एजेन्सी । अमेरिका र इजरायलले इरानमाथि बमवर्षा अभियान सुरु गरेको एक महिनामा कम्तीमा नौवटा देशहरूमा हजारौं मानिसहरू मारिएका छन् र यो तीव्र रूपमा बढ्दो द्वन्द्वले अर्थतन्त्रलाई दैनिक अर्बौं डलरको नोक्सानी पुर्याइरहेको छ ।
संसारले विश्वव्यापी ऊर्जा संकटको सामना गरिरहेको छ । तर, यस युद्धको दायरा अझ धेरै खराब हुन सक्छ ।
इरानले साउदी अरबका साथै खाडी सहयोग परिषद् (जीसीसी) का सदस्य राष्ट्रहरू कुवेत, बहराइन, कतार, संयुक्त अरब अमिरात र ओमानमाथि ड्रोन र मिसाइलहरूको वर्षा गरेको छ ।
अहिलेसम्म यीमध्ये कुनै पनि देशले तेहरान विरुद्ध जवाफी कारबाही गरेका छैनन् ।
‘साउदी अरब धेरै धैर्यवान छ,’ पाकिस्तान सेनाका पूर्व दोस्रो उच्च अधिकारी सेवानिवृत्त लेफ्टिनेन्ट जनरल मोहम्मद सईदले सीएनएनलाई बताए, ‘साउदीले सैन्य रूपमा जवाफी कारबाही गरेमा ऊ एक्लै हुने छैन । त्यसले पूरै क्षेत्रलाई आगोको ज्वालामा धकेल्नेछ ।’
युद्धमा साउदी अरबको प्रत्यक्ष संलग्नताले खाडीका अन्य अरब देशहरूभन्दा धेरै टाढासम्म प्रभाव पार्नेछ ।
सन् २०२५ मा साउदी अरबले पाकिस्तानसँग पारस्परिक रक्षा सम्झौतामा हस्ताक्षर गरेको थियो ।
आइतबार इस्लामाबादमा साउदी विदेशमन्त्रीसँगको भेटमा पाकिस्तानका प्रधानमन्त्रीले आफ्नो सहयोगी राष्ट्रलाई असाधारण संयमका लागि धन्यवाद दिए ।
उनले साउदी कूटनीतिकर्मीलाई पाकिस्तान सधैं साउदी अरबसँग काँधमा काँध मिलाएर उभिनेछ भन्ने आश्वासन पनि दिए ।
यसको अर्थ हुन्छ– इस्लामिक गणतन्त्र इरानले साउदी अरबलाई धेरै दबाब दियो भने अन्ततः परमाणु शक्तिसम्पन्न मुलुक पाकिस्तानलाई रियादको रक्षाका लागि आउन बाध्य पार्न सक्छ ।
पाकिस्तानी नेतृत्व ठ्याक्कै युद्धकै खोजीमा भने छैन ।
कट्टर प्रतिद्वन्द्वी भारत र पाकिस्तानबीच चारदिने हवाई र मिसाइल युद्ध भएको एक वर्ष पनि पुगेको छैन । र पाकिस्तानी सेना महिनौंदेखि छिमेकी अफगानिस्तानमा तालिबानसँग सीमापार झडपमा संलग्न छ ।
पाकिस्तानसँग द्वन्द्व कम गर्न मद्दत गर्ने ठूलो प्रोत्साहन छ । र आफ्ना धेरै छिमेकीहरूमाथि ड्रोन र मिसाइल प्रहार गरेपछि यस क्षेत्रमा इरानका धेरै कम साथीहरू बाँकी छन् ।
‘इरानको रणनीतिक वातावरणमा सबैभन्दा कम समस्याग्रस्त सम्बन्ध पाकिस्तानसँग छ,’ वाशिङटनस्थित मिडल ईस्ट पोलिसी काउन्सिलका सिनियर रेसिडेन्ट फेलो कामरान बोखारी भन्छन्, ‘त्यहाँ अर्को कुनै माध्यम छैन ।’
पाकिस्तानका उपप्रधानमन्त्री तथा विदेशमन्त्री इशाक डारको शब्दमा वर्तमान द्वन्द्वले केवल थप मृत्यु र विनाश निम्त्याउनेछ भन्ने स्वीकारोक्तिले नै टर्की, साउदी अरब र इजिप्टका शीर्ष कूटनीतिकर्मीहरूलाई आइतबार पाकिस्तानी राजधानीमा संकटकालीन वार्ताका लागि भेट्न प्रेरित गरेको हो ।
