झन् खतरनाक मोडमा पुग्यो इरान युद्ध

एजेन्सी । इरान युद्ध खतरनाक समुद्री चरणतर्फ बढिरहेको संकेतहरू बढ्दै गएका छन् ।

इरानले हर्मुज जलयोजकमा माइन बिछ्याउन थालेको हुनसक्ने रिपोर्टहरूले तेहरानले विश्वव्यापी ऊर्जा प्रवाह र समुद्री व्यापारमा दीर्घकालीन क्षति पुर्याउने तयारी गरिरहेको चिन्ता बढाएको छ ।

त्यसैगरी, केही इरानी विश्लेषकहरूले अर्को चरणमा हूती विद्रोहीहरूलाई अझ प्रत्यक्ष रूपमा संलग्न गराएर दोस्रो रणनीतिक नाका बाब अल–मान्डेबमा दबाब बढाउन सक्ने अनुमान गरिरहेका छन् । हर्मुज र लाल सागर करिडोर दुवैमा एकैसाथ अवरोध सिर्जना गर्दा कुनै एक मार्गमा मात्र दबाब दिनुभन्दा विश्व व्यापार र ऊर्जा बजारमा धेरै ठूलो प्रभाव पर्ने तर्क गरिएको छ ।

तेहरानबाट प्राप्त राजनीतिक संकेतहरू पनि यस सम्भावनासँग मिल्दोजुल्दो देखिन्छन् । अली लारिजानीले हर्मुज जलयोजक कि त सबैका लागि शान्ति र समृद्धिको मार्ग रहनेछ वा यस क्षेत्रमा युद्ध गर्नेहरूका लागि हार र पीडाको ठाउँ बन्नेछ भन्दै इरान समुद्रमा अझ बढी आक्रामक हुन तयार रहेको भावनालाई बल पुर्याएका छन् ।

अमेरिकाका राष्ट्रपति डोनल्ड ट्रम्पले हर्मुज जलयोजकबाट तेलको प्रवाह पूर्ण रूपमा रोक्न इरानले गर्ने कुनै पनि प्रयासको कडा अमेरिकी प्रतिक्रिया हुने चेतावनी दिएका छन् । यद्यपि, पछिल्ला रिपोर्टहरूले इरानले कम्तीमा सीमित मात्रामा माइन बिछ्याउने कार्य सुरु गरेको संकेत गरेका छन् जसले तेहरानले अहिलेसम्मका कारबाहीहरू वाशिङटनको सोच परिवर्तन गर्न पर्याप्त नभएको ठानेको देखिन्छ ।

इरानी रणनीतिहरू धेरै कारकहरूद्वारा प्रभावित देखिन्छन् । एउटा विश्वास यस्तो छ– अमेरिकाले छिट्टै युद्ध अन्त्य गर्ने सम्भावना कम छ । अर्को चिन्ता यस्तो छ– इरानी क्षेप्यास्त्र र जलसैनिक सम्पत्तिहरूमा निरन्तरको प्रहारले जलयोजकमा छनोटपूर्ण अवरोध पुर्याउने तेहरानको रणनीतिलाई अन्ततः धान्न नसकिने बनाउन सक्छ जसले गर्दा उसलाई सिधै जलयोजक बन्द गर्ने विकल्पतर्फ धकेल्न सक्छ ।

समुद्री मोर्चा सैन्य हिसाबले पनि गम्भीर बन्दै गएको छ । सेन्टकमको भिडियो फुटेज अनुसार, अमेरिकाले शाहिद सुलेमानी श्रेणीको जहाज र आईआरजीसी जलसेनाका धेरै मिसाइल र टार्पिडो डुंगाहरूलाई निशाना बनाएको छ । इरानको एक मात्र स्वदेश निर्मित अर्ध–भारी पनडुब्बी फतेहमा पनि प्रहार भएको बताइएको छ ।

