजेन्सी । पश्चिम एसियाको द्वन्द्व अन्त्य गर्ने उद्देश्यले स्विट्जरल्यान्डमा हुने भनिएको अमेरिका र इरानबीचको वार्ता शुक्रबार नहुने भएको छ ।

अमेरिकाका उपराष्ट्रपति जेडी भ्यान्सले आफ्नो जेनेभा भ्रमणको योजना रद्द गरेसँगै स्थायी युद्धविराम हुने कुरामा थप अनिश्चितता पैदा भएको छ । ह्वाइट हाउसका प्रवक्ताले बिहीबार राति एक विज्ञप्ति जारी गर्दै यी वार्ताहरूको व्यवस्थापन कहिल्यै पनि सरल वा अनुमानयोग्य नभएको बताएका छन् ।

उनले योजनाहरू अन्तिम रूप पाउने बित्तिकै भ्यान्स र अमेरिकी प्रतिनिधिमण्डल प्रस्थान गर्न तयार रहेको पनि उल्लेख गरे । स्विट्जरल्यान्डको विदेश मन्त्रालयले बर्गेनस्टक रिसोर्टमा हुने तय भएको वार्ता नहुने कुराको पुष्टि गरे पनि यसबारे थप विवरण भने सार्वजनिक गरेको छैन ।

बुधबार भएको १४ बुँदे सम्झौताले ६० दिनका लागि युद्धविराम लम्ब्याएपछि प्राविधिक वार्ताका लागि तयार रहेको बताएको इरानले यसपटक तुरुन्तै कुनै प्रतिक्रिया दिएको छैन ।

इरानको अर्ध–सरकारी समाचार संस्था तस्निमका अनुसार, इरानी वार्ताकारहरूले सबैभन्दा पहिले अमेरिकाले अन्तरिम सम्झौता कार्यान्वयनका संकेतहरू देखाएको हेर्न चाहेका छन् । त्यसैले इरानी प्रतिनिधिमण्डल जेनेभा जानेबारे कुनै पुष्टि भएको छैन ।

अमेरिकी अधिकारीहरूले सम्झौताका लागि औपचारिक हस्ताक्षर समारोह स्विट्जरल्यान्डमा गर्ने बताए पनि इरानको विदेश मन्त्रालयले दुवै देशका राष्ट्रपतिले हस्ताक्षर गरिसकेकाले यो अनावश्यक भएको भन्दै शंका व्यक्त गरेको छ ।

गत फेब्रुअरी २८ मा इरानमाथि अमेरिका र इजरायलको हवाई आक्रमणबाट सुरु भएको यस युद्धमा कम्तीमा ७ हजार मानिसले ज्यान गुमाइसकेका छन् भने यसले ऊर्जाको मूल्य र विश्वव्यापी बजारलाई पनि नराम्ररी प्रभावित पारेको छ ।

अर्कोतर्फ, यस शान्ति वार्तामा सहभागी नगराइएको इजरायलले अमेरिका–इरान सम्झौताबाट आफूलाई टाढा राखेको छ र लेबननमा इरान समर्थित सशस्त्र समूह हिजबुल्लाह विरुद्धको लडाइँलाई निरन्तरता दिएको छ जसले सम्झौताको स्थायित्वमा प्रश्न खडा गरेको छ ।

वाशिङटनमा राष्ट्रपति डोनल्ड ट्रम्पका केही रिपब्लिकन सहयोगीहरूले आगामी नोभेम्बरमा हुने मध्यावधि निर्वाचनको मुखमा अलोकप्रिय द्वन्द्व अन्त्य गर्न ट्रम्पले इरानलाई धेरै सहुलियत दिएको भन्दै आलोचना गरेका छन् । ट्रम्पले इरानको विना शर्त आत्मसमर्पण पछि मात्र युद्ध अन्त्य गर्ने शपथ लिएका थिए ।

तर, इरानसँग भएको समझदारी पत्रमा आर्थिक प्रतिबन्धहरूमा छुट, अर्बौं डलरको सम्पत्ति फुकुवा र तेल निर्यातमा तुरुन्तै अमेरिकी छुट दिने जस्ता व्यवस्थाहरू छन् ।

इरानका सर्वोच्च नेता आयतोल्लाह मोज्तबा खामेनेईले ट्रम्पले निराशाको अवस्थामा यो सम्झौता गरेको बताएका छन् । उनले ट्रम्पले युद्ध सुरु गर्नुको एउटा मुख्य कारण रहेको इरानको आणविक कार्यक्रममाथिको आगामी वार्ता सहज नहुने संकेत पनि गरेका छन् ।