ती छलफलहरू पछि डारले पाकिस्तानद्वारा आयोजना गरिने कुनै प्रकारको अमेरिका–इरान शान्ति वार्ताको प्रस्ताव अघि बढेको तर्क गरे ।
‘इरान र अमेरिका दुवैले वार्तालाई सहज बनाउन पाकिस्तानप्रति विश्वास व्यक्त गरेका छन्,’ डारले थपे । यस्तो बैठक आगामी दिनहरूमा सम्भव हुन सक्छ ।
आइतबारको आफ्नो बयानमा डारले आफ्ना चिनियाँ समकक्षी विदेशमन्त्री वाङ यीसँगको हालैको कुराकानीलाई पनि उद्धृत गरे ।
‘चीनले इरान–अमेरिका वार्ताको आयोजना गर्ने पाकिस्तानको पहललाई पूर्ण समर्थन गर्छ,’ डारले भने ।
इजिप्टको टोलीसँगको भेटका क्रममा लडेर काँधको हड्डीमा सामान्य चोट लागे पनि पाकिस्तानी कूटनीतिकर्मी मंगलबार वार्ताका लागि चीन उडे ।
तर, पाकिस्तानको संकटकालीन कूटनीतिले गम्भीर चुनौतीहरूको सामना गरिरहेको छ ।
गत साताको अन्त्यमा यमनका इरान–समर्थित हुतीहरू यस द्वन्द्वमा प्रवेश गरे र इजरायलमाथि पहिलोपटक मिसाइल प्रहार गरी क्षेत्रीय युद्धलाई अझ विस्तार गरे ।
यसैबीच अमेरिकाले पश्चिम एसियामा हजारौं सैनिकहरू तैनाथ गर्दैछ जसले इरानविरुद्ध सम्भावित स्थल कारबाहीको डर पैदा गरेको छ ।
र इरानभित्रका केही आवाजहरूले लामो समयसम्म लडाइँ जारी राख्ने कसम खाइरहेका छन् ।
‘यो हाम्रो युद्ध हो र हामीले ट्रम्प र नेतन्याहूलाई ऐतिहासिक पाठ नसिकाएसम्म रक्षा गर्न छोड्ने छैनौं,’ इरानका एक वरिष्ठ सुरक्षा अधिकारीले सीएनएनका फ्रेड प्लेटजेनलाई भने ।
इरानको विदेश मन्त्रालयका प्रवक्ता इस्माइल बागेईले इरानले पाकिस्तानद्वारा क्षेत्रीय देशहरूसँग आयोजित हालैका कुनै पनि बैठकहरूमा भाग नलिएको बताए । उनले ती बैठकहरू इरानले सहमति नजनाएको ढाँचामा भएको भनाइ राखे ।
‘पाकिस्तानले छिमेकी देशहरूसँग गर्ने बैठकहरू उनीहरूले आफैंले तयार पारेको ढाँचामा छन् र हामीले यसमा भाग लिएका छैनौं,’ उनले भने ।
प्रवक्ताका अनुसार, अमेरिकाले पाकिस्तान लगायतका मध्यस्थकर्ताहरू मार्फत वार्ताका लागि अनुरोध र प्रस्तावहरू पठाएको भए पनि इरानको वर्तमान प्राथमिकता जारी आक्रमणहरू विरुद्ध आफ्नो रक्षा गर्नु हो ।
‘अहिले अमेरिकाको सैन्य आक्रामकता र हमला तीव्र रूपमा जारी रहेको अवस्थामा पक्कै पनि हाम्रा सबै प्रयास र क्षमताहरू आफ्नो रक्षा गर्नमा समर्पित छन्,’ प्रवक्ताले भने ।
अवस्था अत्यन्तै अस्थिर र खतरनाक छ । ट्रम्प प्रशासन र इरानको इस्लामिक गणतन्त्र दुवैले विजयको दाबी गरिरहेका छन् जबकि साथसाथै एकअर्कामाथि टनका टन घातक हतियारहरू प्रहार गरिरहेका छन् ।
तर, यस द्वन्द्वका युद्धरत पक्षहरूले पनि कतिपय क्षणहरूमा संयम प्रदर्शन गरेका छन् ।
यो युद्ध अझ धेरै विस्तार हुन सक्ने जोखिम एकदमै वास्तविक छ ।
प्रतिक्रिया