इरान युद्ध : रुस र चीनले पनि आआफ्नै किसिमले फाइदा उठाए

एजेन्सी । इरान युद्धको छैटौं दिनको सुरुवातसँगै द्वन्द्व सबै पक्षबाट एकैसाथ संरचनागत रूपमा विस्तार भइरहेको छ ।

सैन्य अभियान गहिरिँदै गएको छ, उत्तराधिकारको संकट अझै सुल्झिएको छैन, हर्मुज जलसंयोजक बिहीबार बिहानदेखि व्यावसायिक रूपमा ठप्प छ र अमेरिकाको आन्तरिक राजनीतिक सीमाहरू कसिलो हुँदै गएका छन् ।

वाशिङटनको आक्रामक बोली र उसको व्यवस्थापकीय दिगोपन बीचको खाडल बिहीबार बिहानको मुख्य तनावको विषय बनेको छ ।

इजरायलले तेहरानमा रहेको इरानी आतंकवादी शासनको पूर्वाधारलाई लक्षित गरी नयाँ व्यापक आक्रमणको श्रृंखला सुरु गर्ने घोषणा गरेको छ । इजरायली सेनाका प्रवक्ता अविचाई अद्राईले राजधानीभरिका दर्जनौं सैन्य स्थलहरूमा आक्रमण भएको पुष्टि गरेका छन् ।

तिनमा बसिज अर्धसैनिक मुख्यालय, मिसाइल लोन्चर, रक्षा प्रणाली र आपूर्ति तथा बन्दोबस्ती सुविधाहरू समावेश छन् । पहिलो दिनदेखि यताको यो एघारौं लहर हो ।

अमेरिका र इजरायलले केही दिनभित्रै इरानी आकाशमा पूर्ण नियन्त्रण प्राप्त गर्ने अपेक्षा गरेको हेगसेथले बताएका छन् ।

‘हामीले युद्ध सकिएको निर्णय नगरेसम्म इरानी नेताहरूले हरेक दिन र हरेक मिनेट आकाशतिर हेर्दा केवल हाम्रो र इजरायली हवाई शक्ति मात्र देख्नेछन्,’ उनले भने ।

सेन्टकमको तथ्यांकले इरानमा अहिलेसम्म २ हजारभन्दा बढी आक्रमण भएको र हेलिकप्टर तथा ड्रोनवाहक शाहिद बघेरी सहित २० वटा इरानी जलयानहरू डुबाइएको पुष्टि गरेको छ ।

विगत २४ घण्टामा बी–५२ बमवर्षक विमानहरूले इरानमा आक्रमण गरेका छन् । जनरल ड्यान केनका अनुसार, पहिलो दिनको तुलनामा इरानको मिसाइल प्रहार ८६ प्रतिशत र ड्रोन आक्रमण ७३ प्रतिशतले घटेको छ । परम्परागत जलसैनिक क्षमता प्रभावकारी रूपमा निस्तेज पारिएको छ ।

आईआरजीसीको स्थल सेना २३० वटा ड्रोनसहित युद्धमैदानमा प्रवेश गरेको छ र अमेरिकी सैन्य जहाजहरूलाई लक्षित गरी आईआरजीसीको जलसैनिक कारबाहीको घोषणा गरिएको छ ।

एसिमेट्रिक क्षमता, जस्तै तीव्र गतिका आक्रमणकारी डुंगाहरू, ड्रोन डुंगाहरू र तटमा आधारित मिसाइलहरू, संरचनागत रूपमा अझै अक्षुण्ण छन् ।

हिजबुल्लाहले विगत २४ घण्टामा ड्रोन, एन्टी–ट्यांक मिसाइल र रकेटहरू प्रयोग गरेर इजरायल विरुद्ध ३८ वटा आक्रमण गरेको छ र आफ्नो प्रहारको दायरा तेल अभिभ क्षेत्रसम्म विस्तार गरेको छ । मार्च २ मा द्वन्द्वमा प्रवेश गरेदेखि हिजबुल्लाहले ६२ वटा आक्रमणका घटनाहरू गराएको छ ।

अमेरिकी सुरक्षा संयन्त्र अझै सक्रिय गरिएको छैन । ह्वाइट हाउसले हर्मुज जलसंयोजक कहिले सुरक्षित हुनेछ भन्ने समयतालिका दिन अस्वीकार गरेको छ । ‘जब आवश्यक हुन्छ, अमेरिकाको जलसेनाले हर्मुज जलसंयोजक भएर तेल ट्यांकरहरू लैजान सहयोग प्रदान गर्नेछ,’ प्रेस सचिव लिभिटले भनिन् ।

तर, उनले कुनै निश्चित समयसीमा बताउन मानिनन् ।

हर्मुज जलसंयोजक भएर हुने ट्यांकर आवागमन अहिले गत साताको तुलनामा करिब ९० प्रतिशत कम छ र तेल तथा ग्यास ट्यांकरहरू जलसंयोजकको ठीक बाहिर थुप्रिएका छन् ।

इरानको हर्मुज निषेध आदेश, जसमा चिनियाँ र रुसी जहाजहरूलाई छुट दिइएको छ, अहिलेसम्मकै सबैभन्दा स्पष्ट ब्लक आर्किटेक्चरको रूपमा देखिइरहेको छ । विश्लेषकहरूका अनुसार, इरानका सबैभन्दा शक्तिशाली सहयोगीहरू रुस र चीनले रणनीतिक साझेदारीका बावजुद शासनलाई बचाउन सैन्य सहयोग गर्ने सम्भावना कम छ ।

चीनले एक गोली पनि नचलाई आफ्नो प्रभाव बढाइरहेको छ । उसले गोप्य रूपमा इरानलाई एलएनजीलाई निशाना नबनाउन दबाब दिइरहेको छ । उसले दुवै पक्षसँग पहुँच भएको एक मात्र मध्यस्थकर्ताको रूपमा आफूलाई उभ्याएको छ र पुनर्निर्माणको योजना मार्फत इरानको आर्थिक निर्भरतालाई तीव्र बनाउँदैछ ।

रुसलाई दुईतर्फी फाइदा भइरहेको छ । तेलको मूल्यवृद्धिले ठूलो आम्दानी भइरहेको छ र अमेरिकाको अधिकतम रणनीतिक ध्यान र सैन्य स्रोतहरू खाडीमा खपत हुनुको अर्थ युक्रेनका लागि न्यूनतम उपलब्धता हुनु हो ।

अर्कोतर्फ, युक्रेनले इरानी ड्रोनहरूको सामना गर्न मद्दत गर्न मध्यपूर्वमा विशेषज्ञहरू पठाएको छ । यो प्रविधि हस्तान्तरणको गतिशीलतामा आएको एक उल्लेख्य परिवर्तन हो ।