इरान युद्धबाट अमेरिकाले कसरी उठायो आर्थिक फाइदा ?

एजेन्सी । इरान विरुद्धको युद्धले ऊर्जा बजारलाई उथलपुथल पार्ने र भूराजनीतिक अनिश्चितता बढाउने काम गरिरहेका बेला स्टेट बैंक अफ इन्डियाको अनुसन्धान विभागको विश्लेषणमा अमेरिकालाई फाइदा पुगेको उल्लेख छ ।

एसबीआई रिसर्चको प्रतिवेदन अनुसार, अमेरिका मध्यपूर्वमा लम्बिएको युद्धबाट मुख्य लाभ उठाउने एक्लो राष्ट्र बन्न सक्छ जसको मुख्य कारण तेल र ग्यास हो ।

यो तर्क विश्वव्यापी ऊर्जा बजारमा पहिलेदेखि नै भइरहेको संरचनात्मक परिवर्तनमा आधारित छ । युक्रेन युद्धपछि रुसी ग्यासबाट युरोपको तीव्र विच्छेद र तरल प्राकृतिक ग्यास (एलएनजी) मा यसको बढ्दो निर्भरता भएको छ जसको ठूलो हिस्सा अहिले अमेरिकाबाट आउँछ ।

मध्यपूर्वको द्वन्द्वले आपूर्तिमा अवरोध पुर्याइरहने र मूल्यवृद्धि गराउने हो भने अमेरिकी ऊर्जा निर्यातकहरूले यसबाट हुने ठूलो नाफाको हिस्सा कब्जा गर्न सक्छन् ।

युक्रेन युद्धपछि युरोपको ऊर्जा प्रणालीमा आएको संरचनात्मक परिवर्तन एसबीआई रिसर्चको तर्कको आधार हो । दशकौंदेखि युरोपेली अर्थतन्त्रहरू रुसी पाइपलाइन ग्यासमा भारी निर्भर थिए । तर, त्यो निर्भरता द्वन्द्व र प्रतिबन्धहरूले नोर्डस्ट्रिम जस्ता आपूर्ति मार्गहरू अवरुद्ध पारेपछि द्रुत गतिमा समाप्त भयो ।

एसबीआई रिसर्चले उल्लेख गरेअनुसार, रुसी ग्यास पाइपलाइनको युरोपेली संघको आयातमा हिस्सा सन् २०२१ को करिब ४० प्रतिशतबाट घटेर २०२५ मा ६ प्रतिशतमा पुगेको छ । पाइपलाइन ग्यास र एलएनजी दुवैलाई मिलाउँदा पनि सन् २०२५ मा कुल युरोपेली संघको ग्यास आयातमा रुसको हिस्सा मात्र करिब १३ प्रतिशत थियो ।

मस्कोबाट टाढा रहने राजनीतिक निर्णय अहिले स्थायी बन्दै गएको छ । जनवरी २०२६ मा युरोपेली संघले मार्च २०२६ देखि लागू हुने गरी रुसबाट एलएनजी र पाइपलाइन ग्यास दुवैको आयातमा प्रतिबन्ध लगाउने नियम पारित गर्यो जसमा विद्यमान सम्झौताहरूका लागि संक्रमणकालीन अवधि तोकिएको छ । सन् २०२७ सम्ममा रुसी ग्यास आयात पूर्ण रूपमा समाप्त हुन सक्छ ।

त्यस संरचनात्मक परिवर्तनले युरोपलाई चाँडै नयाँ आपूर्तिकर्ताहरू खोज्न बाध्य बनायो । पाइपलाइनबाट हुने आपूर्तिलाई समुद्री जहाजमार्फत ल्याइने कार्गोले प्रतिस्थापन गरेपछि एलएनजी आयातमा उछाल आयो ।

यस नयाँ ऊर्जा परिदृश्यमा अमेरिका प्रमुख आपूर्तिकर्ता बनेको छ । एसबीआई रिसर्चका अनुसार, सन् २०२५ मा युरोपेली संघले १४० अर्ब घनमिटर भन्दा बढी एलएनजी आयात गरेको थियो र ती आयातहरूको झन्डै ५८ प्रतिशत हिस्सा अमेरिकाले आपूर्ति गरेको थियो जुन सन् २०२१ र २०२५ को बीचमा तीन गुणा बढेको छ ।

