समग्र दक्षिणको नेतृत्वमा नयाँ विश्व व्यवस्था उदाएको इरानी नेताको दाबी

एजेन्सी । इरानी संसद्का सभामुख मोहम्मद बागेर कालिबाफले आइतबार अन्तर्राष्ट्रिय जगत् नयाँ व्यवस्थाको संघारमा रहेको घोषणा गर्दै पश्चिमी शक्तिहरूको परम्परागत प्रभुत्व द्रुत रूपमा अन्त्य भइरहेको दाबी गरेका छन् ।

चिनियाँ राष्ट्रपति सी चिनपिङको ऐतिहासिक विश्वव्यापी रूपान्तरणको परिकल्पनालाई उद्धृत गर्दै कालिबाफले इरानको जारी प्रतिरोधले यो भूराजनीतिक परिवर्तनलाई तीव्रता दिएको बताए र भविष्य ग्लोबल साउथको हो भनेर थपे ।

सामाजिक सञ्जाल एक्समा पोस्ट गर्दै उनले अमेरिका र इजरायली सैन्य तथा आर्थिक दबाब विरुद्ध इरानको हालैको ७० दिने प्रतिरोधले मुख्य उत्प्रेरकको रूपमा काम गरेको र यो विश्वव्यापी परिवर्तनको समयतालिकालाई छोट्याइदिएको कुरामा जोड दिए ।

‘विश्व नयाँ व्यवस्थाको संघारमा उभिएको छ । राष्ट्रपति सीले भनेझैं एक शताब्दीमा नदेखिएको रूपान्तरण विश्वभर तीव्र भइरहेको छ र म यो कुरामा जोड दिन्छु कि इरानी राष्ट्रको ७० दिने प्रतिरोधले यस रूपान्तरणलाई गति दिएको छ । भविष्य ग्लोबल साउथको हो,’ कालिबाफले पोस्ट गरेका छन् ।

कालिबाफले रणनीतिक रूपमा राष्ट्रपति सीलाई उद्धृत गर्नु कुनै संयोग मात्र होइन । यो विश्व कूटनीतिको एक अत्यन्तै अस्थिर मोडमा आएको छ जसले वाशिङटन, बेइजिङ र तेहरानबीच चलिरहेको व्यापक भूराजनीतिक चेस खेलको सीधा प्रतिक्रियाको रूपमा काम गरेको छ ।

महत्त्वपूर्ण कुरा के छ भने कालिबाफको यो टिप्पणी बेइजिङमा सम्पन्न एक उच्चस्तरीय शिखर सम्मेलन लगत्तै आएको हो जहाँ राष्ट्रपति सीले राष्ट्रपति ट्रम्पको आतिथ्य गरेका थिए । ट्रम्प र सीले ठूला व्यापारिक सम्झौता, भन्सार महसुल र ताइवान जस्ता संवेदनशील मुद्दामा छलफल गरिरहँदा इरानले यसलाई नजिकबाट नियालिरहेको थियो ।

शिखर सम्मेलनका क्रममा सीले भने, ‘सम्पूर्ण विश्वले हाम्रो बैठकलाई नियालिरहेको छ । वर्तमानमा एक शताब्दीमा नदेखिएको रूपान्तरण विश्वभर तीव्र भइरहेको छ र अन्तर्राष्ट्रिय परिस्थिति अस्थिर र अशान्त छ ।’

‘विश्व नयाँ दोबाटोमा आएको छ । के चीन र अमेरिकाले थुसिडाइड्स ट्य्रापलाई पार गरेर ठूला देशहरू बीचको सम्बन्धको नयाँ आयाम सिर्जना गर्न सक्छन् ?’ विश्वव्यापी अनिश्चितताका बीच थप स्थिरता र सहयोगको आह्वान गर्दै सीले थपे ।

सीले आफ्नो थुसिडाइड्स ट्य्राप सम्बन्धी टिप्पणी मार्फत अमेरिका र इरानबीच पश्चिम एसियामा भइरहेको हालैको द्वन्द्वलाई संकेत गरेका थिए ।

हार्वर्डका विद्वान् ग्राहम टी. एलिसनले लोकप्रिय बनाएको यस शब्दले एक उदाउँदो शक्तिले विद्यमान विश्वव्यापी शक्तिको प्रभुत्वलाई चुनौती दिँदा उत्पन्न हुने तीव्र संरचनात्मक तनाव र द्वन्द्वको बढ्दो जोखिमलाई उजागर गर्छ ।

सीले दुई राष्ट्रबीचको सम्बन्धको महत्त्वलाई थप जोड दिँदै सहकार्यबाट दुवै देशलाई फाइदा हुने र टकरावबाट दुवैलाई घाटा हुने कुरा उल्लेख गरे ।

‘हाम्रा दुई देशहरू बीच भिन्नता भन्दा साझा हितहरू बढी रहेको म सधैं विश्वास गर्छु । एउटाको सफलता अर्कोका लागि अवसर हो । र एक स्थिर द्विपक्षीय सम्बन्ध विश्वका लागि राम्रो छ । चीन र अमेरिका दुवैलाई सहयोगबाट फाइदा र टकरावबाट नोक्सान हुन्छ,’ उनले भने ।

इरानी सरकारी सञ्चारमाध्यम प्रेस टिभीका अनुसार, कालिबाफले इरानी राष्ट्रको प्रतिरोध एक शताब्दीमा नदेखिएको रूपान्तरणलाई तीव्र बनाउने चालक शक्ति बनेको बताए र यसलाई नयाँ बहुध्रुवीय व्यवस्थाको हिस्साको रूपमा वर्णन गरे ।

‘इरानको प्रतिरोधले अमेरिका नेतृत्वको पुरानो एकध्रुवीय व्यवस्थाको कमजोरीलाई उजागर गरिदिएको छ र यसको अनिवार्य पतनलाई तीव्रता दिएको छ साथै यसले ल्याटिन अमेरिकादेखि अफ्रिका र एसियासम्मका पश्चिमी प्रभुत्वको विकल्प खोजिरहेका राष्ट्रहरूलाई प्रेरित गरेको उक्त समाचार रिपोर्टमा भनिएको छ ।

प्रेस टिभीले आफ्नो रिपोर्टमा भनेको छ, ‘ल्याटिन अमेरिकादेखि अफ्रिका र एसियासम्म विकासशील राष्ट्रहरूले यस कुरालाई झन्झन् बढी स्वीकार गरिरहेका छन् कि प्रतिबन्ध, सैन्य दुस्साहस र आर्थिक प्रभुत्वले चिनिएको पश्चिमी प्रभुत्वको युग अब समाप्त हुँदैछ ।’