छिट्टै १ डलर बराबर १०० भारु हुन सक्ने विज्ञहरूको चेतावनी

एजेन्सी । विज्ञहरूका अनुसार, पश्चिम एसियाको द्वन्द्व लम्बिएमा भारतीय रुपैयाँ (भारु) अझ बढी अवमूल्यन हुन सक्छ र सरकारी नीतिगत उपायहरूले यसलाई खासै ठूलो सहयोग पुर्याउने सम्भावना छैन ।

इरानसँगको द्वन्द्व कायमै रह्यो भने भारतीय रुपैयाँ प्रति अमेरिकी डलर १०० को अभूतपूर्व स्तरमा वा त्योभन्दा पनि तल झर्न सक्छ । गत वर्षको करिब १० प्रतिशतको गिरावटलाई रोक्न चालिएका नीतिगत कदमहरूले सीमित र अस्थायी सहयोग मात्र प्रदान गर्न सक्ने रणनीतिकारहरूले चेतावनी दिएका छन् ।

अमेरिकाका राष्ट्रपति डोनल्ड ट्रम्पले दुईदेखि तीन हप्ताभित्र युद्ध समाप्त हुन सक्ने संकेत गरेपछि द्वन्द्व समाधानको नजिक पुगेको अपेक्षा बढेको छ । तर, यस समयसीमाको निश्चिततामा अझै प्रश्नहरू छन् । विशेषगरी, अमेरिकाले हालै त्यस क्षेत्रमा आफ्नो सैन्य उपस्थिति बढाएकोले स्थिति अझ खराब हुन सक्ने ठाउँ बाँकी छ ।

द्वन्द्व हुनुभन्दा अघि पनि बाह्य असन्तुलन र निरन्तरको पुँजी पलायनका कारण भारु दबाबमा थियो । विश्वको तेस्रो ठूलो कच्चा तेल आयातक भारतका लागि तेलको मूल्यमा भएको वृद्धिले यी चुनौतीहरूलाई थप तीव्र बनाएको छ । साथै, खाडीमा कार्यरत भारतीयहरूबाट आउने रेमिट्यान्समा आउन सक्ने सम्भावित कमीले विदेशी मुद्राको प्रवाह र समग्र बजारको मनोबललाई अझ कमजोर बनाउन सक्छ ।

भारतीय रुपैयाँ सोमबार प्रति डलर ९५ को स्तर पार गर्दै कारोबारको समयमा ९५.२२ को ऐतिहासिक न्यून विन्दुमा पुग्यो र पछि सामान्य सुधार भई ९४.८३ मा बन्द भयो । यो हालसम्मकै सबैभन्दा कमजोर बन्द मूल्य हो । भूराजनीतिक तनाव सुरु भएयता भारतीय मुद्रा करिब ४ प्रतिशतले ओरालो लागेको छ ।

ब्लूमबर्गको रिपोर्टमा उद्धृत गरिएका वेल्स फार्गो र भ्यान एक एसोसिएट्सका विश्लेषकहरूका अनुसार, कच्चा तेलको निरन्तर उच्च मूल्यले मुद्रास्फीति बढाउने र चालु खाता घाटा फराकिलो बनाउने हुँदा भारुको गिरावटलाई थप तीव्र पार्नेछ ।

विकल्प बजारका संकेतहरूले पनि यस दृष्टिकोणलाई बल पुर्याएका छन् । बजारको मूल्य निर्धारणले भारु अझै कमजोर हुने र १०० को अंकतर्फ जान सक्ने अपेक्षा देखाएको छ ।

यस वर्ष डलरको तुलनामा एसियाकै कमजोर मुद्रामध्येको एक बनेको भारुलाई जोगाउन भारतीय रिजर्भ बैंक (आरबीआई) ले एक दशकयताकै सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण हस्तक्षेप सुरु गरेको छ ।

केन्द्रीय बैंकले बैंकहरूको दैनिक कारोबार सीमा १० करोड डलरमा सीमित गरिदिएको छ जसले बैंकहरूलाई भारु विरुद्ध ठूलो दाउ लगाउनबाट रोक्नेछ ।

तर, सोमबारको कारोबारले यी कदमहरूको सीमिततालाई प्रस्ट पारेको छ । घोषणापछि सुरुमा भारु १.४ प्रतिशतले बलियो देखिए पनि पछि फेरि ९५.१२५ को नयाँ न्यून विन्दुमा पुग्यो । मंगलबार बजार बन्द रह्यो ।

अम्मानस्थित इक्विटी ग्रुपका वित्तीय बजार अनुसन्धान प्रमुख अहमद अजामले भने, ‘डलरको तुलनामा १०० को स्तर अब सानो जोखिम मात्र रहेन । बरु हालको स्थिति कायम रहेमा यो एक वास्तविक संकटको दृश्य हो । पछिल्ला उपायहरू संरचनात्मक समाधान भन्दा पनि अल्पकालीन स्थिरताका औजारहरू जस्ता देखिन्छन् ।’