एक सन्देशमा उनले भनेका छन्, ‘अमेरिकी पक्षले धेरै माग राख्यो भने हामी त्यसलाई स्वीकार गर्ने छैनौं ।’ यस सम्झौताले वार्ताकारहरूलाई इरानको आणविक कार्यक्रमको अवस्थाबारे सहमत हुन ६० दिनको समय दिएको छ र इरानका लागि ३०० अर्ब डलरको पुनर्निर्माण कोष र अन्य वित्तीय प्रोत्साहनहरूको व्यवस्था गरेको छ ।

भ्यान्सले वाशिङटनले इरानको लामो दूरीका मिसाइलहरूलाई सीमित गर्ने प्रयास गर्ने पनि बताएका छन् । यसैबीच युद्धको बढ्दो लागत पनि चर्चाको विषय बनेको छ ।

वाल स्ट्रिट जर्नलका अनुसार, अमेरिकाको रक्षा मन्त्रालयले युद्ध र अन्य खर्चका लागि थप ८० अर्ब डलर आवश्यक पर्ने सांसदहरूलाई बताएको छ । झन्डै चार महिनाअघि युद्ध सुरु गर्दा ट्रम्पले इरानको आणविक क्षमता नष्ट गर्ने र उसले कहिल्यै हतियार बनाउन नसक्ने सुनिश्चित गर्ने लक्ष्य राखेका थिए ।

उनले तेहरानको छिमेकी राष्ट्रहरूमाथि आक्रमण गर्ने क्षमता अन्त्य गर्ने र इरानी नागरिकहरूलाई आफ्नो सरकार ढाल्न सक्षम बनाउने लक्ष्य पनि राखेका थिए ।

ट्रम्पले सम्झौतामा हस्ताक्षर गर्दासम्म ती कुनै पनि उद्देश्यहरू पूरा भएका छैनन् । सम्झौतामा इरानले आणविक हतियार नबनाउने आफ्नो दशकौं पुरानो अडान दोहोर्याएको छ जुन कुरामा अमेरिकी राष्ट्रपतिहरूले सधैं शंका गर्दै आएका छन् ।

इरान आफ्नो युरेनियम भण्डारको मात्रा घटाउन र अन्तर्राष्ट्रिय आणविक ऊर्जा निकाय (आईएईए) बाट निरीक्षण गराउन सहमत भएको छ तर ट्रम्पले चाहेजस्तो ती सामग्री देशबाहिर लैजान भने अस्वीकार गरेको छ । अमेरिकी अधिकारीहरूले यो वार्ताबाट अझै पनि इरानको आणविक कार्यक्रममा बलियो सम्झौता हुन सक्ने दाबी गरेका छन् ।

आलोचकहरूका अनुसार, महाशक्ति राष्ट्रको आक्रमण सहनु, हर्मुज जलयोजकमा आफ्नो नियन्त्रण देखाउनु र आर्थिक प्रतिबन्धहरूमा छुट पाउनुले इरान अहिले अझ बलियो स्थितिमा पुगेको छ । इरानले ओमानसँगको साझेदारीमा हर्मुज जलयोजकमा आफ्नो नियन्त्रण कायम राख्ने बताएको छ र ६० दिने वार्ताको अवधिमा नभए पनि भविष्यमा जहाजहरूबाट सेवा शुल्क लिने योजना बनाएको छ जुन युद्धअघि थिएन ।

हर्मुज जलयोजक पुनः खुल्न थालेपछि र आपूर्ति बढ्ने आशामा शुक्रबार तेलको मूल्यमा केही गिरावट आएको छ ।

लेबननमा लडाइँका कारण १० लाखभन्दा बढी मानिस विस्थापित भएका छन् र इजरायलले हिजबुल्लाहलाई निशाना बनाएको भनिएका शुक्रबारका आक्रमणहरूमा कम्तीमा १५ जनाको मृत्यु भएको छ । यसले ट्रम्पले आफूले अन्त्य गर्ने वाचा गरेको यो युद्ध रोक्न आफ्ना युद्धकालीन सहयोगी इजरायललाई कतिसम्म दबाब दिन सक्छन् भन्नेमा शंका पैदा गरेको छ ।

सम्झौताले लेबननमा युद्धको स्थायी अन्त्यको आह्वान गरे पनि इजरायलले पछि हट्ने कुनै संकेत देखाएको छैन र नयाँ नक्सामा विस्तारित कब्जा गरिएको क्षेत्र देखाएको छ । यस विषयमा ट्रम्पले इजरायली सैन्य कारबाहीको खुला आलोचना गर्न थालेका छन् जसले दुई देशबीच दशकौंपछिकै ठूलो दरार पैदा गरेको छ ।