अमेरिकाको सैन्य र आर्थिक वर्चस्व दाउमा रहेकाले इरानबाट पछि हट्न निकै कठिन

एजेन्सी । अमेरिका र इरानबीच जारी तनावका बीचमा भइरहेका कूटनीतिक वार्ताहरूलाई लिएर विश्वभर विभिन्न अड्कलबाजी भइरहेका छन् ।

तर, पछिल्ला भूराजनीतिक घटनाक्रमहरूले संकेत गरेअनुसार यी वार्ताहरू अर्को चरणको सैन्य आक्रमणका लागि समय जुटाउने भ्रमको खेती मात्र हुन् ।

राजनीतिक विश्लेषकहरूका अनुसार, अमेरिकाका राष्ट्रपति डोनल्ड ट्रम्प यस्तो मोडमा आइपुगेका छन् जहाँबाट उनी चाहेर पनि पछि हट्न सक्ने अवस्थामा छैनन् ।

यस द्वन्द्वमा अहिले दुईवटा यस्ता विषयहरू दाउमा लागेका छन् जसले अमेरिकाको भविष्य र विश्व व्यवस्थामा उसको स्थान निर्धारण गर्नेछन् ।

दोस्रो विश्वयुद्ध र विशेषगरी शीतयुद्धको अन्त्यपछि अमेरिकाले विश्वभर जुन सैन्य प्रभुत्व कायम गरेको थियो त्यो अहिले इरानसँगको भिडन्तमा परीक्षाको घडीमा छ । अमेरिकाले इरानलाई आफ्नो शर्तमा झुकाउन सकेन भने दशकौंदेखि कायम रहेको उसको सैन्य प्रभुत्व समाप्त हुनेछ ।

यसको असर रुस वा चीन जस्ता महाशक्ति राष्ट्रहरूमा मात्र सीमित रहने छैन । इरानले अमेरिकी दबाबलाई सफलतापूर्वक झेल्न सक्यो भने विश्वका अन्य मध्यम शक्तिहरूले पनि अमेरिकी सैन्य शक्तिलाई टेर्न छाड्नेछन् ।

शत्रुहरू अमेरिकाको शक्तिसँग डराउन छाड्नेछन् भने मित्र राष्ट्रहरूले अमेरिकी सुरक्षा छातामाथि भरोसा गर्न छोड्नेछन् । यो एक यस्तो रणनीतिक पराजय हुनेछ जुन अमेरिकाका लागि कुनै पनि हालतमा स्वीकार्य छैन ।

सैन्य शक्तिभन्दा पनि डरलाग्दो संकट अमेरिकी डलरमाथि आउन सक्ने देखिन्छ । अमेरिकी डलरको विश्वव्यापी प्रभुत्वको मेरुदण्ड पेट्रो–डलर प्रणाली हो जसमा खाडी मुलुकहरूले आफ्नो तेलको कारोबार डलरमा गर्छन् र त्यो आम्दानी पुनः अमेरिकामा नै लगानी गर्छन् ।

अमेरिकाले इरानको आक्रमणबाट आफ्ना खाडी सहयोगीहरूलाई सुरक्षा दिन सकेन भने साउदी अरब र संयुक्त अरब अमिरात जस्ता राष्ट्रहरूले नयाँ विकल्पको खोजी गर्नेछन् । अमेरिकी सेनाले आफूलाई बचाउन सक्दैन भन्ने खाडी मुलुकहरूले महसुस गरेपछि आफ्नो तेल राजस्व अमेरिकामा लगानी गरिरहनुपर्ने कुनै औचित्य देख्ने छैनन् ।

पेट्रोडलर प्रणालीमा सानो मात्र पनि दरार आयो भने अमेरिकी डलरको विश्वव्यापी साम्राज्य ढल्न सुरु हुनेछ । अमेरिकाका लागि यो एक आर्थिक आत्महत्या सरह हुनेछ ।

राष्ट्रपति ट्रम्पले अन्जानमै यी दुई महत्वपूर्ण आधारस्तम्भहरू सैन्य वर्चस्व र डलरको साखलाई युद्धको टेबुलमा राखिदिएका छन् । अब यो केवल एउटा क्षेत्रीय द्वन्द्व नभई अमेरिकाका लागि आफ्नो अस्तित्व जोगाउने लडाइँ बनेको छ ।

त्यसैले, इरानसँगको वार्ताको टेबलमा जतिसुकै मुस्कान र कूटनीतिक भाषा प्रयोग गरिए पनि पृष्ठभूमिमा अमेरिकाले आफूलाई कमजोर साबित हुन नदिन कुनै पनि हदसम्मको बल प्रयोग गर्न सक्ने देखिन्छ ।

ट्रम्प प्रशासनका लागि पछि हट्नु भनेको अमेरिकाको महाशक्तिको दर्जा गुमाउनु हो र यो जोखिम मोल्न ह्वाइट हाउस तयार देखिँदैन ।