आरबीआईले भारतीय बैंकहरूलाई आन्तरिक बजारमा राख्न पाउने डलरको सीमा तोक्यो

एजेन्सी । भारतको रिजर्भ बैंक (आरबीआई) ले शुक्रबार साँझ महत्त्वपूर्ण कदम चालेको छ ।

भारतीय बैंकहरूले आन्तरिक बजारमा कति डलर राख्न पाउँछन् भन्ने कुरामा यसले सीमा तोकेको छ । त्यसको समयसीमा अप्रिल १० सम्मका लागि छ ।

बैंकहरूलाई आफ्ना ग्राहकहरूको तर्फबाट मुद्रा कारोबार गर्ने व्यापारीहरूका रूपमा लिन सकिन्छ । उनीहरूले आफ्नो सामान्य व्यवसायको हिस्साका रूपमा डलरको ठूलो थुप्रो राख्ने गर्छन् ।

केही बैंकहरूले आरबीआईलाई सहज लाग्ने भन्दा धेरै डलर राखिरहेका छन् । समग्र प्रणालीमा त्यो थुप्रो लगभग ४० अर्ब डलरको हाराहारीमा हुन सक्छ । आरबीआईले त्यसलाई घटाउन भनेको छ ।

प्रति बैंक सीमा १० करोड डलर तोकिएको छ । यो सुन्दा ठूलो लाग्न सक्छ तर धेरै बैंकहरू त्यस सीमाभन्दा धेरै माथि छन् । त्यसैले उनीहरूसँग कुनै विकल्प छैन ।

उनीहरूले अप्रिल १० अघि डलर बेच्नुपर्नेछ र भारु किन्नुपर्नेछ । सबैजना एकै समयमा डलर बेच्न बाध्य हुँदा भारुको मूल्य बढ्छ । सोमबारको अपेक्षित हलचल पछाडिको साधारण संयन्त्र यही हो ।

बैंकहरू आन्तरिक बजारमा डलर बेच्न हतारिरहेका बेला अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा डलरको भाउ बढ्यो भने ती दुई मूल्यहरू बीचको अन्तरले घाटा सिर्जना गर्छ । हरेक एक भारुको अन्तरका लागि प्रणालीगत घाटा लगभग ४ हजार करोड भारु हुन सक्छ । त्यो घाटा आर्थिक वर्ष सन् २०२६ को कमाइमा देखिनेछ ।

आरबीआईले उनीहरूलाई केही सहजता प्रदान गरोस् भन्ने आशा बैंकरहरूले गरिरहेका छन् । बैंकहरूले आफ्ना पुराना स्थितिहरू राख्न पाउनेछन् र नयाँ कारोबारमा मात्र सीमा लागू हुनेछ । यसलाई पालना गर्नका लागि ३ महिनाको समय दिइनेछ ।
केही सामान्य सहुलियतका साथ अप्रिल १० को समयसीमा कायम रहनेछ ।

के यो एकपटकको सरसफाइ मात्र हो वा आरबीआईले भविष्यमा रुपैयाँलाई अझ कडाइका साथ व्यवस्थापन गर्न चाहन्छ भन्ने संकेत दिइरहेको छ ? यस प्रश्नको उत्तरले धेरै कम्पनीहरूको भविष्यको कथालाई नै बदलिदिनेछ ।

बलियो भारु सबैका लागि खुसीको खबर होइन । भारतीय आईटी कम्पनीहरू, औषधि निर्यातकहरू र डलरमा कमाउने तर रुपैयाँमा हिसाब राख्ने जो कोहीले रुपैयाँ बलियो हुँदा रुपैयाँको हिसाबमा कम भुक्तानी प्राप्त गर्छन् ।

अर्कोतर्फ, डलरमा भुक्तानी गर्ने एयरलाइन्स र तेल कम्पनीहरूले केही राहत पाउँछन् ।

यी कुराहरू सोमबार तुरुन्तै कारोबार गर्नका लागि मात्र होइनन् । यी त दीर्घकालीन व्यावसायिक कार्यसम्पादनका बारेमा सोधिनुपर्ने प्रश्नहरू हुन् ।

भारतले अझै पनि निर्यात भन्दा धेरै आयात गर्छ । तेलको भुक्तानी अझै पनि डलरमै गर्नुपर्नेछ । विश्वव्यापी रूपमा डलर अझै बलियो छ । भारु विगत केही महिनादेखि दबाबमा रहनुका अन्तर्निहित कारणहरू हटेका छैनन् । एउटा नियमले त्यो समीकरण परिवर्तन गर्न सक्दैन ।

त्यसैले सोमबार भारुको मूल्य ह्वात्तै बढ्न सक्छ । तर त्यो बैंकहरू डलर बेच्न बाध्य भएका कारणले हुनेछ, भारतको आर्थिक स्थितिमा आएको मौलिक परिवर्तनले होइन ।

बजार स्थिर हुनुअघि दुवै दिशामा बढी प्रतिक्रिया देखाउन सक्छ । वास्तविक संकेत आरबीआईले अप्रिल १० पछि के गर्छ भन्ने कुरामा छ, सोमबारको चालमा होइन ।