अमेरिकी एलएनजी निर्यातको वृद्धि पूर्वाधार विस्तार र भण्डारण क्षमताको द्रुत परिचालनले सम्भव भएको हो । रिपोर्टमा भनिएअनुसार, अमेरिकी उत्पादकहरूले रुसी ग्यासको प्रवाह घटेपछि आपूर्ति अवरोध व्यवस्थापन गर्न फ्लोटिङ स्टोरेज ट्यांकरहरू निर्माण गर्न हतार गरे । यो रूपान्तरणको अर्थ हो, जब युरोपेली माग बढ्छ वा विश्वव्यापी आपूर्ति घट्छ, अमेरिका बजारको ठूलो हिस्सा ओगट्न सक्ने स्थितिमा हुन्छ ।

अर्को शब्दमा भन्नुपर्दा, ऊर्जा व्यापारको भूराजनीतिक पुनर्गठनले अमेरिकी एलएनजी निर्यातकहरूलाई विश्वव्यापी ग्यास बजारको केन्द्रमा राखेको छ ।

जारी मध्यपूर्व द्वन्द्वले अहिले त्यस गतिशीलतालाई अझ बढावा दिइरहेको छ । ब्लूमबर्गका अनुसार, युद्धले ढुवानीमा अवरोध पुर्याएपछि र ऊर्जा बजारलाई त्रसित बनाएपछि युरोपेली प्राकृतिक ग्यासको मूल्यमा तीव्र वृद्धि भएको छ । बेन्चमार्क फ्युचर्स एकै दिनमा ३० प्रतिशतसम्म बढ्यो जुन विश्वव्यापी ऊर्जा संकट पछिको सबैभन्दा ठूलो साप्ताहिक वृद्धि हो ।

यो वृद्धि ऊर्जा बजारमा भइरहेको बृहत्तर उथलपुथलका बीच आएको हो । मध्यपूर्वका उत्पादकहरूमा उत्पादन कटौती फैलिएको र रणनीतिक हर्मुज जलसन्धि प्रभावकारी रूपमा बन्द रहेका कारण तेलको मूल्य प्रति ब्यारल १०० डलरभन्दा माथि पुगेको छ ।

ग्यास बजार विशेषगरी जोखिममा छ । युरोप रित्तिएको भण्डारण स्तरका साथ हिउँदबाट बाहिर निस्किँदैछ जसको अर्थ यसले भण्डार भर्न गर्मीयाममा ठूलो मात्रामा एलएनजी किन्नुपर्नेछ ।

सोही समयमा, एसियाका खरीदकर्ताहरू पनि कार्गोको सीमित हिस्साका लागि प्रतिस्पर्धा गरिरहेका छन् । राबोबैंककी ऊर्जा रणनीतिकार फ्लोरेन्स स्मिटले ब्लूमबर्गलाई भनिन्, ‘बजारले बिस्तारै सम्पूर्ण ऊर्जा शृंखलामा लामो समयसम्म रहने आपूर्तिको अवरोधको वास्तविकतालाई महसुस गर्दैछ । हामी आपूर्तिको अवरोध अब करिब तीन महिनासम्म रहने देख्छौं ।’

हालको मूल्य सन् २०२२–२३ को ऊर्जा संकटका बेला पुगेको रेकर्ड स्तरभन्दा तल भए पनि यसको बढ्दो गति महत्त्वपूर्ण छ । डच ग्यास फ्युचर्स हालै ६४ युरो प्रति मेगावाट–घण्टा नजिक कारोबार भयो जुन अघिल्लो पूर्वानुमान भन्दा धेरै माथि हो ।

अभावलाई झन् तीव्र बनाउने अर्को कारक विश्वकै सबैभन्दा ठूलो एलएनजी उत्पादन केन्द्र, कतार इनर्जीको विशाल रास लाफान केन्द्रबाट एलएनजी निर्यातमा आएको अचानक रोक हो ।

ब्लूमबर्गले रिपोर्ट गरेअनुसार, युद्धका कारण यो प्लान्ट बन्द हुँदा विश्व बजारबाट आपूर्तिको ठूलो स्रोत हटेको छ । अस्थायी अवरोधले पनि धेरैले यस वर्ष विश्वव्यापी ग्यास बजारमा अपेक्षा गरेको बचतलाई समाप्त गरिदिने मोर्गन स्टेनलीका विश्लेषकहरूले चेतावनी दिएका छन् । बैंकका विश्लेषकहरूले लेखेका छन्, ‘कतारको एलएनजी अवरोध एक महिनाभन्दा बढी लम्बियो भने यसले छिट्टै अभाव निम्त्याउनेछ ।’

त्यसैगरी, गोल्डम्यान स्याक्सका विश्लेषकहरूले पहिले नै आफ्नो पूर्वानुमान बढाएका छन् र दोस्रो त्रैमासिकका लागि युरोपेली ग्यासको मूल्य प्रक्षेपण ४५ युरोबाट बढाएर करिब ६३ युरो प्रति मेगावाट–घण्टा पुर्याएका छन् ।

