मुकेश अम्बानीको रिलायन्सले एआईमा १० लाख करोड भारु लगानी गर्ने

एजेन्सी । भारतको एआई क्षमतामा साहसी बाजी थाप्दै अर्बपति मुकेश अम्बानीले बुधबार जियोले रिलायन्स इन्डस्ट्रिजसँग मिलेर आगामी सात वर्षमा आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्समा १० लाख करोड भारु लगानी गर्ने घोषणा गरेका छन् ।

यो कुनै अनुमानित लगानी नभएको रिलायन्सका अध्यक्षले एआई इन्डिया इम्प्याक्ट समिटमा बोल्दै भने । ‘भारत २१औं शताब्दीमा विश्वको सबैभन्दा ठूलो एआई शक्तिहरूमध्ये एकको रूपमा उदाउनेछ । मेरो आत्मविश्वास एक अकाट्य सत्यद्वारा प्रमाणित छ । आगामी दशकहरूमा विश्वको कुनै पनि देशले जनसंख्या, लोकतन्त्र, विकास, डिजिटल पूर्वाधार, डेटा उत्पादन र एआई लाभको क्षेत्रमा भारतको शक्तिसँग प्रतिस्पर्धा गर्न सक्ने छैन ।’

जियो इन्टेलिजेन्सले तीनवटा मुख्य पहलहरूमार्फत भारतको सार्वभौम कम्प्युट पूर्वाधार निर्माण गर्ने मुकेश अम्बानीले बताए ।

‘पहिलो, गिगावाट–स्तरको डाटा सेन्टरहरू । हामीले जामनगरमा बहु–गिगावाट एआईका लागि तयार डेटा सेन्टरहरूको निर्माण सुरु गरिसकेका छौं । सन् २०२६ को उत्तरार्धमा १२० मेगावाटभन्दा बढी सञ्चालनमा आउनेछ जसले एआई तालिम र ठूलो स्तरको इन्फरेन्सका लागि गिगावाट–स्तरको कम्प्युटिङको स्पष्ट मार्ग प्रशस्त गर्नेछ । दोस्रो, हाम्रो हरित ऊर्जाको फाइदा । कच्छ र आन्ध्र प्रदेशमा सौर्य ऊर्जाको मद्दतले हामीसँग १० गिगावाटसम्मको तयार हरित ऊर्जा बचत छ ।’

‘तेस्रो, देशव्यापी एज कम्प्युट तह । जियोको नेटवर्कसँग गहिरो रूपमा एकीकृत भएपछि यसले भारतीयहरू बस्ने, सिक्ने र काम गर्ने ठाउँको नजिकै एआईलाई उत्तरदायी, छिटो र किफायती बनाउनेछ,’ अम्बानीले थपे ।

उनले भारत विश्वकै सबैभन्दा ठूलो मोबाइल डेटा उपभोक्ता भएको उल्लेख गरे जहाँ झण्डै १ अर्ब इन्टरनेट प्रयोगकर्ता छन् र विश्वमै सबैभन्दा कम डाटा शुल्कहरूमध्ये एक छ । ‘गुणस्तरको हिसाबले दिल्ली र भारतको दुर्गम गाउँबीच कुनै फरक छैन ।’
अम्बानीले भारतको डिजिटल इकोसिस्टमलाई विशेष जोड दिए । ‘आधारले १.४ अर्ब डिजिटल परिचयपत्र प्रदान गर्छ ।

यूपीआईले मासिक १२ अर्बभन्दा बढी कारोबार गर्छ । भारत विश्वका शीर्ष तीन स्टार्टअप इकोसिस्टमहरूमध्ये एक हो जहाँ १ लाखभन्दा बढी स्टार्टअप र १०० भन्दा बढी युनिकर्नहरू छन् । हाम्रो सुरक्षित र समावेशी डिजिटल सार्वजनिक पूर्वाधारलाई अहिले विश्वव्यापी रूपमा अपनाइँदैछ । ५० करोडभन्दा बढी वफादार ग्राहकहरू भएको जियोले ब्रोडब्यान्ड, ४जी, ५जी र होम कनेक्टिभिटीमा यस परिवर्तनको नेतृत्व गर्ने अवसर पाउनु सौभाग्यको कुरा हो ।’

उनले जोड दिँदै भने, ‘भारतले बौद्धिकता भाडामा लिन सक्दैन । हामीले डेटाको लागत घटाए जस्तै नाटकीय रूपमा एआईको लागतलाई पनि घटाउनेछौं ।’

अम्बानीले भने, ‘आज एआईको क्षेत्रमा सबैभन्दा ठूलो बाधा प्रतिभा वा कल्पना होइन । यो कम्प्युटको अभाव र उच्च लागत हो ।’
‘आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्स अर्को प्रविधि मात्र होइन । पहिलोपटक मानिसले मानव जस्तै प्रणालीहरू बनाउँदैछन् जसले आफैं सिक्न, बोल्न, विश्लेषण गर्न, हिँड्न र उत्पादन गर्न सक्छन् । एआई एउटा यस्तो मन्त्र हो जसले हरेक यन्त्र वा मशिन र प्रणालीलाई छिटो, राम्रो र चलाख तरिकाले काम गर्न शक्ति प्रदान गर्छ,’ उनले भने ।

‘म एआईलाई आधुनिक समयको अक्षय पात्रको रूपमा देख्छु जुन महाभारतको त्यो पौराणिक भाँडो हो जसले सबैलाई कहिल्यै नसकिने भोजन प्रदान गर्थ्यो । त्यसैगरी, एआईले ज्ञान, दक्षता र उत्पादकत्वमा असीमित वृद्धि प्रदान गर्छ । हामी यस युगको सुरुवातमा मात्र छौं । एआईको सबैभन्दा उत्कृष्ट रूप आउन बाँकी नै छ ।’

उनले थपे, ‘आज विश्व एक गम्भीर प्रश्नमा बहस गरिरहेको छ । के एआईले केही व्यक्तिको हातमा शक्ति केन्द्रित गर्नेछ वा यसले सबैका लागि अवसरको लोकतान्त्रिकीकरण गर्नेछ ? के हामी अलग–अलग राष्ट्रको रूपमा काम गर्छौं वा एउटा संयुक्त वैश्विक परिवारको रूपमा ? हाम्रो ध्रुवीकृत विश्व अहिले दोबाटोमा उभिएको छ । एउटा बाटोले यस्तो स्थितिमा पुर्याएको छ जहाँ एआई दुर्लभ र महँगो छ, कम्प्युट केन्द्रित छ, डेटा नियन्त्रणमा छ र क्षमता पुँजी र भूगोलको अवरोधभित्र ग्लोबल नर्थ (विकसित देशहरू) मा सीमित छ ।’

यस निराशाजनक परिदृश्यमा, राष्ट्रहरूबीच, समाजभित्र र पुस्ताहरूबीच असमानता बढ्दै जाने उनले थपे ।