भारु अझै कमजोर हुने अनुमानहरू कायमै छन् । एटी ग्लोबल मार्केट्सका निक ट्विडलले नोट गरेअनुसार, हालैका नियामक कदमहरूको बावजुद लगानीकर्ताहरूले भारु विरुद्ध नै दाउ लगाइरहेका छन् जसले केही लगानीकर्ताहरू केन्द्रीय बैंकको हस्तक्षेपभन्दा परको स्थितिलाई हेरिरहेको संकेत गर्छ ।

‘युद्ध जारी रहेसम्म १०० वा त्यसभन्दा माथि पुग्नु लगभग निश्चित छ,’ ती अनुभवी मुद्रा व्यापारीले ब्लूमबर्गलाई भने, ‘आरबीआईले कमजोरी रोक्न प्रयास गर्नेछ तर अन्ततः म्याक्रो अवस्थाहरू नै हावी हुनेछन् । भारु एक दिन फर्कनेछ तर त्यो आरबीआईले नभई बजारले निर्धारण गर्नेछ ।’

विकल्प बजारको तथ्यांक अनुसार, व्यापारीहरूले जुनको अन्त्यसम्म डलर–भारु विनिमय दर १०० पुग्ने सम्भावना १३ प्रतिशत र वर्षको अन्त्यसम्म करिब ४१ प्रतिशत रहेको अनुमान गरेका छन् ।

वेल्स फार्गोका ग्लोबल म्याक्रो रणनीतिकार अरूप चटर्जीका अनुसार, भारुको भविष्य ऊर्जाको मूल्य कति समयसम्म उच्च रहन्छ भन्नेमा धेरै हदसम्म निर्भर हुनेछ । उनले यस स्थितिलाई सन् २०२२ को रुस–युक्रेन आक्रमणसँग तुलना गरे जतिबेला ६ महिनामा मुद्रा करिब १० प्रतिशतले घटेको थियो ।

हालको अवस्थामा तेल आपूर्तिमा अवरोध अझ गम्भीर हुन सक्छ यद्यपि द्वन्द्व सुरु भएदेखि भारु ५ प्रतिशतभन्दा कमले घटेको छ ।

अमेरिका–इरान द्वन्द्व अप्रिलको अन्त्यसम्म लम्बियो भने डलर–भारु विनिमय दर १०० को स्तर पार गर्ने सम्भावना धेरै रहेको चटर्जीले बताए ।

फेब्रुअरीको अन्त्यदेखि तनाव बढेसँगै ब्रेन्ट क्रुडको मूल्य करिब ४४ प्रतिशतले बढेर प्रति ब्यारल ११९.५० डलरको उच्च विन्दुमा पुगेको छ । हर्मुज जलयोजक थप ६ देखि ८ हप्ता बन्द रहेमा मूल्य १५० डलर वा २०० डलरसम्म पनि पुग्न सक्ने केही विश्लेषकहरूले चेतावनी दिएका छन् ।

आरबीआईको प्रतिबन्धले आन्तरिक विदेशी मुद्रा बजारमा तरलता घटाउन सक्ने चटर्जीले उल्लेख गरे । यसले आयातक र विदेशी लगानीकर्ताहरूको लागि जोखिम व्यवस्थापन लागत बढाउन सक्छ र सट्टेबाजी कारोबारलाई केन्द्रीय बैंकको पहुँचभन्दा बाहिरको अफशोर बजारमा लैजान प्रोत्साहन गर्न सक्छ ।

द्वन्द्व हुनुअघि नै अमेरिका–भारत व्यापार सम्बन्ध, सेवा निर्यातमा कृत्रिम बुद्धिमत्ता (एआई) को सम्भावित प्रभाव र कमजोर वैदेशिक लगानीका कारण भारु दबाबमा थियो । नतिजास्वरूप, मध्यपूर्वको तनाव समाधान भए पनि मुद्राको गिरावट रोक्न पर्याप्त नहुन सक्ने केही बजार सहभागीहरू विश्वास गर्छन् ।

‘यो युद्ध समाप्त भयो भने पनि भारुले अन्य मुद्राको तुलनामा कमजोर प्रदर्शन नै जारी राख्ने मेरो अपेक्षा छ,’ वित्तीय बजारमा चार दशकको अनुभव भएका बैंक अफ नासा १९८२ लिमिटेडका प्रमुख अर्थशास्त्री विन थिनले भने, ‘अर्थात्, यसले खासै ठूलो राहत पाउने छैन ।’

द्वन्द्वको अनिश्चितताका कारण विश्वव्यापी लगानीकर्ताहरूले मार्च महिनामा भारतीय सेयर बजारबाट करिब १२ अर्ब डलर फिर्ता लगेका छन् जुन हालसम्मकै ठूलो मासिक पलायन हो । भ्यान एककी रणनीतिकार अन्ना वुले भारतको अवस्था विशेषगरी चुनौतीपूर्ण रहेको बताउँदै तेलको मूल्यको धक्का र निरन्तरको विदेशी पुँजी पलायनलाई मुख्य कारण मानेकी छन् ।