खाडी छिमेकीहरू, विशेषगरी कतार र संयुक्त अरब अमिरात (यूएई) माथि इरानी आक्रमणहरू जारी रहँदा केही खाडी मुलुकहरूसँगको कूटनीतिक च्यानलहरू भने अझै खुला छन् । कतारले इरानसँगको सञ्चार जारी रहेको र दोहा अझै पनि तनाव कम गर्ने र कूटनीतिमा केन्द्रित रहेको बताएको छ ।

समुद्री तनावको आर्थिक प्रभावहरू स्पष्ट देखिन थालेका छन् । रिपोर्टहरूका अनुसार, साउदी अरब, यूएई, इराक, कुवेत र बहराइन सहित यस क्षेत्रका प्रमुख तेल उत्पादकहरूले हर्मुज जलयोजकको स्थितिका कारण उत्पादन घटाउन थालिसकेका छन् । अनुमानित ६२ देखि ६९ लाख ब्यारल प्रति दिन तेलको आपूर्ति बन्द भएको छ ।

इरानी अधिकारीहरूले वर्तमान परिस्थितिमा युद्धविराम नचाहने संकेत दिइरहेका छन् । केही महिनापछि फेरि इरानमाथि आक्रमण हुनसक्छ भने अहिले शत्रुता रोक्नुको कुनै अर्थ छैन भनी काजेम गरिबाबाडीले भनेका छन् । सरकारका प्रवक्ताले पनि कुनै पनि मध्यस्थता युद्धको पूर्ण अन्त्य र पुनः आक्रमण नहुने ग्यारेन्टी पछि मात्र अर्थपूर्ण हुने बताएका छन् ।

मोहम्मद बागेर गालिबाफले तेहरानको अडानलाई अझ स्पष्ट पारेका छन् । इरानले पक्कै पनि युद्धविराम खोजिरहेको छैन, उनले भनेका छन् । बरु आक्रामक पक्षलाई एउटा निर्णायक प्रहार गर्नुपर्छ जुन उनीहरूका लागि स्थायी पाठ बनोस् । इरानले इजरायलको युद्ध, वार्ता, युद्धविराम र फेरि युद्धको चक्रलाई तोड्न खोजिरहेको उनको बुझाइ छ ।

परिचालन स्तरमा इरानी अधिकारीहरूले शत्रुको रेडार र प्रारम्भिक चेतावनी प्रणालीहरूमा गरिएका अघिल्लो प्रहारहरूको प्रभावलाई जोड दिइरहेका छन् । सेनाका प्रवक्ताले ती क्षमताहरूको ठूलो हिस्सा नष्ट गरेपछि इरानी सेनाले हालैका कारबाहीहरूमा अझ बढी सटीकता र प्रभावकारिताका साथ प्रहार गर्न सफल भएको बताएका छन् ।

इजरायलमा इरानी मिसाइल आक्रमणहरू जारी रहे र क्लस्टर–प्रकारका वारहेडहरूको प्रयोग बढ्दै गयो । इरानी विश्लेषकहरूका अनुसार, यस चरणको लक्ष्य रणनीतिक निशानाहरूमा प्रहार गर्नु मात्र नभई इजरायली नागरिकहरूलाई सुरक्षित आश्रयस्थलमा जान बाध्य पारेर र तनावपूर्ण वातावरण सिर्जना गरेर उनीहरूलाई निरन्तर दबाबमा राख्नु पनि हो ।

इरानले अब आँखाको बदलामा आँखाको सिद्धान्तमा काम गरिरहेको गालिबाफले चेतावनी दिएका छन् । इरानी पूर्वाधारलाई निशाना बनाइयो भने इरानले बदलामा शत्रुको पूर्वाधारमा प्रहार गर्ने उनले बताएका छन् । यसले आगामी चरणमा पूर्वाधार युद्ध अझ गहिरिन सक्ने संकेत गर्छ ।