लामो समयसम्म चल्ने द्वन्द्वले विश्वव्यापी ग्यास बजारलाई महिनौंसम्म कसिलो बनाइराख्न सक्ने यी घटनाक्रमहरूले संकेत दिन्छन् ।

यस्तो संकुचित बजारमा अमेरिकी निर्यातकहरूले लाभ लिनका लागि अद्वितीय स्थान पाएका छन् । रोयटर्सको एक रिपोर्टले यसको मुख्य फाइदालाई उजागर गरेको छ । अमेरिकी एलएनजी उत्पादकहरूसँग केही ठूला अघोषित वा लचिलो क्षमताहरू छन् जसलाई स्पट मार्केटतर्फ मोड्न सकिन्छ ।

कतारको निर्यातमा आएको अचानक रोकले युरोप र एसियामा ग्यासको मूल्य अघिल्लो वर्षको तुलनामा ५० प्रतिशतभन्दा बढी बढाएको छ जसले गर्दा खरीदकर्ताहरू प्रतिस्थापन कार्गो खोज्न हतारिएका छन् ।

यद्यपि, ती परिमाणहरू प्रतिस्थापन गर्न सजिलो छैन । ढुवानी अवरोध, सीमित लिक्विफिकेशन क्षमता र दीर्घकालीन सम्झौताहरूले आपूर्तिको मार्ग कति छिटो परिवर्तन गर्न सकिन्छ भन्ने कुरालाई सीमित गर्छ । अस्ट्रेलिया, रुस, मलेसिया, नाइजेरिया र अमेरिका जस्ता विश्वका प्रमुख एलएनजी निर्यातकहरू मध्ये अमेरिकी आपूर्तिकर्ताहरूसँग कार्गोहरू छिटो पुर्याउन सक्ने सबैभन्दा बढी लचकता छ ।

यसको आर्थिक पक्ष पनि निकै अनुकूल छ । रोयटर्सका अनुसार, सन् २०२६ मा अमेरिकी एलएनजी निर्यातकहरूको औसत प्राकृतिक ग्यास लागत प्रति दस लाख ब्रिटिश थर्मल युनिट करिब ३.६३ डलर छ जसको अर्थ लिक्विफिकेशन र ढुवानी खर्च कटाएर पनि हालको अन्तर्राष्ट्रिय मूल्यमा नाफाको मार्जिन २०० प्रतिशत भन्दा बढी हुन सक्छ ।

कम ढुवानी दूरी र स्थापित पूर्वाधारका कारण युरोप पहिले नै अमेरिकी एलएनजीको प्राथमिक गन्तव्य बनेको छ । सन् २०२५ मा ६८ प्रतिशत अमेरिकी एलएनजी निर्यात युरोप पठाइएको थियो र युरोपेली खरीदकर्ताहरूले अन्य क्षेत्रका प्रतिस्पर्धीहरूलाई उछिनेका कारण यो क्रम जारी रहने अपेक्षा गरिएको छ ।

मागमा भएको यो वृद्धि र मूल्य निर्धारण गर्ने शक्ति नै एसबीआई रिसर्चले गरेको तर्कको मूल कुरा हो । युद्धले निम्त्याएको आपूर्ति शृंखलाको अवरोधले ग्यास र तेल दुवैको तत्काल र भविष्यको मूल्य उच्च राख्ने सम्भावना रहेको प्रतिवेदनले निष्कर्ष निकालेको छ । यसले अमेरिकी ऊर्जा कम्पनीहरूका लागि अनुकूल वातावरण सिर्जना गर्नेछ ।

प्रतिवेदनमा भनिएको छ, ‘आपूर्ति शृंखलाको संकुचनले ग्यास र तेलको मूल्यलाई उच्च विन्दुमा राख्दा अमेरिकी कम्पनीहरूले यस्तो लाभ लिन सक्छन् जसले युद्धमा गरिने खर्चलाई पर्याप्त रूपमा शोधभर्ना गर्नेछ ।’

अर्को शब्दमा भन्नुपर्दा बढ्दो ऊर्जा निर्यात, विशेषगरी युरोप र एसियामा हुने एलएनजी ढुवानीबाट हुने वित्तीय लाभ, ले द्वन्द्वमा सैन्य संलग्नता र भूराजनीतिक संलग्नतासँग जोडिएको आर्थिक बोझलाई आंशिक रूपमा कम गर्न सक्छ ।