इरानभित्र इजरायली र अमेरिकी आक्रमणहरूले पनि पूर्वाधारमा प्रहार गर्न जारी राखेका छन् । पछिल्लो प्रहार तेहरानको एउटा मुख्य राजमार्गमा भएको बताइएको छ जसकारण धूवाँको मुस्लो निस्किएपछि यातायात अवरुद्ध भएको थियो । केही इरानी विश्लेषकहरूले यस्ता आक्रमणहरूको बढ्दो तीव्रतालाई वाशिङटन र तेल अभिभको रणनीतिक उद्देश्यहरू प्राप्त गर्न भइरहेको कठिनाइ र उनीहरूको धैर्य टुट्दै गएको संकेतका रूपमा व्याख्या गरेका छन् ।

यसैबीच, शासनले आफ्नो आन्तरिक सुरक्षा व्यवस्था कडा पारिरहेको छ । तेहरानभर थप चेकपोइन्टहरू स्थापना गरिएको बताइएको छ र मानिसहरू सडकमा उत्रिएमा उनीहरूलाई शत्रुको रूपमा व्यवहार गरिने प्रहरी प्रमुखले चेतावनी दिएका छन् । सुरक्षा बलले गोली चलाउन हिचकिचाउने छैन । यसले आन्तरिक अशान्तिको डर अझै उच्च रहेको देखाउँछ ।

लेबनन मोर्चा अझै पनि अत्यन्तै निर्णायक छ । लेबननी राष्ट्रपति जोसेफ आउनले हिजबुल्लाहको कडा आलोचना गरेका छन् र युद्धका कारण भएको व्यापक विस्थापन र हताहतीलाई उद्धृत गर्दै द्वन्द्व अन्त्य गर्ने योजनाको रूपमा इजरायलसँग प्रत्यक्ष वार्ताका लागि आह्वान गरेका छन् ।

इराक मोर्चा पनि फेरि तात्न सक्ने देखिन्छ । इराकमा धेरै पीएमएफ स्थानहरूलाई लक्षित गरी हवाई आक्रमण भएका रिपोर्टहरू आएका छन् ।

कूटनीतिक रूपमा धेरै स्तरमा प्रयासहरू तीव्र भइरहेका छन् । खाडी देशहरूले इरानी आक्रमणको निन्दा गर्ने र इरानी प्रतिशोधात्मक प्रहारहरू रोक्न आह्वान गर्ने संयुक्त राष्ट्रसंघ सुरक्षा परिषद्को मस्यौदा प्रस्ताव तयार गरिरहेको बताइएको छ जबकि रुसले सबै पक्षहरूलाई सैन्य गतिविधि रोक्न आह्वान गर्ने र नागरिक तथा नागरिक पूर्वाधारमा भएका आक्रमणहरूको निन्दा गर्ने आफ्नै मस्यौदा सार्वजनिक गरेको छ ।

रुस र चीन दुवैले फरक–फरक तरिकाले तनाव कम गर्ने प्रयास जारी राखेका छन् । पुटिनले धेरै मध्यस्थता विकल्पहरू अघि सारेको मस्कोले बताएको छ जबकि चीनका विशेषदूत मध्यपूर्व भ्रमणमा छन् र चिनियाँ अधिकारीहरूले हर्मुज जलयोजकको सुरक्षा र स्थिरता कायम राख्ने महत्त्वमा जोड दिइरहेका छन् ।

युरोपेली चिन्ता पनि थप स्पष्ट हुँदै गइरहेको छ । जर्मन चान्सलर फ्रेडरिक मर्जबले जर्मनी र युरोपको अनन्त युद्ध वा इरानको क्षेत्रीय अखण्डताको विघटनमा कुनै चासो नरहेको बताउँदै इरानी राज्यको पतनले युरोपका लागि गम्भीर आर्थिक र आप्रवासन परिणामहरू निम्त्याउन सक्ने चेतावनी दिएका छन् ।

समग्रमा, ११औं दिनले युद्ध रणनीतिक नाकाहरू, पूर्वाधार र सहनशीलताको तीव्र टकरावतर्फ अघि बढिरहेको संकेत गर्छ । तेहरान द्रुत युद्धविरामलाई अस्वीकार गर्न, द्वन्द्वको लागत बढाउन र नयाँ रणनीतिक समीकरण बनाउन झन् दृढ देखिएको छ ।